III SA/Po 572/06

Dnia 24 stycznia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) As. sąd. Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 roku przy udziale sprawy ze skargi J.J.P. na decyzję Wojewody z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za część nieruchomości. o d d a l a s k a r g ę /-/Sz. Widłak /-/M. Kwiecińska /-/M. Kosewska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta na prawach powiatu, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj Dz.U. Nr 98 poz. 1071 ze zm. z 2004 r.) dalej k.p.a. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte na wniosek J.J.P., H.Ł. oraz S.B.P. o ustalenie odszkodowania za część nieruchomości położonej w P. przy ul. N., zapisanej dawniej w księdze wieczystej [...] tom [...] karta [...] odstąpioną Skarbowi Państwa bezpłatnie umową zawartą aktem notarialnym z dnia [...]r., rep. [...]. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że dla nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej [...] tom [...] karta [...], gdzie jako właściciel figurował J.P. został sporządzony plan podziału, w wyniku którego utworzone zostały parcele o nr [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 2.453 m2. Parcele te zostały bezpłatnie przekazane Skarbowi Państwa w drodze umowy zawartej aktem notarialnym z dnia [...]r. rep. [...] . Przekazanie nastąpiło na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1948r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. z 1948r. Nr 35, poz. 240). Wskazano również, że spadek po zmarłym J.P. nabyli zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...]r. sygn. akt [...], H.M.Ł., J.J.P. i S.B.P. po 1/3 części każdy z nich. Organ I instancji podał, iż ustaleń przeprowadzonych w toku postępowania wynika, że ani przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1948r., ani obecnie obowiązujące przepisy nie dają podstaw do ustalenia odszkodowania za nieruchomości odstąpione Skarbowi Państwa i w związku z tym postępowanie wszczęte na wniosek J.J.P., H.M.Ł. i S.B.P. stało się bezprzedmiotowe. W odwołaniu od powyższej decyzji J.J.P. podniósł, że dopiero po zgromadzeniu całego materiału dowodowego można było wydać merytoryczną decyzję w sprawie odszkodowania. Tymczasem postępowanie zostało umorzone a nie odmówiono przyznania odszkodowania. Wskazał, że jego ojciec przekazał przedmiotowe nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1948r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli po otrzymaniu decyzji o podziale nieruchomości. Grunty te nie były w planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczone na cele użyteczności publicznej. Zdaniem odwołującego możliwość przyznania odszkodowania za zbyte nieruchomości jest możliwa w trybie art.. 216 pkt 2 ust. 1 i art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Ponadto wskazał, że odstąpienie przedmiotowej działki nastąpiło na cele użyteczności publicznej, a zgodnie z art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami za działki gruntu, o których mowa w ust. 1 przysługuje odszkodowanie. Podkreślił też, że przepis art. 131 ma zastosowanie do jego działki i należy stosować go odpowiednio, jeżeli nie dojdzie do uzgodnienia. Odszkodowanie ustala się wówczas i wypłaca według zasad i trybu obowiązującego przy wywłaszczaniu nieruchomości na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego. Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ II Instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie przepis art. 216 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma zastosowania, ponieważ wnioskodawcy nie wystąpili o zwrot przejętej nieruchomości, lecz o ustalenie odszkodowania. Wskazał też, że w obecnym stanie prawnym przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zezwalają na odpowiednie stosowanie przepisów o ustaleniu odszkodowania za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne, które z mocy prawa przeszły na własność właściwej jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa w stosunku do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1948r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli. Nie ma zastosowania również przepis art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem przepis ten wyraźnie stanowi, że odszkodowanie przysługuje za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, które przeszły z mocy prawa na własność właściwej jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Zatem art. 98 ust. 3 cytowanej ustawy nie może mieć zastosowania do stanów faktycznych innych niż opisane w tym przepisie. Zdaniem organu odwoławczego dalsze zbieranie materiału dowodowego byłoby niezasadne, ponieważ brak stosownej regulacji prawnej nie pozwala na ustalenie jakie okoliczności należałoby udowodnić i w związku z tym postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. W skardze na powyższą decyzję J.J.P. wniósł o jej uchylenie podnosząc argumenty podobne jak te zawarte w odwołaniu. Ponadto skarżący powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2001 r. (SK 22/01 OTK 2001/7/216) wskazał, że ograniczenie otrzymania odszkodowania co do osób pozbawionych własności na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami jest także niezgodne z Konstytucją, w szczególności dotyczy to art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazał również, że obowiązek wypłacenia odszkodowania powstaje dopiero po uzyskaniu cech ostateczności przez decyzję administracyjną zatwierdzającą projekt podziału. Obowiązek ten może być realizowany w drodze czynności cywilnoprawnej lub w postępowaniu administracyjnym i w związku z tym, zdaniem skarżącego, należy przyjąć, że organ państwowy nie wydał decyzji w przedmiocie odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i przytoczył argumenty powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...] roku pełnomocnik skarżącego wniósł o rozważenie przez Sąd zasadności zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami z Konstytucją. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W rozumieniu art. 105 k.p.a. postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe, gdy brak jest w nim któregokolwiek z elementów podmiotowych lub przedmiotowych sprawy administracyjnej. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego (patrz, wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003r., sygn. akt III SA 2225/01, Lex nr 82196). Skarżący w dniu [...]r. wystąpił do Prezydenta Miasta P. z żądaniem ustalenia odszkodowania za bezpłatne odstąpienie, na podstawie art. 13 ustawy z dnia 05 czerwca 1948r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. z 1948r. Nr 35, poz. 240), części nieruchomości położonej w P. przy ul. N. Zgłoszone żądanie zawiera się w zakresie spraw normowanych ustawą z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. - dalej u.g.n.). Stosowanie do treści art. 216 ust. 2 pkt 1 tej ustawy przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172). Przepis art. 216 u.g.n. odsyła do odpowiedniego stosowania jedynie przepisów normujących zwrot wywłaszczonych nieruchomości. W przypadku odjęcia prawa własności do nieruchomości na podstawie art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli ustawodawca nie przyznał prawa do odszkodowania za przejęte nieruchomości. Tym samym organy administracji publicznej nie mają możliwości wydania orzeczenia w przedmiocie odszkodowania za taką nieruchomości. Prowadzenie postępowania w takiej sytuacji byłoby równoznaczne w próbą wydania orzeczenia o prawach strony, które nie istnieją. W konsekwencji zgodnie z wolą ustawodawcy, w sytuacji faktycznej skarżącego, brak jest możliwości prawnej dochodzenia roszczeń określonych w art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro brak jest normy prawnej konstruującej prawo do odszkodowania, to tym samym brak jest okoliczności uzasadniających prowadzenie postępowania w celu podjęcia rozstrzygnięcia w formie decyzji o nieistniejącym prawie; brak przesłanek dla nadania sprawie merytorycznego biegu. Dlatego wniosek o ustalenie odszkodowania w sytuacji skarżącego i w świetle treści art. 216 u.g.n. nie może być przedmiotem rozpoznania, a wszczęte postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe. Skarżący, na etapie skargi do sądu administracyjnego, w oparciu o lekturę orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r. SK 22/01 OTK 2001/7/216 podniósł zarzut niezgodności art. 215 u.g.n. z Konstytucją i stwierdził, że w jego sprawie organy administracyjne na zasadzie analogii powinny zastosować przepisy rozdziału 5 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z treścią art. 215 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy dotyczące odszkodowań należy odpowiednio stosować, gdy: gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przeszły na własność państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 roku. Zakresem normy prawnej określonej w art. 215 u.g.n. nie zostały objęte sytuacje odjęcia prawa własności do nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 05 czerwca 1948r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli. Organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa -art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Stąd Wojewoda jest związany treścią art. 215 u.g.n. nadaną mu przez ustawodawcę. Postąpił więc prawidłowo, gdy nie zastosował powołanego przepisu dla rozpoznania żądania skarżącego. Stan faktyczny sprawy wywołanej wnioskiem skarżącego nie zawiera się w zakresie zastosowania normy zakodowanej w powołanym przepisie. Zarzut braku analogicznego zastosowania przepisów o odszkodowaniu do sytuacji faktycznej w jakiej znajduje się skarżący nie może odnieść zamierzonego skutku. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi, przez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem - art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Środki określone w ustawie, w tym uchylenie zaskarżonej decyzji, mogą zostać zastosowane, gdy w działaniu organów administracji publicznej stwierdzono naruszenie praworządności. Stosowanie prawa przez organy administracji publicznej oraz kontrola tej działalności przez sąd administracyjny nie może zmierzać do podważania rozstrzygnięć ustawodawczych. Ustanowienie prawa do rekompensaty za przejęte nieruchomości może nastąpić wyłącznie w drodze uchwalenia odpowiedniej ustawy. Jej brak powoduje, że skarga została zbudowana na zarzucie naruszenia prawa podmiotowego, które nie istnieje. Organem właściwym do orzekania w sprawach zgodności ustaw z Konstytucją, stosowanie do treści art. 188 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, jest Trybunał Konstytucyjny. Sąd administracyjny może przedstawić Trybunałowi pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem - art. 3 ustawy z dnia 01 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Warunkiem koniecznym dla zaktualizowania się powyższej możliwości jest związek pomiędzy rozpoznawaną sprawą a kwestionowanym przepisem. Zatem możliwość taka powstaje, gdy przepis, który budzi wątpliwości co do zgodności z Konstytucją, stanowi merytoryczną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Podstawą decyzji Wojewody był przepis art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast przepis art. 215 u.g.n., z powodów przedstawionych powyżej, nie mógł być i nie był stosowany w sprawie rozstrzygniętej decyzją Wojewody. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało skargę oddalić. /-/ Sz. Widłak /-/ M. Kwiecińska /-/ M. Kosewska