III SA/Po 563/21

Dnia 1 grudnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2021 roku sprawy ze skargi P. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę P. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. utrzymującą w mocy - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej jako u.s.u.s.) – decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki unormowane w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s oraz z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Organ stwierdził, że zobowiązany jest żonaty, ale od [...] sierpnia 2007 r. jest w separacji. Od [...] grudnia 2018 r. pracuje z wynagrodzeniem [...] zł netto. Umowa miała obowiązywać do [...] grudnia 2020 r. Od [...] września 1997 r. pobiera rentę – [...] zł netto. Nie korzysta z pomocy społecznej. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe – według zobowiązanego koszty miesięcznych opłat to [...] zł, opłat eksploatacyjnych [...] zł i koszty leczenia [...] zł. Posiada kredyty w wysokości [...] zł, spłacane w ratach miesięcznych w wysokości [...] zł. Posiada nieruchomość o pow. 0,4600 ha oraz o pow. 0,0589 ha. Jest współwłaścicielem samochodu osobowego wyprodukowanego w 2005 r. Organ stwierdził, że przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu. Dnia [...] marca 2009 r. organ egzekucyjny umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Jednakże organ stwierdził, że zobowiązany posiada majątek z którego można prowadzić egzekucję. W sprawie nie wystąpiły ponadto przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W skardze do WSA w Poznaniu zobowiązany zakwestionował powyższe rozstrzygnięcie ZUS. Skarżący w uzasadnieniu skargi powołał się m. in. na ciężki stan zdrowia i ponoszone z tego tytułu koszty leczenia. Oświadczył też, że zamierzał zawrzeć układ ratalny, ale układ ten nie został zawarty– zdaniem skarżącego – na skutek działania ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2021 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. WSA stwierdza, że decyzja wydawana w zakresie umorzenia należności wobec ZUS posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ winien uzasadnić wnikliwie i obszernie swoje stanowisko. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. W ocenie Sądu organ ustalił prawidłowo, że zobowiązany posiada dwie nieruchomości: o powierzchni 0,4600 ha oraz o powierzchni 0,0589 ha. Jest współwłaścicielem samochodu osobowego wyprodukowanego w 2005 r. Jak wynika z analizy akt sprawy administracyjnej postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] umorzył prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne w trybie art. 825 pkt 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek jeżeli tego zażąda wierzyciel; jednakże w sprawach, w których egzekucję wszczęto z urzędu lub na żądanie uprawnionego organu, wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania wymaga zgody sądu lub uprawnionego organu, który zażądał wszczęcia egzekucji. Wniosek ZUS o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją W aktach sprawy administracyjnej znajduje się zawarta pomiędzy ZUS a skarżącym dnia [...] stycznia 2019 r. umowa o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Na podstawie § 5 ww. umowy ZUS zobowiązał się m.in. do podjęcia działań zmierzających do umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności objętych przedmiotową umową. Nie było to jednak umorzenie postępowania egzekucyjnego na skutek braku majątku po stronie zobowiązanego. Jak wynika bowiem z oświadczeń strony złożonych dnia [...] kwietnia 2020 r. oraz dnia [...] października 2020 r. jak również z ustaleń dokonanych przez organ skarżący posiadał dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości ok. [...] zł jak również z tytułu świadczenia rentowego – w wysokości [...] zł (a więc łącznie [...] zł miesięcznie). Również odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dokonana przez ZUS ocena sprawy, zdaniem Sądu, jest prawidłowa, została też uzasadniona w zaskarżonej decyzji w odpowiedni sposób. Twierdzenia ZUS w zakresie oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego są prawidłowe. WSA podkreśla, że dopiero wyczerpujące aktualne ustalenia dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pozwolą na stwierdzenie, czy skarżący jest w stanie dokonać spłaty przedmiotowego zadłużenia bez uszczerbku zarówno dla siebie, jak i pozostałych domowników. Wskazać należy przy tym, że ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości wobec Zakładu spoczywa co do zasady na zobowiązanym. Wszelkie zaniechania zobowiązanego w tym zakresie oznaczają odpowiednie negatywne skutki procesowe dla niego. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że wprawdzie zobowiązany powołał się na swój stan zdrowia, ale wskazał, że ma nadal możliwość faktycznego zarobkowania. Dzięki temu może on otrzymywać dodatkowe źródło utrzymania, niezależne od przyznanego świadczenia rentowego. Organ wskazał ponadto prawidłowo, że zobowiązany według oświadczenia uzyskuje stosunkowo niewielki dochód, ma przy tym wysokie (zadeklarowane) miesięczne koszty utrzymania oraz zobowiązania kredytowe, ale nie korzysta z form pomocy społecznej. Podkreślić należy, że w trakcie postępowania organ nie tylko oparł się na materiale dowodowym przedłożonym przez skarżącego ale również z urzędu przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie stanu majątkowego zobowiązanego. Zdaniem Sądu prawidłowo przyjął wobec tego organ, że nie mógł dokonać rzetelnej analizy sytuacji ekonomicznej gospodarstwa domowego zobowiązanego. Zobowiązany nie przedłożył bowiem w trakcie trwającego postępowania administracyjnego dokumentacji niezbędnej dla dokonania wyczerpującej i całościowej oceny jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej. Nie było więc możliwości dokonania zestawienia wszystkich dochodów i rzeczywistych wydatków zobowiązanego. Zdaniem Sądu organ nie miał wystarczającego materiału dowodowego dotyczącego sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego. Tego rodzaju materiał dowodowy nie może być, co do zasady, uzupełniany na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić także należy, w aspekcie zarzutu skarżącego, a dotyczącego stanu zdrowia, jako przesłanki usprawiedliwiającej wniosek o umorzenie należności, że przesłanka umorzenia jaką jest choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny stanowić może podstawę umorzenia należności z tytułu składek, ale istotne jest wykazanie dwóch elementów, które muszą być spełnione łącznie, tj.: 1) choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny musi być przewlekła i 2) choroba musi uniemożliwiać pozyskiwanie dochodu na spłatę zobowiązań. Ten stan musi być trwały w przewidywalnej perspektywie czasowej. Zasadne przy tym jest odniesienie się do przyszłych, potencjalnych możliwości zarobkowych ubezpieczonego, co uzasadnia wzgląd na interes społeczny uzasadniający potrzebę wyegzekwowania wszystkich należności publicznoprawnych. Ocena możliwości egzekucyjnych nie powinna się odnosić tylko do bieżącej sytuacji. Branie pod uwagę potencjalnych możliwości egzekucyjnych, jakie mogą się pojawić w przyszłości uzasadnia właśnie wskazany interes społeczny. Nie można oczywiście wykluczyć pogorszenia się sytuacji majątkowej i zdrowotnej ubezpieczonego w przyszłości. Jednak odmowa umorzenia odnosi się do sytuacji ocenianej moment wydania decyzji. Aktualna odmowa nie wyklucza jednak pozytywnego rozpoznania wniosku o umorzenie złożonego w przyszłości w oparciu o zmienione okoliczności faktyczne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2021 r., I GSK 345/21). Z akt sprawy administracyjnej wynika, że skarżący tej okoliczności nie udowodnił pomimo zobowiązania nałożonego przez organ pismem z dnia [...] września 2020 r. do wykazania okoliczności w powyższym zakresie. Skarżący, poza wskazaniem w oświadczeniu, że sytuacja zdrowotna skarżącego jest zła, pogarsza się stan jego zdrowia, wymaga leczenia i podawania codziennie leków, przedłożył jedynie dowód zapłaty za wizytę lekarską z dnia [...] września 2020 r. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.