III SA/Po 557/15

Dnia 2 lutego 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę W dniu [...] grudnia 2014 r. [...] (określany również: "skarżącym") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wskazał, że aktualnie przebywa na rencie inwalidzkiej, ponieważ jest całkowicie niezdolny do pracy w związku z wypadkiem drogowym. Ponadto leczy się z powodu dyskopatii i zespołu bólowo – dysfunkcyjnego. Skarżący wskazał, że jest po przebytej operacji pęcherzyka żółciowego i oczekuje na kolejną operację kręgosłupa. Swoje wydatki związane z miesięcznym utrzymanie określił na kwotę [...] zł, a koszty leczenia na kwotę [...] zł miesięcznie. Wskazał, że posiada zobowiązanie alimentacyjne w kwocie [...] zł ([...] zł miesięcznie) oraz z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2015 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę od ww. składek. Organ wskazał w uzasadnieniu, że skarżący posiada zaległości z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł z tytułu nieopłaconych składek za okres 02/2008 r. – 04/2009 r., [...] zł tytułem odsetek za zwłokę od ww. składek, na ubezpieczenia zdrowotne w kwocie [...] zł z tytułu nieopłaconych składek za okres 02/2009 r. – 04/2009 r., [...] zł tytułem odsetek za zwłokę od ww. składek i na Fundusz Pracy w kwocie [...] zł z tytułu nieopłaconych składkę za okres 01/2008 r. – 04/2009 r. oraz [...] zł z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek. Organ wskazał, że wobec skarżącego toczy się również postępowanie w sprawie umorzenia składek na podstawie ustawy abolicyjnej. Skarżący uzyskuje dochody z renty w wysokości [...] zł brutto, która została przyznana na okres do dnia 31 marca 2015 r. Z pobieranego świadczenia dokonywane są potrącenia przez komornika sądowego w wysokości [...] zł. W 2014 r. skarżący uzyskał dochód z tytułu wynajmu lokalu w kwocie [...] zł. Na podstawie pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] organ ustalił, że w 2012 r. skarżący uzyskał dochód w wysokości [...] zł, a w 2013 r. – [...] zł. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 260 m2. Z informacji w CEPiK wynika również, że skarżący jest właścicielem 7 pojazdów. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, a należności składkowe zostały objęte skutecznym postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika sądowego. Ponadto, w ocenie organu skarżący mógłby regulować składki w układzie ratalnym lub w trybie postępowania egzekucyjnego. Organ stwierdził również, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek wskazanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365). Pismem z dnia [...] lutego 2015r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący wskazał, że nie posiada pojazdów, które widnieją w CEPiK. Wskazał również, że dochód z wynajmu lokalu był dochodem jednorazowym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu ponownej analizy zebranego materiału dowodowego decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2015r. postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] odmawiającą umorzenia zaległości. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że skarżący nie przedłożył żadnych nowych dowodów, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. Nie skorzystał też z prawa wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Organ wskazał, że skarżący uzyskiwał w 2014 r. dodatkowe dochody, a zatem ma możliwość wpływu na swoją sytuację finansową. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. skarżący złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze skarżący powtórzył argumentację wskazaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Rozpatrując sprawę Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też i uznał za niewadliwe ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, ponieważ znajdują one potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Podstawą prawną dla podjęcia decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. był art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm. - dalej "u.s.u.s."). Decyzja organu II instancji z dnia [...] marca 2015 r. została prawidłowo wydana na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z treści przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek mogą być przez Zakład umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa powyżej, zachodzi zaś w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W sytuacji braku całkowitej nieściągalności, a zatem gdy nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może dojść do umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten ma jednak zastosowanie jedynie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Do umorzenia tego typu należności może dojść tylko w uzasadnionych przypadkach o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - dalej: "Rozporządzenie"). W przepisie tym wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Warto również zaznaczyć, że umorzenie składek (dokonane zarówno na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jak i na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Dodać przy tym należy, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, nawet w przypadku spełnienia przez podatnika przesłanek określonych w ww. przepisach. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 Rozporządzenia słowa "może". Nawet zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Wynikająca z art. 7 K.p.a. zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 K.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Organ prawidłowo przyjął, po uwzględnieniu materiału dowodowego i ustaleniu stanu faktycznego, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą wyżej określone przesłanki umorzenia należności z tytułu ich całkowitej nieściągalności. W niniejszej sprawie organ na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalił, że skarżący uzyskuje dochód z pobieranego świadczenia rentowego w kwocie [...] zł brutto. Ze świadczenia tego dokonywane są potrącenia przez komornika sądowego na poczet zaległości alimentacyjnych. Miesięczne koszty utrzymania skarżącego wynoszą [...] zł, a koszty leczenia - [...] zł. Ponadto, skarżącego obciążają alimenty na dzieci w kwocie [...] zł miesięcznie. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 260 m2. Nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. W 2014 r. skarżący uzyskał dodatkowy dochód w wysokości [...] zł z tytułu wynajmu lokalu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo przyjął, że uwzględniając stan faktyczny niniejszej sprawy, nie wystąpiły żadne ww. przesłanki umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 Rozporządzenia, a wobec skarżącego jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego. Organ prawidłowo uwzględnił fakt, że skarżący uzyskuje miesięczny dochód z tytułu świadczenia rentowego. Organ uwzględnił również fakt, iż miesięczne wydatki skarżącego stanowią znaczną część jego dochodów. Sąd podkreśla, że - w aspekcie prawa publicznego - opłacanie składek jest podstawowym obowiązkiem płatnika składek. Ponadto biorąc pod uwagę zobowiązania skarżącego z tytułu zobowiązań alimentacyjnych, należy zaznaczyć, że podczas rozpatrywania wniosku o umorzenie należności o charakterze publicznoprawnym nie można przyznać prymatu zobowiązaniom cywilnoprawnym, ponieważ opłacanie składek jest obowiązkiem wobec Państwa, natomiast umorzenie zaległości powoduje utratę dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zasadą jest płacenie składek, a nie ich umarzanie, będące instytucją o charakterze nadzwyczajnym. Dlatego przyczyny ewentualnego umorzenia składek również muszą cechować się nadzwyczajnym charakterem, a konieczność spłaty zobowiązań publicznoprawnych powinna być traktowana przez dłużnika najwyżej w hierarchii wszystkich innych zobowiązań, w tym zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym. Ponadto organ prawidłowo zwrócił uwagę na fakt, iż skarżący ma możliwość uzyskiwania dodatkowego dochodu wynajmując część swojej nieruchomości. Podkreślić jednakże należy, że w skład posiadanego przez skarżącego majątku nie wchodzą pojazdy ujawnione w ewidencji CEPiK. Jak wskazał skarżący zostały one sprzedane lub zlicytowane w toku postępowania egzekucyjnego. Nie ma to jednak wpływu na okoliczność, że skarżący posiada zdolność do osiągania dodatkowego dochodu. Wprawdzie pobiera on rentę inwalidzką z tytułu urazu kręgosłupa, jednak nie wyklucza to całkowicie uzyskiwania przez niego dochodu np. z najmu nieruchomości. Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a w niniejszej sprawie nie doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy lub innego naruszenia przepisów postępowania albo przepisów prawa materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd skargę oddalił.