III SA/Po 555/12

Dnia 27 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek po rozpoznaniu w dniu 27 września 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi DG na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi (200zł), wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (k. 28 akt sądowych). Postanowieniem z dnia [..] r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, że oświadczenie majątkowe strony skarżącej nie jest pełne, budzi szereg wątpliwości, a co za tym idzie nie pozwala przeprowadzić oceny, co do rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik strony skarżącej złożył sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, że wybiórcze przedstawienie sytuacji majątkowej, uniemożliwia uzyskanie pewności, co do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Pismem z dnia 20 września 2012 r. strona wniosła sprzeciw od orzeczenia referendarza podnosząc, że źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę żony w wysokości 2500 zł oraz dochód z działalności gospodarczej skarżącego w wysokości 2500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy zauważyć, że wbrew stanowisku zaprezentowanym w sprawicie, zaskarżone postanowienie w niniejszej sprawie nie wydał Sąd, lecz referendarz sądowy. Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Warto też odnotować, że Sąd nie ma obowiązku "dopytywać" stronę, co do jej sytuacji majątkowej. Taki obowiązek istnieje jedynie wówczas, gdy pojawią się istotne wątpliwości co do zebranego materiału, nie zaś w sytuacji, w której złożony wniosek jest niewystarczający (niekompletny) do jego uwzględnienia. Warto zauważyć, jak słusznie stwierdził NSA, iż użycie w cytowanym powyżej przepisie zwrotu "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar dowodu w zakresie ustalenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy - to on ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek, gdyż tylko on ma interes prawny aby na podstawie dostarczonych dokumentów uzyskać prawo pomocy (II OZ 1339/11). Wskazać należy, że z oświadczenia majątkowego strony wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i studiującą córką. Wnioskodawca wspomaga również pełnoletniego syna. Rodzina zamieszkuje w budynku o pow. 150m 2. Źródłami dochodu rodziny są: działalność gospodarcza wnioskodawcy (2.500zł miesięcznie) oraz wynagrodzenie za pracę żony wnioskodawcy (2.500zł miesięcznie). Trzeba jednak w tym miejscu zauważyć, iż skarżący zgromadził oszczędności w wysokości 30.000zł. Ponadto Wnioskodawca posiada samochód osobowy marki Peugeot 407, którego wartość została określona na 10.000zł. W efekcie należy stwierdzić, że w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy pozostaje poniesienie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.