III SA/Po 543/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Koś po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi I. H. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 5 listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. /-/ Barbara Koś T.M.d Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 5 listopada 2008 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, załączając wypełniony przez skarżącego na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku (nieruchomości, zasobów pieniężnych: oszczędności, papierów wartościowych itp., przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 euro), a jego rachunki bankowe zostały zajęte z tytułu należności celnych i podatkowych. Ponadto toczą się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, w których zajęto jego wierzytelności w stosunku do organów celnych i podatkowych. Jako jedyne źródło dochodu skarżący wskazał wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto miesięcznie z tytułu zatrudnienia w spółce A. Pełnomocnik skarżącego w złożonym piśmie podał dodatkowo, że skarżący faktycznie nie prowadzi już działalności gospodarczej, ale jej nie zlikwidował, ani też nie zawiesił, licząc, że prowadzone postępowania sądowe i administracyjne zakończą się uchyleniem decyzji, na mocy których zajęto cały majątek skarżącego. Ponadto wskazał, że koszty miesięcznego utrzymania skarżącego kształtują się na poziomie [...] zł, a część kosztów związana z opłatami za mieszkanie i wyżywienie jest regulowana przez rodziców skarżącego. Córka skarżącego w wieku 8 lat pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony skarżącego. Natomiast pełnomocnik skarżącego do czasu zakończenia postępowania zrezygnował ze swojego wynagrodzenia. Ponadto pełnomocnik skarżącego przedłożył zestawienie spraw prowadzonych przed WSA w Poznaniu, wskazując że skarżący uiścił wpisy od skarg na łączną kwotę [...] zł i jest zobowiązany do zapłaty kolejnych wpisów od skarg na łączną kwotę przewyższającą [...] zł z zaznaczeniem, że ogólna kwota wpisów będzie jeszcze większa, gdyż przed Naczelnikami Urzędów Celnych toczy się jeszcze około [...] spraw, a przed Dyrektorem Izby Celnej w Poznaniu toczy się ponad [...] spraw. W związku z powyższym skarżący nie posiada już środków finansowych na opłacanie wpisów od skarg. Natomiast żona (z którą skarżący pozostaje w faktycznej separacji z uwagi na brak środków na pokrycie kosztów rozwodu) i brat skarżącego odmówili mu dalszego wsparcia finansowego. Skarżący zamieszkuje z rodzicami w domu należącym do rodziców, którzy nie wyrażają zgody na jego zameldowanie. Zarządzeniem z dnia 24 grudnia 2008 r. skarżący został wezwany do udokumentowania aktualnych źródeł i wysokości przychodów, przedłożenia kserokopii rocznych zeznań podatkowych za 2006 i 2007 rok składanych przez wnioskodawcę i jego żonę, złożenia oświadczenia o posiadanych nieruchomościach, oszczędnościach, papierach wartościowych oraz pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji, a także do złożenia oświadczenia o posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunkach bankowych, w tym kontach i lokatach oraz przedłożenia wyciągów z tych rachunków za ostatnie 6 miesięcy, złożenia oświadczenia o posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunkach kredytowych i przedłożenia zestawień operacji finansowych z nimi związanych, a także operacji związanych z posiadanymi kartami kredytowymi. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie pełnomocnik skarżącego powtórzył dotychczasowe informacje dotyczące stanu majątkowego skarżącego, załączając: kserokopię porozumienia majątkowego z dnia 30 sierpnia 2001 r. zawartego pomiędzy skarżącym a jego żoną A. H., wyłączającego istniejącą między nimi wspólność majątkową, kserokopię oświadczenia A. H. z dnia 15 marca 2005 r., że nie występuje z powództwem o zasądzenie alimentów ze względu na trudną sytuację męża, kserokopię potwierdzenia wymeldowania I. H. z pobytu stałego, kserokopię oświadczenia rodziców skarżącego z dnia 20 marca 2005 r., że ich jedynym źródłem dochodu jest renta i emerytura wypłacana przez ZUS, kserokopię uchwały Zgromadzenia Wspólników spółki A w L. z dnia 31 maja 2005 r. o podwyższeniu wynagrodzenia skarżącego jako prezesa zarządu spółki do [...] zł, kserokopię oświadczenia pełnomocnika skarżącego z dnia 22 marca 2005 r. o rezygnacji z pobierania wynagrodzenia do czasu prawomocnego zakończenia spraw celnych skarżącego. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na niewykazanie przez skarżącego swej aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skarżący, działający przez pełnomocnika wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, że sytuacja materialna skarżącego od 2006 r. nie uległa zmianie poza tym, że działalność pod firmą [...] została zlikwidowana podobnie jak rachunki bankowe skarżącego. Jednocześnie przedłożył kserokopie zeznań podatkowych skarżącego PIT 36 za rok 2006, w którym wykazano: przychód z tytułu wynagrodzenia ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł; przychód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, strata [...] zł oraz PIT 36 za rok 2007, w którym wykazano przychód z tytułu wynagrodzenia ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, dochód w kwocie [...] zł; przychód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, strata [...] zł, a także kserokopię oświadczenia skarżącego z dnia 20 stycznia 2009 r., że nie posiada nieruchomości, pojazdów podlegających rejestracji, oszczędności, papierów wartościowych, ani innego majątku ruchomego, w tym biżuterii lub sprzętu audiowizualnego, a osiągany przychód z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki A wynosi [...] zł brutto i stanowi jedyne źródło jego dochodu, który w całości jest przeznaczany na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w czym pomagają mu czasem rodzice. Ponadto załączył kserokopię oświadczenia żony A. H. z dnia 15 stycznia 2009 r., że nie jest w stanie dostarczyć żadnych środków na utrzymanie skarżącego oraz ponoszone przez niego koszty sądowe i tylko ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego nie zdecydowała się wystąpić o alimenty na córkę, a ponadto nie jest zobowiązana do udzielania skarżącemu informacji dotyczących jej sytuacji materialnej, kserokopię oświadczenia pełnomocnika skarżącego z dnia 14 stycznia 2009 r., że do czasu prawomocnego zakończenia sporów rezygnuje z wynagrodzenia za prowadzenie tych spraw oraz kserokopię oświadczenia rodziców skarżącego z dnia 15 stycznia 2009 r., że ich jedynym źródłem dochodu jest renta i emerytura oraz że współfinansują opłaty skarżącego dotyczące podstawowych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Wobec wniesienia w niniejszej sprawie sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych podlegał rozpoznaniu przez Sąd na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy przewidziana w powołanych przepisach stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ma więc ona wyjątkowy charakter i w związku z tym powinna być stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W przedmiotowej sprawie analiza oświadczeń oraz dokumentów źródłowych złożonych przez skarżącego uzasadnia wniosek, iż sytuacja materialna nie pozwala skarżącemu na wygospodarowanie środków na uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu sądowego przy ograniczeniu wydatków do granic koniecznych wydatków służących zaspokojeniu niezbędnych i uzasadnionych potrzeb życiowych. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż jedynym źródłem dochodu skarżącego jest wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w spółce A, które wynosi [...] zł brutto, co potwierdzają przedłożone kserokopie zeznań podatkowych. Natomiast z tytułu działalności gospodarczej w tychże zeznaniach wykazywana była nieznaczna strata przy braku jakiegokolwiek przychodu, co świadczy o faktycznym zaprzestaniu prowadzonej działalności. Uzyskiwane dochody skarżący w całości przeznacza na koszty bieżącego utrzymania. Poza tym skarżący - według oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowego oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 20 stycznia 2009 r., nie posiada żadnego majątku ruchomego, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, wartościowych przedmiotów) ani nieruchomości, a rachunki bankowe skarżącego są zajęte w związku z prowadzonymi postępowaniami celnymi i podatkowymi. Powyżej przedstawiona sytuacja materialna skarżącego ze szczególnym uwzględnieniem uzyskiwanych dochodów na minimalnym poziomie pozwala zatem przyjąć, że uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie, przekracza możliwości finansowe skarżącego. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. /-/ Barbara Koś T.M.d