III SA/Po 564/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na terenach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania I. oddala skargę II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) adwokatowi A. D. kwotę [...] ([...] i [...]/100 ) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...] ([...] [...]/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu /-/ Sz. Widłak /-/ B. Koś /-/ M. Kosewska Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 28 lutego 2008 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz. U. Nr 64, poz. 427 ) w zw. z § 2, § 3 ust. 1, 2, 3, § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm.) – odmówił J. D. przyznania płatności ONW na rok 2007 do działek rolnych lub ich części położonych w obszarze ONW typu ONW – Nizinne strefa II i nałożył na niego sankcję w kwocie [...] zł, która będzie potrącana z płatności z tytułu wniosków składanych w ciągu 3 lat kalendarzowych następujących po roku, w którym stwierdzono niezgodności W uzasadnieniu podniesiono, iż w toku postępowania administracyjnego stwierdzono różnice pomiędzy powierzchnią stwierdzoną w trakcie kontroli ([...] ha) a powierzchnią zadeklarowaną we wniosku o dopłaty ONW za 2007 rok ([...] ha). W przedmiotowym wniosku zadeklarowano działki nr [...] i [...]. W trakcie kontroli stwierdzono błąd dotyczący działki nr [...] odnośnie deklaracji jej powierzchni oraz błąd kontroli krzyżowej z innym producentem rolnym dotyczący działki nr [...]. Po stwierdzeniu błędu kontroli krzyżowej również odnośnie działki nr [...] oba grunty zostały wykluczone ostatecznie z płatności. Procentowa różnica między wartością zadeklarowaną a stwierdzoną przekracza 50 % wobec czego zastosowano wobec wnioskodawcy odpowiednie sankcje na podstawie art. 16 ust. 3 akapit 2 oraz ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzania procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L Nr 368 z 23.12.2006 r., str. 74 ze zm.). W odwołaniu od tej decyzji J. D. podniósł, iż według danych z ksiąg wieczystych pozostaje właścicielem działek nr [...] i [...]. Z tego powodu dopłaty nie powinny być przyznawane innemu producentowi rolnemu, który nabył te grunty od Komornika i Sądu i dopuścił się bezprawnego wtargnięcia na te grunty, gdyż nie podpisywał on ze stroną żadnej umowy użytkowania spornych gruntów. Ponadto zdaniem skarżącego dopłaty są mu należne w ciągu 5 lat od złożenia pierwszego wniosku. Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu decyzją z dnia 16 października 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. Organ odwoławczy wskazał, iż nie neguje prawa J. D. do spornych gruntów nr [...] i [...], jednakże w kwestii uprawnień do otrzymania płatności ONW decydujące znaczenie ma wyłącznie okoliczność faktycznego posiadania i użytkowania (uprawy) deklarowanych działek. Może przy tym chodzić nawet o bezumowne posiadanie danego gruntu. J. D. sam wskazał w toku postępowania, iż jest właścicielem, ale nie faktycznym posiadaczem działki nr [...] i [...]. Ich użytkownikiem w 2008 r. był R. B. co potwierdził wnioskodawca. Podniesiona przez skarżącego kwestia związana z pięcioletnią umową dotyczącą udzielenia pomocy finansowej w ramach ONW dotyczy zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW i została wyjaśniona skarżącemu przez pracownika Agencji. Przepis art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 wskazuje na wyjątki od zasady stosowania sankcji, jednakże w ocenie organu nie było podstaw do zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie. Przedmiotowy wniosek nie był bowiem prawidłowy pod względem faktycznym, a strona nie wykazała braku winy w powstaniu tej nieprawidłowości oraz nie informowała Agencji, że wniosek jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia. J. D. zadeklarował we wniosku działki, których faktycznie nie użytkował, czyli zawyżył obszar, do którego przysługują płatności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. D. podtrzymał stanowisko i argumentację przedstawione w odwołaniu, domagając się przyznania płatności oraz cofnięcia nałożonych sankcji finansowych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Na rozprawie w dniu 8 października 2009 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu, popierając skargę, wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i wskazał na naruszenie przez organy art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 796/2004. Podniósł, że w decyzjach nie rozważono dostatecznie przesłanek zastosowania tego przepisu, a strona nie rozróżnia posiadania od własności gruntów, co zdaniem pełnomocnika świadczy o braku winy po stronie wnioskodawcy. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały opłacone nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm.) płatność obszarowa z tytułu ONW przysługuje rolnikowi posiadającemu minimum 1 ha gruntów rolnych na obszarach górskich i obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których prowadzona jest działalność rolnicza. Przesłanką warunkująca uzyskanie powyższych środków unijnych jest wobec tego posiadanie (użytkowanie rolnicze) danego gruntu rolnego, a nie bycie jego właścicielem. Posiadanie jest przy tym stanem faktycznym a nie prawnym, wobec czego organy obu instancji zasadnie odmówiły oceny sporu o prawo własności gruntów. Wnioskodawca winien zatem skutecznie udowodnić nie prawo własności do danej nieruchomości, a fakt władania nią i użytkowania rolniczego, nawet w przypadku tzw. bezumownego korzystania z gruntu. To czy użytkowanie danej działki przez osobę nie będącą jej właścicielem odbywa się za zgodą właściciela, czy też bez jego zgody nie ma istotnego znaczenia w sprawie o przyznanie dopłat ONW. Przepisy prawa nie przewidują przy tym przyznania płatności ONW zarówno właścicielowi nieruchomości, jak i jej użytkownikowi. W toku prowadzonego postępowania wnioskodawca J. D. domagał się przyznania płatności utrzymując że w roku 2007 był właścicielem spornych działek nr [...] i [...]. Tymczasem z postanowień Sądu Rejonowego w O. z dnia 10 marca 2006 r., prawomocnych z dniem 27 listopada 2006 r. wynika, że własność tych działek została przysądzona na rzecz R. B. i W. B. (k. 2 i 3 dodatkowo dołączonych akt adm.). Również w wypisie z ewidencji gruntów według stanu na dzień 25 maja 2007 r. (k. 4 dodatkowo dołączonych akt adm.) figurują jako właściciele: R. B. i W. B., co podważa twierdzenie wnioskodawcy o przysługującym mu prawie własności do spornych działek w roku 2007. Przede wszystkim jednak wnioskodawca nie wykazał posiadania przez siebie spornych działek rozumianego jako faktyczne użytkowanie rolnicze tych gruntów, które jest warunkiem przyznania płatności. Należy zwrócić uwagę, że skarżący, pomimo wezwania w tym zakresie wystosowanego do niego w toku postępowania odwoławczego, nie wykazał, że dokonywał jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych na spornych działkach, a z notatki służbowej sporządzonej w dniu 15 października 2008 r. wynika, że podał wprost, iż nie był użytkownikiem spornych działek i stąd nie odpowiadał na wezwanie (k. – zał. 15 akt adm.). Ponadto skarżący ograniczył się do gołosłownego i nieuprawnionego na gruncie postępowania w przedmiocie płatności kwestionowania uprawnień R. B. i W. B. do spornych działek nabytych w drodze licytacji, a jednocześnie, twierdząc, że dopuścili się oni "bezprawnego wtargnięcia" na jego grunty, przyznał w istocie, że działki te były przez nich użytkowane. Faktyczne użytkowanie spornych działek przez R. B. zostało także potwierdzone w toku postępowania administracyjnego z wniosku R. B. o płatności do gruntów rolnych - przez samego R. B. oraz innych rolników: A. S., J. W. – R. i J. S. (zob. k. 6-9 dodatkowo dołączonych akt adm.). Zdaniem Sądu organy obu instancji trafnie uznały, iż pięcioletnie zobowiązanie wynikające z umowy zawartej przez skarżącego z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotyczącej pomocy finansowej udzielanej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" nie może mieć bezpośredniego wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Sankcje wyrażone w § 9 powyższego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. dotyczą bowiem wyłącznie sytuacji, gdy zadeklarowano działki rolnicze nie użytkowane rolniczo, a nie sytuacji, w których nie zadeklarowano działek ewidencyjnych, na których podjęto zobowiązanie wieloletnie. W postępowaniu administracyjnym wszczynanym na wniosek strony decyzja wydawana jest w oparciu o deklaracje faktycznych powierzchni przez nią użytkowanych. Różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną w trakcie kontroli spowodować może nie tylko odmowę przyznania dotacji, lecz również konieczność zastosowania określonych sankcji finansowych. Przedmiotowy wniosek nie był prawidłowy pod względem faktycznym i skarżący nie wykazał skutecznie w toku postępowania, iż nie ponosi winy za zadeklarowanie we wniosku nieprawidłowych danych. Sporne działki nr [...] i [...] nie były bowiem użytkowane przez niego, co sam przyznawał w trakcie postępowania. Jednocześnie skarżący deklarował posiadanie odpowiedniej wiedzy w zakresie wymagań dotyczących ubiegania się o dopłaty unijne, podpisując w pkt VIII wniosku oświadczenie o znajomości zasad przyznawania płatności. Natomiast w przypadku wątpliwości w tym przedmiocie mógł zwrócić się o odpowiednią poradę do właściwych osób czy instytucji. Ponadto – jak wynika z materiału sprawy, skarżący nie tylko nie był faktycznym użytkownikiem spornych gruntów, ale też – wbrew jego twierdzeniom, nie był ich właścicielem. W tej sytuacji nie sposób mówić o braku winy skarżącego za podanie nieprawidłowych danych we wniosku, skoro zgłosił do płatności działki, do których nie posiadał nawet jakiegokolwiek tytułu prawnego, z którego mógłby ewentualnie błędnie wywodzić przekonanie o spełnieniu warunków przyznania płatności. Ponieważ ostatecznie różnica pomiędzy obszarem zadeklarowanym ( [...] ha ) a obszarem zatwierdzonym ( [...] ha ) wynosiła [...] ha, czyli 408,96 % organy administracji obu instancji zasadnie odmówiły przyznania skarżącemu jednolitej i uzupełniającej płatności obszarowej, nakładając przy tym sankcje finansowe. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności sąd uznał, iż zaskarżone decyzje organu II i I instancji zostały wydane zgodnie z prawem, wobec czego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). O zwrocie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej mu z urzędu orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt. 1 c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/S. Widłak /-/B. Koś /-/M. Kosewska