III SA/Po 565/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych I. oddala skargę II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) adwokatowi A. D. kwotę [...] ([...] i [...]/100 ) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...] ([...] [...]/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu /-/ Sz. Widłak /-/ B. Koś /-/ M. Kosewska Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 28 lutego 2008 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. Nr 35, poz. 217 ze zm.), art. 51 ust. 2 i art. 71a rozporządzenia Komisji WE Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady WE Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141, str. 18) w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2007 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania tej płatności (Dz. U. Nr 46, poz. 309 ze zm.) oraz art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji WE Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady WE Nr 1782 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz. Urz. UE L 345, str. 1) i art. 104 kpa – odmówił J. D. przyznania jednolitej płatności obszarowej za 2007 r. i nałożył sankcję w wysokości [...] zł, która będzie potrącana z płatności z tytułu wniosków składanych w ciągu 3 lat kalendarzowych oraz odmówił mu przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych za 2007 r., nakładając sankcję w wysokości [...] zł, która będzie potrącana z płatności z tytułu wniosków składanych w ciągu 3 lat kalendarzowych. W uzasadnieniu podniesiono, iż w toku postępowania administracyjnego stwierdzono różnice pomiędzy powierzchnią stwierdzoną w trakcie kontroli ([...] ha) a powierzchnią zadeklarowaną do objęcia JPO i UPO we wniosku o dopłaty za 2007 rok ([...] ha). W przedmiotowym wniosku zadeklarowano działki nr [...] i [...]. W trakcie kontroli stwierdzono błąd dotyczący działki nr [...] odnośnie deklaracji jej powierzchni oraz błąd kontroli krzyżowej z innym producentem rolnym dotyczący działki nr [...]. Po stwierdzeniu błędu kontroli krzyżowej również odnośnie działki nr [...] oba grunty zostały wykluczone ostatecznie z płatności. Procentowa różnica między wartością zadeklarowaną a stwierdzoną przekracza 50 % wobec czego zastosowano wobec wnioskodawcy odpowiednie sankcje na podstawie art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IV a tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz. U. UE L nr 345 z 20.11.2004r., str. 1 ze zm.) – w stosunku do jednolitej płatności obszarowej. Podstawą zastosowania sankcji przy płatności uzupełniającej był natomiast przepis art. 51 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 (Dz. U. UE nr L 141 z 30.04.2004r., str. 18 ze zm.). W odwołaniu od tej decyzji J. D. podniósł, iż według danych z ksiąg wieczystych pozostaje właścicielem działek nr [...] i [...]. Z tego powodu dopłaty nie powinny być przyznawane innemu producentowi rolnemu, który nabył te grunty od Komornika i Sądu i dopuścił się bezprawnego wtargnięcia na te grunty, gdyż nie podpisywał on ze stroną żadnej umowy użytkowania spornych gruntów. Ponadto zdaniem skarżącego dopłaty są mu należne w ciągu 5 lat od złożenia pierwszego wniosku. Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu decyzją z dnia 16 października 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie I organu instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. Organ odwoławczy wskazał, iż nie neguje prawa J. D. do spornych gruntów na działkach nr [...] i [...], jednakże w kwestii uprawnień do otrzymania dopłat unijnych decydujące znaczenie ma wyłącznie okoliczność faktycznego posiadania i użytkowania (uprawy) deklarowanych działek. Może przy tym chodzić nawet o bezumowne posiadanie danego gruntu. J. D. sam wskazał w toku postępowania, iż jest właścicielem, ale nie faktycznym posiadaczem działki nr [...] i [...]. Ich użytkownikiem w 2007 r. był R. B., co potwierdził wnioskodawca. Zobowiązanie w okresie pięcioletnim dotyczące pomocy finansowej w ramach systemu ONW nie dotyczy w ocenie organu II instancji płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Przepis art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 wskazuje na wyjątki od zasady stosowania sankcji, jednakże w ocenie organu nie było podstaw do zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie. Przedmiotowy wniosek nie był bowiem prawidłowy pod względem faktycznym, a strona nie wykazała braku winy w powstaniu tej nieprawidłowości oraz nie informowała Agencji, że wniosek jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia. J. D. zadeklarował we wniosku działki, których faktycznie nie użytkował, czyli zawyżył obszar, do którego przysługują płatności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. D. podtrzymał stanowisko i argumentację przedstawione w odwołaniu, domagając się przyznania płatności oraz cofnięcia nałożonych sankcji finansowych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Na rozprawie w dniu 8 października 2009 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu, popierając skargę, wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i wskazał na naruszenie przez organy art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 796/2004. Podniósł, że w decyzjach nie rozważono dostatecznie przesłanek zastosowania tego przepisu, a strona nie rozróżnia posiadania od własności gruntów, co zdaniem pełnomocnika świadczy o braku winy po stronie wnioskodawcy. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały opłacone nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. Nr 35, poz. 217 ze zm.) w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. o zmianie ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej oraz ustawy o opłacie skarbowej (Dz. U Nr 44, poz. 262) rolnikowi przysługuje płatność bezpośrednia na będące w jego posiadaniu grunty rolne, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujące się do objęcia płatnościami bezpośrednimi zgodnie z art. 143 b ust. 4 zdanie drugie rozporządzenia nr 1782/2003. Przesłanką warunkującą uzyskanie powyższych środków unijnych jest wobec tego posiadanie (użytkowanie) danego gruntu rolnego, a nie bycie jego właścicielem. Posiadanie jest przy tym stanem faktycznym a nie prawnym, wobec czego organy obu instancji zasadnie odmówiły oceny sporu o prawo własności gruntów. Wnioskodawca winien zatem skutecznie udowodnić nie prawo własności do danej nieruchomości, a fakt władania nią, nawet w przypadku tzw. bezumownego korzystania z gruntu. To czy użytkowanie danej działki przez osobę nie będącą jej właścicielem odbywa się za zgodą właściciela, czy też bez jego zgody nie ma istotnego znaczenia w sprawie o przyznanie dopłat bezpośrednich. Przepisy prawa nie przewidują przy tym przyznania płatności bezpośredniej zarówno właścicielowi nieruchomości, jak i jej użytkownikowi. W toku prowadzonego postępowania wnioskodawca J. D. domagał się przyznania płatności utrzymując że w roku 2007 był właścicielem spornych działek nr [...] i [...]. Tymczasem z postanowień Sądu Rejonowego w O. z dnia 10 marca 2006 r., prawomocnych z dniem 27 listopada 2006 r. wynika, że własność tych działek została przysądzona na rzecz R. B. i W. B. (k. 2 i 3 akt adm. dodatkowo dołączonych do sprawy III SA/Po 564/08). Również w wypisie z ewidencji gruntów według stanu na dzień 25 maja 2007 r. figurują jako właściciele: R. B. i W. B., co podważa twierdzenie wnioskodawcy o przysługującym mu prawie własności do spornych działek w roku 2007. Przede wszystkim jednak wnioskodawca nie wykazał posiadania przez siebie spornych działek rozumianego jako faktyczne użytkowanie rolnicze tych gruntów, które jest warunkiem przyznania płatności. Należy zwrócić uwagę, że skarżący, pomimo wezwania w tym zakresie wystosowanego do niego w toku postępowania odwoławczego, nie wykazał, że dokonywał jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych na spornych działkach, a z notatki służbowej sporządzonej w dniu 15 października 2008 r. wynika, że podał wprost, iż nie był użytkownikiem spornych działek i stąd nie odpowiadał na wezwanie (k. – zał. 15 akt adm.). Ponadto skarżący ograniczył się do gołosłownego i nieuprawnionego na gruncie postępowania w przedmiocie płatności kwestionowania uprawnień R. B. i W. B. do spornych działek nabytych w drodze licytacji, a jednocześnie, twierdząc, że dopuścili się oni "bezprawnego wtargnięcia" na jego grunty, przyznał w istocie, że działki te były przez nich użytkowane. Faktyczne użytkowanie spornych działek przez R. B. zostało także potwierdzone w toku postępowania administracyjnego z wniosku R. B. o płatności do gruntów rolnych - przez samego R. B. oraz innych rolników: A. S., J. W. – R. i J. S. (zob. k. 6-9 akt adm. dodatkowo dołączonych do sprawy III SA/Po 564/08). Zdaniem Sądu organy obu instancji trafnie uznały, iż pięcioletnie zobowiązanie wynikające z umowy zawartej przez skarżącego z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotyczy pomocy finansowej udzielanej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", wobec czego okoliczność ta nie jest w ogóle związana z przyznawaniem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W postępowaniu administracyjnym wszczynanym na wniosek strony decyzja wydawana jest w oparciu o deklaracje faktycznych powierzchni przez nią użytkowanych. Różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną w trakcie kontroli spowodować może nie tylko odmowę przyznania dotacji, lecz również konieczność zastosowania określonych sankcji finansowych. Wyjątki od stosowania obniżek i wyłączeń zawarte są w art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 (Dz. U. WE nr L 141 z 30.04.2004r., str. 18 ze zm.), zgodnie z którym organ nie stosuje sankcji, gdy dany rolnik dostarczył informacje zgodne z faktami lub może udowodnić, że wina nie leży po jego stronie. Inna okolicznością zwalniającą od zastosowania sankcji jest powiadomienie przez rolnika o nieprawidłowościach we wniosku – przed powiadomieniem go o zamiarze przeprowadzenia kontroli oraz przed poinformowaniem go o wcześniej wykrytych we wniosku nieprawidłowościach. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie było podstaw do zastosowania powyższego zwolnienia od nałożenia sankcji finansowych. Wniosek nie był bowiem prawidłowy pod względem faktycznym i skarżący nie wykazał skutecznie w toku postępowania, iż nie ponosi winy za zadeklarowanie we wniosku nieprawidłowych danych. Sporne działki nr [...] i [...] nie były bowiem użytkowane przez niego, co sam przyznawał w trakcie postępowania. Za odstąpieniem od nałożenia sankcji nie może również przemawiać podniesiona przez pełnomocnika skarżącego okoliczność, że nie rozróżnia on posiadania od własności. Skarżący deklarował bowiem posiadanie odpowiedniej wiedzy w zakresie wymagań dotyczących ubiegania się o dopłaty unijne, podpisując w pkt VIII wniosku oświadczenie o znajomości zasad przyznawania płatności. W przypadku wątpliwości w tym przedmiocie mógł zwrócić się o odpowiednią poradę do właściwych osób czy instytucji. Jednocześnie – jak wynika z materiału sprawy, skarżący nie tylko nie był faktycznym użytkownikiem spornych gruntów, ale też – wbrew jego twierdzeniom, nie był ich właścicielem. W tej sytuacji nie sposób mówić o braku winy skarżącego za podanie nieprawidłowych danych we wniosku, skoro zgłosił do płatności działki, do których nie posiadał nawet jakiegokolwiek tytułu prawnego, z którego mógłby ewentualnie błędnie wywodzić przekonanie o spełnieniu warunków przyznania płatności. Ponieważ ostatecznie różnica pomiędzy obszarem zadeklarowanym ([...] ha) a obszarem zatwierdzonym ([...] ha) wynosiła [...] ha, czyli 408,96 % organy administracji obu instancji zasadnie odmówiły przyznania skarżącemu jednolitej i uzupełniającej płatności obszarowej, nakładając przy tym sankcje finansowe. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności sąd uznał, iż zaskarżone decyzje organu II i I instancji zostały wydane zgodnie z prawem, wobec czego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O zwrocie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej mu z urzędu orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt. 1 c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/ Sz. Widłak /-/ B. Koś /-/ M. Kosewska