III SA/Po 552/04

Dnia 05 lipca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant ref. staż. Marek Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 lipca 2006 roku przy udziale Prokuratora sprawy ze skargi D. R. – J. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wpisania do księgi małżeństw I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W. Długaszewska /-/ T.M. Geremek /-/B. Sokołowska Wydział Konsularny Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w B. pismem z dnia [...] marca 2004r. zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w P. o umiejscowienie w polskich księgach stanu cywilnego aktu małżeństwa D. E. R. – J. W załączeniu przesłano: wniosek D. R. – J. o wpisanie w polskich księgach stanu cywilnego aktu małżeństwa zawartego dnia [...] 1984r. w B., akt małżeństwa (kserokopia) i wyciąg z rejestru małżeństw w tłumaczeniu z języka niemieckiego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, na podstawie art. 13 i art. 73 ustawy z dnia 29 września 1986r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. Nr 36 poz. 180 z późn. zm.) oraz art. 104 kpa zarządził wpisanie do księgi małżeństw roku 2004 Urzędu Stanu Cywilnego w P. aktu małżeństwa Nr [...] sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w B. dotyczącego związku małżeńskiego zawartego przez D. E. R. i J. C. J. zawartego w dniu [...] stycznia 1984r. w B. (RFN). W punkcie 4 "nazwiska noszone po zawarciu związku małżeńskiego" organ wpisał: - mężczyzny – J. - kobiety – R. – J. - dzieci – brak danych. Ponadto zamieścił wzmianki dodatkowe o następującej treści: "Na podstawie art. 88 § 1 k r i op. dzieci noszą nazwisko: J. /J. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wskazał, że podstawę wydania decyzji stanowi załączony odpis aktu małżeństwa sporządzony w języku niemieckim wystawiony w dniu [...] styczniu 1984r. oraz jego urzędowy przekład na język polski. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła D. R. – J. Odwołująca wniosła o zmianę decyzji odnośnie pkt 4 co do nazwiska kobiety oraz wzmianki dodatkowej dotyczącej nazwiska dzieci: Podała, że córka M. – F. J. urodzona w B. w dniu [...] 1987 r., posiada oprócz obywatelstwa polskiego po matce, także obywatelstwo francuskie po ojcu oraz jego nazwisko. Reasumując odwołująca domagała się wpisania w punkcie 4 nazwiska kobiety: R. – J. i nazwiska dzieci: J. Wojewoda decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 73 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego i § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz.U. Nr 136 poz. 884) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ II instancji wskazał, że argumenty przedstawione przez odwołującą nie stanowią przesłanki do zmiany decyzji. Zgodnie z § 4 ust. 2 wymienionego wyżej rozporządzenia nazwiska zakończone końcówkami -ski, -cki oraz -dzki wpisuje się z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego, w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny. W przypadku wpisywania zagranicznych aktów stanu cywilnego do polskich ksiąg w trybie art. 73 cytowanej ustawy pisownia nazwiska małżonków, które noszą po zawarciu małżeństwa powinna być zgodna z § 4 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli transkrypcja aktu dotyczy obywateli polskich - § 4 ust. 4 rozporządzenia. D. R. – J. w piśmie z dnia [...] sierpnia 2004r. wniosła skargę na decyzję Wojewody. W uzasadnieniu podniosła, że wszystkie posiadane dokumenty są od 20-stu lat wystawiane na nazwisko R. – J., na podstawie dokumentu tożsamości – polskiego paszportu wystawionego przez Misję Wojskową PRL, później przez Ambasadę RP w B. Decyzję o wystawieniu paszportu konsularnego podjęły władze krajowe, tym samym nazwisko R. – J. zostało uznane. Skarżąca podkreśliła, że mąż jest obywatelem francuskim i dzieci mają od urodzenia obywatelstwo francuskie i polskie oraz prawo do zachowania dotychczas noszonego nazwiska. Ponieważ ona jest obywatelką polską o narodowości niemieckiej, jeżeli żaden z wymienionych argumentów nie zostanie uznany, chciałaby skorzystać z prawa do używania swoich imion i nazwisk w brzmieniu języka ojczystego na podstawie art. 20 pkt 3 traktatu polsko-niemieckiego. W piśmie z dnia [...] września 2004r. pełnomocnik (ojciec skarżącej) – B. A. R. potwierdził niemiecką narodowość jego rodziny i podał, że w pełni uzasadnione jest posługiwanie się przez jego córkę i jej córkę dotychczasowym nazwiskiem "J.". Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w swej decyzji. Prokurator, który zgłosił swój udział w postępowaniu przed sądem wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. W myśl zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Bezspornym jest, że wniosek skarżącej dotyczył wpisania w polskiej księdze stanu cywilnego aktu małżeństwa zawartego [...] stycznia 1984 r. w B. Art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. Nr 36 poz. 180 ze zm.) stanowi, że akt stanu cywilnego sporządzony za granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu. Przepis ten reguluje zatem transkrypcję (wpisanie) aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą. Kierownik urzędu stanu cywilnego w postępowaniu określonym cytowanym przepisem bada więc, czy złożony wypis aktu stanu cywilnego jest w świetle przepisów obcego prawa aktem stanu cywilnego. Transkrybowany bowiem może być tylko wypis, który powinien być wydany przez organ powołany do wydawania odpisów z aktów stanu cywilnego i który w państwie jego wystawienia ma moc dokumentu publicznego. Wobec powyższego kierownik urzędu stanu cywilnego w postępowaniu administracyjnym ustala, czy przedstawiony dokument ma charakter aktu stanu cywilnego i rozstrzyga decyzją o wpisaniu go, albo odmowie wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego. Jednocześnie należy stwierdzić, że w zakresie postępowania określonym w art. 73 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego nie mieści się rozstrzyganie o brzmieniu nazwisk podlegających wpisaniu. W decyzji o wpisaniu zagranicznego aktu stanu cywilnego kierownik urzędu stanu cywilnego opisuje ten akt przytaczając jego treść a zatem ingerencja w brzmienie (pisownię) nazwisk podlegających wpisaniu faktycznie wykraczałaby poza uprawnienia tego organu przyznane mu przez ustawodawcę w powołanej ustawie. Należy zaznaczyć, że transkrypcja aktu małżeństwa zawartego za granicą nie jest rejestracją zdarzenia zawarcia związku małżeńskiego, lecz odzwierciedleniem zapisów tego aktu w polskiej księdze stanu cywilnego. W tej sytuacji w decyzji dotyczącej wpisania zagranicznego aktu stanu cywilnego nie można podać innej treści aktu niż treść wynikająca wprost z dokumentu zagranicznego. Kierownik urzędu stanu cywilnego nie może przytaczać w takiej decyzji treści nieistniejących w akcie, który podlega transkrypcji. Transkrypcja bowiem powinna odpowiadać treści zagranicznego aktu (art. 13 i art. 73 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego), przy zastosowaniu wymagań przewidzianych przez prawo polskie dla danego rodzaju aktu stanu cywilnego, w przedmiotowej sprawie aktu małżeństwa (art. 62 ust. 1-4) oraz języka polskiego (art. 4 pkt 5 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 07 października 1999r. – o języku polskim Dz.U. Nr 90 poz. 999 ze zm.). Wynika z tego, że § 4 ust. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136 poz. 884) – powołanego w zaskarżonej decyzji Wojewody, który stanowi, że przepisy ust. 2 i 3 dotyczące wpisywania nazwisk zakończonych na -ski, -cki, -dzki, stosuje się odpowiednio przy wpisywaniu zagranicznych aktów stanu cywilnego, dotyczących obywateli polskich, do polskich ksiąg stanu cywilnego nie miał zastosowania do transkrypcji aktu małżeństwa skarżącej Nr [...] sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w B. Było to bowiem jedynie "wpisanie" zagranicznego aktu stanu cywilnego sporządzonego w Niemczech, a nie sporządzenie aktu rejestrujące fakt zawarcia małżeństwa (por. postanowienie SN z dnia 08 sierpnia 2003r. sygn. akt V CK 6/02 OSNC 2004/78/131). W powołanym orzeczeniu Sąd Najwyższy zwrócił też uwagę na kwestię zgodności przepisu § 4 cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 26 października 1998r. z delegacją ustawową zawartą w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, w zakresie dotyczącym transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego. Zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ukształtowała się zasada, że rozporządzenie zdeterminowane jest wymaganiem wydania go na podstawie wyraźnego szczegółowego upoważnienia ustawy w zakresie określonym w upoważnieniu, wydania rozporządzenia co do przedmiotu i treści normowanych stosunków, w granicach udzielonego przez ustawodawcę upoważnienia do wydania tego aktu, w celu wykonania ustawy oraz niesprzeczności treści rozporządzenia z normami Konstytucji, aktem ustawodawczym, na podstawie którego zostało wydane a także z wszystkimi obowiązującymi aktami ustawodawczymi, które w sposób bezpośredni lub pośredni regulują materie będące przedmiotem rozporządzenia. Mając na względzie powyższe należy za Sądem Najwyższym stwierdzić, że omawiane rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r. w zakresie odnoszącym się do wpisywania nazwisk podczas transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego jest niezgodne z ustawą - Prawo o aktach stanu cywilnego, na podstawie której zostało wydane. Jest ono bowiem sprzeczne z istotą i charakterem prawnym transkrypcji oraz reguluje kwestię istotną z punktu widzenia ustawy i dlatego wykracza poza zakres delegacji wyrażonej w art. 27 cytowanej ustawy. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że Kierownik Urzędu Stany Cywilnego w P. w decyzji z dnia [...] przytaczając nazwisko J. zamiast J. dopuścił się naruszenia przepisu art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. Nr 36 poz. 180 z późn. zm.), które miało wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego należało uchylić decyzję organu odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i dlatego, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a, art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. /-/W. Długaszewska /-/T. Geremek /-/ B. Sokołowska