III SA/Po 56/17

Dnia 13 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi x na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia. [...] Uzasadnienie. | Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił x umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł, | |w tym na | |- ubezpieczenia społeczne za okres [...] | |- ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] | |- Fundusz Pracy za okres [...] | |Po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną | |decyzję w mocy. | |W uzasadnieniu organ wskazał, że istnieje przedmiot potencjalnej egzekucji przedmiotowych należności, czyli prawo własności w[...] części | |nieruchomości położonej w [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postanowieniem z dnia [...] r. postępowanie egzekucyjne z powodu | |bezskuteczności egzekucji, nie oznacza to jednak, w ocenie ZUS-u, braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji w przyszłości. | |Aktualnie Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec należności za okres od [...] r. | |Jak dalej wskazał organ, zobowiązany nie pracuje zarobkowo, ani nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie jest zarejestrowany jako osoba | |bezrobotna, poszukująca pracy. Źródłem jego utrzymania jest emerytura żony ([...] zł netto ). Z żoną pozostaje we wspólnym gospodarstwie | |domowym, zamieszkują wspólnie dom o pow. [...] m kw. Zobowiązany udokumentował stałe wydatki miesięczne na kwotę [...] zł | |([...]). Nie posiada aktualnie zobowiązań podatkowych. Ma zobowiązania | |z tytułu umów kredytowych, z tego powodu dokonuje dobrowolnych wpłat po [...] zł miesięcznie. Zobowiązania kredytowe wynoszą [...] zł. | |Ponadto jest zobowiązany do zapłaty zobowiązań kredytowych na mocy wyroku sądu karnego z dnia [...] r. Długi zobowiązanego za [...] wynoszą | |łącznie [...] zł. Połowa kredytów została już spłacona. Zobowiązany nie korzysta z pomocy MOPS. Nie posiada orzeczenia o stopniu | |niepełnosprawności, czy długotrwałej chorobie. | |W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o umorzenie przedmiotowych zaległości wobec ZUS, | |ewentualnie | |o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. | |Skarżący wskazał, że utrzymuje się jedynie z bardzo niskiej emerytury jego żony. Ma długi w wysokości [...] zł. Nie został zarejestrowany w | |Powiatowym Urzędzie Pracy ze względu na istniejące wysokie zadłużenie wobec ZUS. | |W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. | | | |Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : | | | |Skarga jest uzasadniona. | |W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., | |poz. 718 ze zm.); dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej | |i stosują środki określone w ustawie. | |Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz | |powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Innymi słowy, sąd obowiązany jest zasadniczo dokonać oceny zgodności z | |prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. | |Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję | |z dnia [...] r. r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności | |z tytułu składek. | |Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych | |(t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 z późn. zm.); dalej: u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w | |przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów | |upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne | |w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.).| |Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: | |1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo| |pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego | |wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; | |2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. | |361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; | |3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, | |następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy | |z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; | |4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; | |4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia | |w postępowaniu egzekucyjnym; | |5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, | |z którego można prowadzić egzekucję; | |6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. | |Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone | |w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy | |i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia | |społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). | |Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności | |z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy | |i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego | |rodziny, w szczególności w przypadku: | |1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb | |życiowych; | |2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z | |tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; | |3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej | |zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. | |Postępowanie wyjaśniające w celu dokonania ustaleń istotnych z punktu widzenia powyższych przesłanek winno być przeprowadzone przez organ | |administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa, która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń | |zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji, jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania | |wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Stąd też obowiązany jest w sposób | |wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z art. 77 § 1 kpa. Dokonane ustalenia istotnych okoliczności sprawy i | |ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności winna przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie | |w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa). | |Należy również podkreślić, że decyzja organu administracji publicznej | |w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek posiada charakter uznaniowy, co jednak nie przekreśla zasady, że uznanie jest| |ograniczone dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym | |przypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek. Właściwa ocena | |występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu | |całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich | |okoliczności faktycznych. | |Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy i dokonując oceny przedstawionych wyżej ustaleń i wniosków organu, Sąd uznał, że nie czynią | |one zadość wymogom rzetelnego zbadania przesłanek określonych w wymienionych wyżej przepisach. | |W pierwszej kolejności, należy zwrócić uwagę, że art. 28 ust. 3 u.s.u.s zawiera katalog przesłanek – okoliczności, w których należy uznać, | |że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Literalna wykładnia tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że | |wymienione w tym przepisie okoliczności, jeżeli zaistnieją, samoistnie stanowią o całkowitej nieściągalności należności dłużnika. | |Okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność nie podlegają zatem dodatkowej ocenie organów właściwych do umorzenia należności z | |tytułu składek, lecz wiążą te organy | |w zakresie ustalenia całkowitej nieściągalności. Dopiero w dalszej kolejności, w ramach uznania administracyjnego, organ ocenia, czy pomimo| |braku wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s uzasadnione jest umorzenie powstałych | |zaległości( art. 28 ust. 3a i b u.s.u.s ). | |W przedmiotowej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że | |w przypadku skarżącego nie zostało w sposób wyczerpujący wykazane spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności wymienionej w art. 28 | |ust. 3 u. s.u.s. | |W szczególności, organ wskazał, że obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez naczelnika Urzędu Skarbowego. Na tym etapie nie | |można zatem jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. | |Należy jednak zwrócić uwagę, że postępowanie to zostało wszczęte w [...] r. zaś organ w żaden sposób nie wyjaśnił, jaki jest los tego | |postępowania, tak aby wykluczyć nasuwające się wątpliwości, co do skuteczności egzekucji. Ponadto, organ stwierdził, że skarżący jest | |współwłaścicielem nieruchomości położonej w [...]. Zdaniem Sądu jednak, sam fakt bycia współwłaścicielem nieruchomości, | |w szczególności w sytuacji, gdy organ nie posiada jakiekolwiek zabezpieczenie na tej nieruchomości zaległych składek, w istocie nie | |przesadza o faktycznym istnieniu możliwości płatniczych osoby zobowiązanej, uzasadniających odmowę umorzenia należności. | |Na marginesie zaś należy już tylko dodać, że żaden przepis ww. ustawy nie stanowi o tym, że nawet istnienie hipoteki zabezpieczającej | |należności z tytułu składek, w szczególności | |w przypadku braku podejmowania przez organ czynności egzekucyjnych, w każdej sytuacji stanowi podstawę odmowy umorzenia zaległości. | |Dalej Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził również brak podstaw do zakwalifikowania sytuacji skarżącego, jako stanu wskazanego w art. | |28 ust 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych | |zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. | |Nie ulega wątpliwości, że aby uznać, że nie zachodzą w danym przypadku przesłanki wskazane w art. 28 ust 3 a u.s.u.s. należy dokonać | |szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej osoby zobowiązanej, na podstawie których dokonuje się oceny, | |czy w istocie sytuacja materialna i życiowa pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności. | |Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że również | |w zakresie wynikającym z brzmienia wskazanych wyżej przepisów, organ nie dokonał właściwej i rzetelnej oceny okoliczności faktycznych | |istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. W szczególności, organ nie przeanalizował wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji | |majątkowej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, jak również nie uzasadnił w sposób przekonywujący swojego stanowiska, co do braku podstaw | |do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego wyżej rozporządzenia. | |Organ wskazał, że skarżący nie wykazał, ze opłacenie składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Samo | |zaś wskazanie we wniosku na trudną sytuację finansową nie może stanowić ważnego interesu publicznego pozwalającego na umorzenie należności | |składkowych. Organ wskazał, że istnieje przedmiot skutecznej egzekucji przedmiotowych należności, czyli współwłasność nieruchomości – | |budynku mieszkalnego. Ponadto, że zobowiązany nie pracuje zarobkowo, ani nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie jest zarejestrowany | |jako osoba bezrobotna, poszukująca pracy. Źródłem jego utrzymania jest emerytura żony ( [...] zł netto ), z którą pozostaje we wspólnym | |gospodarstwie domowym | |( zamieszkują wspólnie dom o pow. [...] m kw. ). Zobowiązany udokumentował stałe wydatki miesięczne na kwotę [...] zł ([...] itd. ). Nie | |posiada aktualnie zobowiązań podatkowych. Ma zobowiązania z tytułu umów kredytowych, z tego powodu dokonuje on dobrowolnych wpłat po [...] | |zł miesięcznie. Zobowiązania kredytowe wynoszą [...] zł. Ponadto, jest zobowiązany do zapłaty zobowiązań kredytowych na mocy wyroku sądu | |karnego z dnia [...] r. Długi zobowiązanego za [...] mają wynosić łącznie [...] zł. Połowa kredytów została już spłacona. Zobowiązany nie | |korzysta | |z pomocy MOPS. Nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności czy długotrwałej chorobie. Zdaniem organu, skarżący nie udowodnił | |okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia i uzyskanie środków na spłatę zadłużenia. | |Zdaniem Sądu, co należy podkreślić, ocena istnienia lub nie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu składek powinna być | |dokonana według stanu z chwili rozstrzygania. Skarżący w chwili obecnej nie pracuje, nie jest osobą młodą, co niewątpliwie utrudnia | |podjęcie pracy zawodowej, pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony, otrzymującej stosunkowo niewysoką emeryturę. Wprawdzie jest właścicielem | |wskazanej w decyzji nieruchomości, jednakże, w świetle wskazanych wyżej okoliczności, organ nie wykazał, aby była to okoliczność w istocie | |przesądzająca o braku możliwości umorzenia zaległości. Przede wszystkim zaś, organ dokonując analizy sytuacji materialnej ( faktycznie | |uzyskiwane dochody i niezbędne wydatki) | |i osobistej ( wiek) skarżącego, nie uwzględnił wysokości zadłużenia, jakie skarżący posiada - prócz zaległości względem Zakładu Ubezpieczeń| |Społecznych – [...] zł. z tytułu zaległych składek, tak aby ocenić realną, nie zaś potencjalną, możliwość dokonania przez skarżącego spłaty | |zadłużenia. Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że ewentualne znaczenie wskazanych wyżej okoliczności, w szczególności dla oceny słusznego| |interesu strony, o którym mowa w art. 7 k.p.a., było kwestią, która wymagała szczególnie wnikliwej i rzetelnej analizy organu orzekającego.| |Tymczasem, | |w uzasadnieniu decyzji, organ powołując się na konieczność konfrontowania interesu osobistego dłużnika z interesem ogólnospołecznym, nie | |wskazał praktycznie żadnych okoliczności mogących uzasadniać w niniejszej sprawie zdecydowany prymat interesu ogólnospołecznego nad | |interesem jednostkowym. Nie jest zaś wystarczające samo powołanie się na publicznoprawnych charakter należności z tytułu składek na | |ubezpieczenie społeczne. Gdyby uznać taką argumentację za wystarczającą, to | |w zasadzie w każdej sytuacji, niezależnie od okoliczności faktycznych sprawy, organ mógłby odmówić umorzenia należności składkowych, | |powołując się na tak umotywowany interes publiczny, co czyniłoby regulację zawartą w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i | |Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w istocie zbędną. | |Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej rozważania, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego | |postępowania. | |W szczególności, organ ustali, czy w istocie i z jakim skutkiem prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu i następnie | |oceni tę okoliczność | |w świetle materiału zgromadzonego w przedmiotowej sprawie. Jak również, dla oceny realnej możliwości zapłaty przez skarżącego zaległych | |składek wraz z odsetkami, dokona ponownie wnikliwej analizy faktycznej sytuacji materialnej i osobistej skarżącego, uwzględniając wysokość | |zadłużenia. | |W świetle powyższego Sąd, uznając, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., | |gdyż nie uwzględnił i nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności | |czym przekroczył granice uznania administracyjnego, które to naruszenie niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie| |art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. | | | | | | | | | |. | |. | | | | | | |