III SA/Po 542/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sek. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2010 r. przy udziale sprawy ze skargi D. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek o d d a l a s k a r g ę Pismem z dnia 20 lutego 2006 roku D. S. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] Inspektorat w [...] wniosek o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Skarżący podniósł we wniosku, iż prowadził działalność gospodarczą z zakresu świadczenia usług budowlanych od listopada 2000 roku. Składki na ubezpieczenie społeczne opłacał jedynie w listopadzie i grudniu 2000 roku. Z uwagi na złą koniunkturę gospodarczą od stycznia 2001 roku zwiesił opłacanie składek w ZUS. Praktycznie do 2005 roku nie uzyskiwał dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, w tym też okresie jego żona przebywała na urlopie wychowawczym i pobierała zasiłek wychowawczy. W dacie składania wniosku Skarżący był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i miał na utrzymaniu czworo dzieci. Żona zatrudniona była z wynagrodzeniem 726,30 netto. Na dochód rodziny w tym okresie składały się także zasiłki rodzinne wraz z dodatkami w kwocie 345 zł. W okresie od 1 stycznia 2006 roku do 31 marca 2006r rodzina dłużnika korzystała również ze świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w wysokości 200zł. Rodzinie udzielono także pomocy z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w kwietniu 2006 roku w postaci zasiłku celowego w kwocie 320zł. Decyzją z dnia [...] września 2006 roku o Nr [...] odmówiono D. S. umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 49 327,78 zł. W uzasadnieniu organ przywołał treść art.28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998r. - O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137,poz.887 ze zm.) oraz art. 3a Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku - W sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141 ,poz.1365), wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b cyt. ustawy. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy, wyszczególnił dochody rodziny z uwzględnieniem wydatków rodziny na bieżące utrzymanie, podniósł, iż przez okres 5 lat Skarżący pomimo prowadzenia nadal działalności gospodarczej nie opłacał składek na ubezpieczenia społeczne. Podkreślono także, iż Skarżący nie przedstawił dokumentów dotyczących stanu zdrowia, a także, iż brak jest majątku, z którego można egzekwować należności, jednakże Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, a żona uzyskuje wynagrodzenie za pracę. Wobec powyższego organ stwierdził brak przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 2 ustawy – O systemie ubezpieczeń społecznych. Organ dokonał także analizy sytuacji życiowej i majątkowej D. S. w świetle przepisu §.3 ust.1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r . W tym zakresie organ uznał, iż istotnie w chwili obecnej Skarżący nie jest w stanie uregulować należności z tytułu składek bez spowodowania zagrożenia dla możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny obejmującej czwórkę dzieci w zakresie zamieszkania, wyżywienia , zakupu odzieży i edukacji dzieci z uwagi na fakt, iż prawie wszystkie niezbędne potrzeby rodziny objęte zostały pomocą społeczną. Pomimo takiego jednak stwierdzenia organ podniósł, iż nie jest ono jednoznaczne z umorzeniem należności, bowiem winno być ono stosowane na zasadzie wyjątkowości. Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi bowiem uwzględniać nie tylko słuszny interes zobowiązanego, ale także interes społeczny, czyli innych ubezpieczonych, którzy płacą regularnie składki. Zakład uznał dalej, iż wieloletnie prowadzenie działalności gospodarczej w sposób sprzeczny z prawem musi spowodować określone konsekwencje w rozumieniu interesu społecznego. W ocenie organu Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności dopiero po otrzymaniu decyzji Zakładu stwierdzającej podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co rodzi uzasadnione wątpliwości odnośnie przyczyn zaprzestania jej prowadzenia. Ponadto Skarżący jest osobą w wieku 38 lat, ma więc możliwości podjęcia pracy zarobkowej , a organ nie dysponuje danymi, z których wynikałaby niezdolność do podjęcia zatrudnienia. W dniu 16 października 2006 roku D. S. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Podniósł w nim, iż nie opłacał składek wyłącznie dlatego, iż był nowicjuszem w branży i nie znał rynku, co spowodowało upadek firmy i brak środków na pokrycie zaległości wobec ZUS. Podkreślił, iż wprawdzie tylko przez dwa miesiące, ale jednak opłacał składki i tylko w tym okresie faktycznie jego firma przynosiła dochody. Wszelkie pozostałe dochody, jakie udało mu się uzyskać przekazał na spłacenie długów oraz bieżące utrzymanie 4 dzieci. Uznał, iż skoro zawiesił działalność to tym samym ZUS nie powinien za ten okres naliczać mu składek. Na skutek wezwania organu o sprecyzowanie zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy żądań Skarżący złożył w dniu 7 sierpnia 2007 roku dodatkowe pismo, w którym podniósł, iż rodzina utrzymuje się wyłącznie z pensji jego żony oraz zasiłku rodzinnego w kwocie 400 zł, podkreślił, iż zbliża się rok szkolny i potrzeby dzieci wzrosną. Sporządzony w dniu 6 października 2009 roku kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek wykazał, iż na utrzymaniu Skarżącego pozostaje troje dzieci w wieku 16, 11 i 7 lat. Żona Skarżącego A. S. uzyskuje zarobki w kwocie 1.894,54zł brutto, Skarżący uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1 276,00zł brutto; rodzina uzyskuje zasiłki rodzinne w kwocie 272,00 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 131,00 zł. W kwestionariuszu zsumowano miesięczne wydatki w kwocie 855,78zł, wykazano ilość i miesięczne raty zaciągniętych kredytów. Skarżący nie posiada majątku, który mógłby podlegać egzekucji. Do akt postępowania o ponowne rozpoznanie wniosku Skarżący załączył zaświadczenie o stanie zdrowia syna D. S., z którego wynika, iż choruje on na zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Koszt leczenia wynosi 100 zł miesięcznie, jest to kwota dojazdu do Poradni. Załączono również kartę informacyjną, z której wynika, iż J. S., uczeń Zasadniczej Szkoły Zawodowej uzyskuje wynagrodzenie z tytułu praktyk zawodowych w kwocie 165,68 zł. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 roku o Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [..] września 2006 roku odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. Na dzień wydania decyzji organ ustalił następujący stan faktyczny. Na utrzymaniu państwa S. pozostaje 3 dzieci w wieku od 7 do 16 lat, zobowiązany zatrudniony jest z wynagrodzeniem 1 276,00 zł brutto miesięcznie, żona zobowiązanego zatrudniona jest jako pracownik montażu z wynagrodzeniem 1 894,54 zł brutto miesięcznie. Pozostałe dochody rodziny to zasiłki rodzinne w kwocie 270 zł miesięcznie, dodatek mieszkaniowy w kwocie 131,00 zł miesięcznie. Wydatki Skarżącego i jego rodziny to czynsz w kwocie 300 zł miesięcznie, gaz w kwocie 180 zł za 2 miesiące, telefon w kwocie 120 zł miesięcznie, pożyczka zakładowa w kwocie 230 zł miesięcznie, pożyczka w banku w kwocie 400 zł miesięcznie; łącznie wydatki rodziny wynoszą 1.275 zł miesięcznie, natomiast dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe. Sam Skarżący ma orzeczony na stałe lekki stopień niepełnosprawności z uwagi na schorzenia ruchu, posiada orzeczenie dla celów pozarentowych. Organ dokonał analizy przesłanek nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 1 i 3 ustawy – O systemie ubezpieczeń społecznych, następnie dokonał analizy stanu faktycznego pod kątem ewentualnego zastosowania §.3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku - W sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Uznał, iż sytuacja Skarżącego nie wyczerpuje przesłanek dla umorzenia należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Zdaniem organu D. S. nie wykazał, iż opłacenie składek pozbawiłoby Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślono, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną, której najważniejszym zadaniem jest realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a zwłaszcza pozyskiwanie na mocy prawa, od ubezpieczonych i płatników należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zarządzanie nimi oraz wypłacanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Wskazując na uznaniowy charakter decyzji organ wyjaśnił, iż dysponując prawem do umorzenia należności może, ale nie musi umorzyć należności nawet pomimo zaistnienia przesłanek ku temu. Decyzję organu I instancji utrzymano w mocy, bowiem pomimo zmiany stanu faktycznego rozstrzygnięcie organu odwoławczego w wyniku rozpoznania sprawy pokrywa się z rozstrzygnięciem organu I instancji. D. S. skorzystał z prawa złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Podniósł w niej, iż miesięczne dochody jego rodziny pozwalają jedynie na skromne utrzymanie rodziny, zarzucił organowi niedostateczne przeanalizowanie zebranego materiału dowodowego. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153., poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w przedmiotowym postępowaniu decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola Sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie zaś z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,poz.1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż podstawą materialnoprawną jej wydania są przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r - O systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jednolity Dz. U. z 2009r Nr 35 poz.1585 ), zwana dalej u.s.u.s, który zawierają dwie grupy przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane w całości lub części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane w ust. 3 u.s.u.s, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis. Podkreślić jednak należy, iż zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza dopiero potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek, bowiem ustawodawca w tym wypadku posłużył się konstrukcją tzw. uznania administracyjnego. Rozważenie możliwości umorzenia należności z tytułu składek w ramach uznania administracyjnego następuje dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że w odniesieniu do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność . W art. 28 ust. 3a przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności ubezpieczonych w uzasadnionych wypadkach, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28, ust 3a określone zostały w §3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku - W sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 ,poz.1365). Organ analizując przesłanki z art. 28 ust 1 i 3 nie stwierdził zaistnienia żadnej z nich. Wobec powyższego organ przystąpił do rozpatrywania wniosku skarżącego w oparciu o przepis § 3 ust 1 powołanego rozporządzenia i materiał dowodowy poddał analizie pod kątem ustalenia, czy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W przypadkach obu w/w przepisów dokonana przez organ II instancji ocena zaistnienia przesłanek umorzenia dokonywana była zasadnie według stanu z chwili rozstrzygania, bowiem w dacie wydania zaskarżonej decyzji sytuacja bytowa Skarżącego uległa zmianie w porównaniu z datą złożenia wniosku o umorzenie zaległości. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż w chwili rozstrzygania Skarżący był zatrudniony z wynagrodzeniem 959,96 zł netto miesięcznie, jego żona z wynagrodzeniem 1 423,89 zł netto miesięcznie. Na ich utrzymaniu pozostawało 3 dzieci, przy czym syn J. uczeń I klasy Zasadniczej Szkoły Zawodowej uzyskiwał wynagrodzenie z tytułu nauki zawodu w kwocie 165,68zł miesięcznie, pozostała dwójka dzieci uczęszczała do szkoły podstawowej. Na dzieci przyznawane były zasiłki w łącznej kwocie 273,00 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego w wys.80zł. Żonie Skarżącego przyznawany był dodatek mieszkaniowy w kwocie 131.00 zł. Organ zsumował także wydatki Skarżącego i jego rodziny, uwzględnił także fakt, iż ma on orzeczony dla celów pozarentowych lekki stopień niepełnosprawności z uwagi na schorzenia ruchu. Wydając decyzję organ uwzględnił całość dokumentacji zebranej nie tylko z urzędu, ale i dostarczonej przez stronę. Słusznie organ wykazał w tym miejscu , iż sytuacja materialna rodziny uległa poprawie w porównaniu do stanu ustalonego na dzień wydania decyzji przez organ I instancji. W zakresie natomiast § 3 ust 1 pkt. 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej organ przyjął , iż obecna sytuacja materialna zobowiązanego jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej, czy też inne zdarzenia nadzwyczajne. Przy czym za "zdarzenie nadzwyczajne" nie można uznać niepowodzenia w działalności gospodarczej prowadzonej na własne ryzyko. Stanowisko organu w tej mierze potwierdza fakt, iż Zobowiązany w latach 2000-2004 prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych unikając obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Fakt, iż tego rodzaju działalność bywa okresami nierentowna nie może wpłynąć na ocenę przesłanek umorzenia. W ocenie Sądu organ ustalił stan faktyczny konieczny do podjęcia rozstrzygnięcia. Skarżący pomimo trudnej sytuacji materialnej ma możliwość zarobkowania i nie można wykluczyć, że Skarżący nie będzie w przyszłości w stanie zaspokoić roszczeń ZUS. Należy wziąć pod uwagę brak przeciwwskazań lekarskich, jak i wiek Skarżącego. Ważny interes osoby zobowiązanej powinien być w każdym przypadku konfrontowany z interesem społecznym, biorąc pod uwagę przeznaczenie składek, dlatego instytucja umorzenia winna być zastrzeżona wyłącznie do wyjątkowych sytuacji. Na marginesie należy wskazać, iż Skarżący może wystąpić do organu o zawarcie układu ratalnego, tak aby w dogodny dla siebie sposób spłacić ciążące na nim zobowiązania; taką wolę zresztą wyrażał na początku postępowania. Nadto trzeba wskazać, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej lub zdrowotnej Skarżącego lub członków jego rodziny może on wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wniosek o umorzenie może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, a sprawa umorzenia będzie ponownie rozstrzygana przez organ. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art.151 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. T.M.d