III SA/Po 565/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 listopada 2009r. przy udziale sprawy ze skargi W. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) radcy prawnemu P. H. kwotę 309,80 (trzysta dziewięć i 80/100 ) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Ławniczak /-/ M. Górecka /-/ M. Kosewska W dniu 15 października 2007 roku W. G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek odsetek od nieumorzonych składek na ubezpieczenia społeczne. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową i bytową. W dniu 15 kwietnia 2008 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wydał decyzję o Nr [...], w której odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od nieumorzonych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy w kwocie 48.509,oo zł. Zakład wskazał w uzasadnieniu, iż nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. - o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślił, iż Zakład nie uznał zobowiązanego za osobę chorą przewlekle lub sprawującą opiekę nad osobą przewlekle chorą. Dokumentacja przedłożona przez zobowiązanego zawiera wprawdzie zaświadczenie lekarza medycyny rodzinnej, z którego wynika konieczność sprawowania całodobowej opieki nad chorą matką, jednakże w aktach brakuje orzeczenia o niepełnosprawności matki, wydanego przez lekarza orzecznika. Organ uznał też, iż obecna sytuacja materialna zobowiązanego jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej lub też inne zdarzenia nadzwyczajne. W. G., zgodnie z pouczeniem złożył do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakwestionował w nim ustalenia faktyczne organu odnośnie jego sytuacji materialnej, zakwestionował wysokość zadłużenia oraz podtrzymał argumenty związane z sytuacją chorobową matki. Decyzją z dnia 30.04.2009 r. o Nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję podjętą przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Wskazał, iż przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek zostały określone w art. 28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ wymienił wszystkie przewidziane cyt. przepisem wypadki nieściągalności i uznał, iż nie zachodzi żadna z występujących w nim przesłanek. Dalej organ dowodził, iż zgodnie z treścią art. 28 ust.3 a należności tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Organ przywołał w tym zakresie § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, który stanowi, że istnieje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem organu nie wystąpiły w sprawie okoliczności, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że zadłużenie należy umorzyć na podstawie art.28 ust.3a ustawy, jak również, iż sytuacja finansowa zobowiązanego nie jest tego rodzaju, iż wyczerpałaby przesłanki zawarte w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Podkreślono , iż art.28 ust.3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy cytowanego Rozporządzenia stanowią lex specialis w stosunku do przepisów art.28 ust.2 ustawy, zatem w ocenie organu – powinny być stosowane na zasadach wyjątkowości. W. G. skorzystał z prawa zaskarżenia decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu. W skardze podniósł, iż jego udokumentowany wniosek o umorzenie zaległości nie został właściwie rozpatrzony, jego sytuacja osobista i majątkowa jest wyjątkowo trudna, a wysokość zadłużenia przekracza jego możliwości płatnicze. Podtrzymał też argumenty o błędnym wyliczeniu przez organ kwoty zadłużenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sądy Administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Natomiast w myśl art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 p.p.s.a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 p.p.s.a Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego ,które miało wpływ na wynik sprawy b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c) inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach, 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych, bowiem uzna, iż zaskarżona decyzja wydana została przez organ niewłaściwy, co skutkować musi stwierdzeniem jej nieważności. Przepis art.83 ust. 4 Ustawy z dnia 13.10.1998 r. – O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję trybie przewidzianym w art.83 ust.4 cyt. ustawy o s.u.s jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., IIGSK 691/08, niepubl.i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, iż sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust.1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz.164). W zaskarżonej decyzji z dnia 30.04.2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia 15.04.2008 r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), wynika to z nagłówka samej decyzji jak i treści odpowiedzi na skargę, gdzie wyraźnie wskazano, że to Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję. Z uwagi na powyższe, wobec faktu, iż decyzję wydał organ niewłaściwy, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd stwierdził nieważność decyzji na mocy art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. /-/M. Ławniczak /-/M. Górecka /-/M. Kosewska