III SA/Po 551/15

Dnia 14 stycznia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Mirella Ławniczak (spr) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] na rzecz skarżącego kwotę 257,- (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 12 października 2014r. M. C. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, odsetek i kosztów egzekucyjnych. Wniosek dotyczył zarówno konta osobistego, jak i pracowniczego z tytułu prowadzonej od sierpnia 1997 do marca 1998 działalności gospodarczej. We wniosku wskazał, że składek nie płacił, bowiem wszystkie posiadane zasoby finansowe przeznaczone były na zakup materiałów i utrzymanie produkcji. Następnie utrzymywał się z emerytury rodziców. Potem podjął pracę w wojsku, po czym nie uzyskawszy tam stałego zatrudnienia i po bezowocnych poszukiwaniach pracy w Polsce wyjechał w roku 2000 za granicę. Za granicą utrzymywał się pracując dorywczo. W dacie złożenia wniosku był bezrobotny i wskazał, że choruje na nadciśnienie tętnicze i schorzenia kręgosłupa. Ponadto opiekuje się ciężko chorym i bezrobotnym bratem. Organ I instancji wydając w dniu [...] grudnia 2014r. decyzję o nr [...] odmawiającą umorzenia zaległości dysponował jeszcze aktualnymi na dzień wydania decyzji informacjami o stanie należności, o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, o zabezpieczeniu majątku dłużnika, zajęciu nieruchomości i dokumentacją lekarską. W uzasadnieniu organ podkreślił, iż nie odmówiono żadnemu z zebranych dowodów wiarygodności oraz mocy dowodowej. Na ich podstawie i na podstawie wniosku skarżącego przyjęto, że w sprawie nie zaistniała całkowita nieściągalność w rozumieniu art.28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący jest bowiem właścicielem dwóch nieruchomości, przy czym na jednej z nich istnieje zabezpieczenie majątkowe dłużnika. Organ uznał, że nie ma podstaw do umorzenia postępowania z uwagi na ważny interes zobowiązanego, bowiem strona nie udowodniła żadnych okoliczności związanych z dyspozycją § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej. Zakład uznał, że brak zatrudnienia nie stanowi przesłanki pozwalającej na umorzenie należności składkowych, trudności płatnicze mają charakter okresowy, istnieje też realna szansa na poprawę sytuacji finansowej. Skarżący za pośrednictwem pełnomocnika złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2015r. o nr [...] w pkt I działając w oparciu o art.138 § 1 pkt 2 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2014 roku w części dotyczącej okresów oraz wysokości z tytułu składek. W pkt II wskazano poprawne okresy i wysokości składek, w pkt III w oparciu o art.138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy odnośnie odmowy umorzenia należności. W uzasadnieniu organ wskazał, że rozstrzygnięcie jest następstwem błędnego wskazania kwot zaległości z tytułu składek. Organ wydając decyzję uwzględnił cały, w tym załączony do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy materiał dowodowy, stwierdzając, że wprawdzie obecnie nie jest prowadzone wobec skazanego przymusowe dochodzenie należności składkowych, jednak zakład uznając ten fakt nie odstąpił od ściągnięcia należności. Jako uzasadnienie takiego stanowiska przywołano następujące okoliczności. M. C. nie posiada orzeczonego stopnia niepełnosprawności uniemożliwiającego wykonywanie pracy zarobkowej, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy, uzyskuje dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego, posiada majątek o wartości egzekucyjnej, a składki nie są zagrożone przedawnieniem. Organ, ponownie rozpatrując sprawę uznał, że nie zachodzą także okoliczności związane z warunkami określonymi § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przy czym w zakresie tych przesłanek ciężar dowodu leży po stronie zobowiązanego, który musi wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Analiza materiału dowodowego wykazała, że skarżący nie jest przewlekle chory, ma możliwość uzyskiwania dochodów, a pożar, jakkolwiek miał miejsce, nie stanowi zdaniem Zakładu okoliczności wypełniających dyspozycję pkt 3 § 3 cytowanego wyżej rozporządzenia. Dalej organ w oparciu o postawę strony i zebrane materiały przyjął, że strona ma dochody, których nie ujawnia i nie sposób zaakceptować stanowiska, że skarżący nie widzi sensu i możliwości spłaty istniejącego zadłużenia. Zaakcentowano, że wydane postanowienie o umorzeniu postepowania egzekucyjnego tej konkretnej sprawie nie się zamyka drogi do przymusowego dochodzenia zadłużenia w późniejszym czasie. Pełnomocnik skarżącego złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zarzucił organom naruszenie przepis art.138 § 1 pkt 1 i 2 Kpa polegające na błędnym oparciu rozstrzygnięcia organu odwoławczego na obu w/w wskazanych podstawach. W ocenie skarżącego organ odwoławczy może wydać rozstrzygnięcie wyłącznie w oparciu o jedną z trzech podstaw orzekania wymienionych w art.138 § 1 Kpa, nie na dwóch łącznie. Nadto podkreślił niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i niewyczerpujące rozważenie materiału dowodowego, a w konsekwencji nie wyjaśnienie w decyzji dlaczego dokonano zmiany. Nie uzasadniono także stanowiska organu o pozytywnych prognozach na przyszłość zobowiązanego. Skarga zawiera też zarzut naruszenia art. 28 ust.3 a ustawy - o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie, a jakim organ uznał, iż sytuacja skarżącego jest tego rodzaju, że pozwala mu na bieżące regulowanie zaległości. Zdaniem autora skargi organ pominął też w swoich rozważaniach zdarzenie losowe, jakim był pożar zakładu należącego do skarżącego. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty okazały się zasadne. Stosownie do art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a) – Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznej decyzji administracyjnej polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. W konsekwencji takiej kontroli sąd uznał, że organ rozpatrujący sprawę ponownie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania , które muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Słusznie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącego, że nie wskazano w decyzji odwoławczej, co było przyczyną zmiany sposobu ustalania kwot zaległości. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, dlaczego uchylono ją w części dotyczącej okresów i wysokości należności, nie wyrażono poglądu, że chodziło o oczywistą omyłkę. Tak wyjaśniono dopiero w odpowiedzi na skargę. Sam skarżący mógł mieć błędne przekonanie, że wcale nie chodzi o omyłkę oczywistą, skoro sformułowano punkt drugi zaskarżonej decyzji w ten sposób, że "wskazuje się", a nie "prostuje" poprawne okresy i należności. Sentencja zdaje się sugerować, że chodziło organowi także o okresy powstałych zaległości .Nie uzasadnia takiego stanowiska zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji twierdzenie, że sprostowano omyłkę w części dotyczącej okresów i wysokości należności. Dodać należy, że nie użyto sformułowania "oczywistą". Fakt, iż dokonano tego w decyzji, a nie osobnym postanowieniu sprawia, iż czynność ta staje się elementem oceny merytorycznej decyzji, a nie prostowania oczywistego błędu. Ponadto analiza akt dowodzi, że podstawą wyliczenia należności i okresów w decyzji pierwszoinstancyjnej była informacja o stanie należności z dnia 27 października 2014 roku, zaś w przypadku decyzji drugoinstancyjnej kolejna, tym razem z 6 marca 2015 roku, zawierająca inne dane liczbowe. Tym samym przyjąć należy, że pewne okoliczności stanowiły podstawę innych ,aktualnych wyliczeń. Decyzja zaskarżona okoliczności tych jednak nie wskazuje, jak również przyczyny powstałych różnic. Nie wyjaśnia tej rozbieżności zaskarżone rozstrzygnięcie organu o "konieczności określenia poprawnych okresów i wysokości należności". Sama, niezmieniona kwota główna zaległości, nie powoduje jeszcze ,że taką omyłkę uznać można za oczywistą i pozostająca bez wpływu dla sprawy, bowiem skarżący mógł mieć błędne przekonanie tak o kwocie zaległości, jak i okresach, za które zalega. Oczywista omyłka może wynikać z treści decyzji lub akt sprawy. Na podstawie art. 113 § 1 Kpa można sprostować oczywisty błąd w decyzji (ale nie w aktach sprawy) także wówczas, gdy wątpliwości ujawnią się w wyniku skonfrontowania treści decyzji z materiałem dowodowym, który zgromadzono przed jej wydaniem. Dodać w tym miejscu należy, że materiał wskazywał tylko na rozbieżności w zakresie kwot, a nie okresów. Tymczasem utrzymanie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzji organu I instancji w mocy oznacza, że organ II instancji rozstrzygnął sprawę w sposób identyczny. Dyspozycja tego przepisu ma w pełni zastosowanie do organu rozpoznającego sprawę na skutek wniosku o jej ponowne rozpatrzenie. Skoro zaś z samego rozstrzygnięcia wynika, że organ "odwoławczy" wskazuje na "poprawne" okresy i kwoty, to rozstrzygnięcie nie jest identyczne. A skoro tak, to brak podstaw do zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. Natomiast jeśli uznał, że zasadnym jest uchylenie decyzji, bo zaistniały błędy matematyczne, to nie ma podstaw do utrzymania jej w mocy. W istocie zaskarżona decyzja podzieliła decyzję "pierwszoinstanycjną" na części - ustalającą wysokość stawek i terminy płatności i na odmawiającą umorzenia. Tymczasem nie była ona podzielona na części, dotyczyła całości zainicjowanej wnioskiem strony sprawy administracyjnej jaką jest umorzenie składek. Fakt, iż wskazano dwa konta składkowe także nie oznacza, że któreś z nich rozpatrywane jest oddzielnie i stanowi przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia. Wobec niewyjaśnienia tej kwestii w decyzji Prezesa ZUS stanowisko zawarte dopiero w odpowiedzi na skargę odnośnie zarzutu skarżącego o braku wyjaśnienia powodu zmiany decyzji okazało się argumentem spóźnionym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wydając decyzję, organ zobowiązany jest uwzględnić i wziąć pod uwagę powyższe stanowisko sądu. Jednocześnie Sąd zauważa, że z uwagi na stwierdzone naruszenia przepisów postępowania administracyjnego skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji przedwczesna jest ocena pozostałych zarzutów sformułowanych w skardze. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 §.1 pkt 1 lit c p.p.s.a orzekł jak w sentencji. O kosztach orzekł na podstawie art.200 tej ustawy.