III SA/Po 554/23

Dnia 10 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2025 roku sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 7 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 16 lutego 2023 r, nr [...] Pismem z 20 grudnia 2022 r. (k. 183) A. S. (dalej także jako skarżąca) złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w tym czynności egzekucyjnych, prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach wskazanych we wniosku. Uzasadniając napisała, że "Tytuł wykonawczy został sporządzony w sposób wadliwy, gdyż nie odpowiada stanowi rzeczywistemu. Nastąpiła niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne". Postanowieniem (k. 201-204) z 16 lutego 2023 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...], powołując się na art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej jako K.p.a.) oraz art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm., dalej także jako u.p.e.a.) w związku z art. 13 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070, dalej także jako ustawa zmieniająca) odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] W zażaleniu (k. 212) skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia w całości i ponowne rozpatrzenie sprawy a także zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu ostatecznego rozpatrzenia wniosków i odwołań skarżącej. Na podstawie wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek trwa postępowanie sądowe, jest również złożony do ZUS wniosek o odroczenie terminu wykonania obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Oceniła, że te okoliczności dają podstawę jeśli nie do umorzenia to do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem (k. 216-213) z 07 czerwca 2023 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 i art. 59 § 1 § 2 i § 5 u.p.e.a. oraz art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając napisał, że do postępowań wszczętych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niezakończonych przed dniem 30 lipca 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe, zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej. Zatem do tytułów wykonawczych nr od [...], zastosowanie mają przepisy u.p.e.a. obowiązujące do 29 lipca 2020 r. Natomiast do pozostałych tytułów wykonawczych wskazanych we wniosku, o numerach od [...] zastosowanie mają przepisy u.p.e.a. obowiązujące od 30 lipca 2020 r. Kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art 59 u.p.e.a. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Fakultatywne umorzenie postępowania wynika z treści art. 59 § 2 u.p.e.a. stanowiącego, iż postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z kolei w myśl art. 59 ust. 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r. postępowanie egzekucyjne umarza się w całości lub w części w przypadku: 1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego; 2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym; 3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27; 4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek: a) jest ściśle związany ze zobowiązanym, b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego; 5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel; 7) gdy odrębne ustawy tak stanowią. Zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Organ odwoławczy wymienił tytuły wykonawcze wystawione wobec skarżącej i wskazał, że na podstawie tych tytułów wykonawczych Dyrektor Oddziału Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...] dokonał czynności egzekucyjnych przewidzianych w art. 19 § 4 u.p.e.a,. tj. zajęcia innej wierzytelności pieniężnej (u Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]), zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, we wskazanych bankach. Organ odwoławczy zaznaczył, że organ egzekucyjny ustosunkował się do okoliczności podniesionych we wniosku o umorzenie. Organ odwoławczy po kolei odniósł się do przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego ocenił, że żadna z nich nie wystąpiła. Toczące się przed sądem postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wniosek o odroczenie terminu wykonania obowiązku płacenia należności z tytułu składek organ egzekucyjny pozostawił bez rozpoznania, ponieważ skarżąca nie doprecyzowała zakresu swojego żądania w wyznaczonym terminie. Na opisane postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła A. S., domagając się uchylenia postanowienia w całości. Skarga nie została uzasadniona. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Skarżąca, w reakcji na wezwanie o uzupełnienie braków formalnych skargi poprzez określenie naruszenia prawa bądź interesu prawnego zaskarżonym postanowieniem, w piśmie z 25 września 2023 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu i odroczenie terminu określenia naruszenia prawa bądź interesu prawnego. Postanowieniem z 15 stycznia 2024 r. III SPP/Po 77/23 referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Rozpoznając sprzeciw Sąd postanowieniem z 21 marca 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Zarządzeniem z 25 kwietnia 2024 r. (k. 48) Sąd wezwał skarżącą o określenie naruszenia prawa bądź interesu prawnego zaskarżonym postanowieniem, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie skarżąca poinformowała, że nie zgadza się ze zaskarżonym postanowieniem, ponieważ narusza ono prawa skarżącej, ale skarżąca nie zna się na sprawach sądowych. Nie rozumie i nie potrafi samodzielnie opisać naruszenia swoich praw zatem wnosi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, aby mógł w imieniu skarżącej określić naruszenie praw skarżącej. Postanowieniem z 30 sierpnia 2024 r. III SPP/Po 38/24 referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił zmiany ww. postanowienia z 15 stycznia 2024 r. III SPP/Po 77/23. Rozpoznając sprzeciw Sąd postanowieniem z 06 listopada 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania). Z uwagi na powyższe mimo braku sformułowania przez skarżącą konkretnych zarzutów wobec zaskarżonych postanowień Sąd dokonał ich oceny i uznał, że podlegają uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.) Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym. Oba postanowienia zostały wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji a w szczególności art. 59 § 1 i 2, z tym, że postanowienie organu I instancji wydane zostało na podstawie tego przepisu w brzmieniu obowiązującym po 30 lipca 2020 r. (ustawa zmieniająca - Dz.U. z 2019, poz. 2070, obecnie Dz.U. 2023.2505) a postanowienie organu II instancji w oparciu o treść art. 59 § 1 i 2 w brzmieniu obowiązującym przed i po 30 lipca 2020r. W przedmiotowej sprawie wobec skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, a także składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wobec skarżącej zostały wystosowane tytuły egzekucyjne z 20 lutego 2019r. od [...], z 3 kwietnia 2019r. od [...] i z 24 września 2020r. od nr [...] do [...] do [...] W/w dokumenty znajdują się w aktach organu (uwaga Sądu: na k. 127 – 129 znajdują się również dokumenty dotyczące innych osób, które z akt skarżącej winny być wyłączone). Egzekucja prowadzona jest z rachunków bankowych skarżącej. Zajęcia rachunków bankowych w [...] i [...] zostały już uchylone. Dnia 28.11.2022r. organ I instancji skierował pisma do Naczelnika US o zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] s.a. (k. 168 – 179). Pisma skarżącej z 20 grudnia 2022r. uzupełnione podpisem w dniu 30 stycznia 2022r. sporządzone zostały w związku z czynnością organu związaną z zajęciem rachunku bankowego w Banku [...]. Skarżąca złożyła skargę na czynność egzekucyjną, zarzuty i wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Należy wyjaśnić, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie ma charakteru środka konkurencyjnego wobec skargi na czynność egzekucyjną, czy też zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym. Każdy z wniosków ma swój odrębny przedmiot i zakres rozstrzygania (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 1217/23). Zatem określone zachowania organu mogą być przedmiotem badania w różnych trybach (w trybie wniosku o umorzenie postępowania z art. 59 p.p.s.a, zarzutów z art. 33 czy skargi na czynność egzekucyjną – art. 54 u.p.e.a.), nie jest zaś tak, że konkretne zachowania organu mogą stanowić przedmiot zwalczania w każdym z tych trybów. W przedmiotowej sprawie organ rozpoznawał wniosek skarżącej o umorzenie postępowania. Prawidłowo organy uznały, że zastosowanie znajdzie regulacja zawarta w art. 59 § 1 i 2 p.p.s.a. Organ II instancji prawidłowo stwierdził, że z uwagi na różne daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego do tytułów wykonawczych z 20 lutego 2019r. od [...], i tytułów z 3 kwietnia 2019r. od [...] mają zastosowanie przepisy u.p.e.a. obowiązujące do 29 lipca 2020r. Natomiast do tytułów wykonawczych z 24 września 2020r. od nr [...] do [...] i od [...] zastosowanie mają przepisy u.p.e.a. obowiązujące od 30 lipca 2020r. Ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.; dalej: "ustawa zmieniająca") dokonano istotnych zmian w u.p.e.a. oraz w P.p.s.a. Zmiany te weszły w życie z dniem 30 lipca 2020 r., z wyjątkiem przepisów określonych w jej art. 29, które weszły w życie w terminach innych niż ustawa zmieniająca, tj. w terminach zakreślonych tym przepisem, które jednak nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie. Dla rozstrzygnięcia zgłoszonego przez skarżącą wniosku istotne znaczenie ma art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, zgodnie z którym do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (tj. u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem w pierwszej kolejności, przed rozpatrzeniem zgłoszonego przez skarżącą wniosku organy były zobowiązane ustalić, których dokładnie postępowań egzekucyjnych dotyczy złożony wniosek i kiedy postępowania te zostały wszczęte, a następnie w konsekwencji takiego ustalenia, wskazać w oparciu o które przepisy u.p.e.a. (tj. dotychczasowe, czy zmienione) rozstrzyga zgłoszone zarzuty. Takich ustaleń nie dokonał organ I instancji. Dokonał ich organ II instancji, prawidłowo wskazując w uzasadnieniu postanowienia przesłanki umorzenia z art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed i po zmianie przepisów. Organ ten jednak utrzymując w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. pozostawił w obrocie postanowienie organu I instancji, którym nie rozpoznano całości wniosku. Organ I instancji odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr od [...] nie odniósł się do wszystkich tytułów wykonawczych wskazanych we wniosku. Tym samym nie rozpoznał w całości złożonego przez skarżącą wniosku o umorzenie postępowania. Odniesienie się przez organ II instancji do postępowań prowadzonych na podstawie wszystkich tytułów wykonawczych w uzasadnieniu postanowienia, które nie koreluje z rozstrzygnięciem, nie pozwala uznać, że rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora ZUS jest prawidłowe. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Sąd stwierdza, że przedwczesne jest rozstrzyganie o zasadności odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o wskazane tytuły wykonawcze w sytuacji gdy rozstrzygnięcie nie obejmuje całości żądania skarżącej. Organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcia na niedostatecznym ustaleniu granic niniejszej sprawy wyznaczonej przez wniosek skarżącej, czym naruszył regulację art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, czym naruszyły zarówno ten przepis, jak i art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a a organ II instancji utrzymując w mocy postanowienie Dyrektora ZUS naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny prawidłowo określić zakres wniosku, co będzie miało wpływ na kwalifikację prawną pisma do obowiązującego stanu prawnego. Ponadto ustalą dokładnie, czego dotyczą zgłoszone przez skarżącą we wniosku o umorzenie postępowania zarzuty (tytuł wykonawczy został sporządzony wadliwie, gdyż nie odpowiada stanowi rzeczywistemu nastąpiła niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucji) i ocenią je w oparciu o przesłanki wskazane w art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. w brzmieniu właściwym w odniesieniu do prowadzonych postępowań. . Zważywszy powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. skarżąca była zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych.