III SA/Po 572/09

Dnia 29 września 2009roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres od sierpnia 1997r. do grudnia 1998r. I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/M. Ławniczak /-/B. Sokołowska /-/W. Długaszewska Zastępca Kierownika Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...], działając z upoważnienia Prezesa ZUS, decyzją z dnia 12 września 2007 roku, adresowaną do B. W., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 16.660,40zł. Zgodnie z pouczeniem B. W. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją wydaną w dniu 14 grudnia 2007 roku, nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. B. W. skorzystał z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznając, że zaskarżona decyzja nie odnosi się do wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających znaczenie w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.), wyrokiem z dnia 06 maja 2008 roku, sygn. akt V SA/Wa 396/08, uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza w sposób istotny art. 7, art. 11, art. 77 §1, art. 80 i Art. 107 §3 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141, poz. 1365). Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd wskazał na konieczność wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w szczególności sytuacji finansowej zobowiązanego, a w efekcie ustalenie, czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi płatnika oraz jego najbliższych możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślono, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jakiejkolwiek analizy w zakresie okoliczności dotyczących choroby skarżącego oraz jego żony. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił także, że nie mógł zrealizować żądania skargi dotyczącego umorzenia należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego rozstrzyga właściwy organ administracji publicznej. Do kompetencji sądu administracyjnego należy ocena zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami. Sąd, zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c oraz pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, może wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, jeśli stwierdzi, że doszło do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynika sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania; uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 24 lutego 2009 roku o Nr [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia 12 września 2007 roku, nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, kosztów upomnienia i odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 16.660,40zł. Realizując zalecenia sądu administracyjnego Prezes ZUS dokonał ponownych ustaleń w przedmiocie sytuacji majątkowej zobowiązanego obejmujących: kontrolę majątkową w miejscu zamieszkania, wywiady do Powiatowego Urzędu Pracy, Urzędu Miasta i Gminy, Urzędu Skarbowego oraz Starostwa Powiatowego. Prezes ZUS włączył do akt sprawy materiały dostarczone przez stronę postępowania, a dotyczące jej sytuacji zdrowotnej i kosztów utrzymania koniecznego. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko zobowiązanemu z uwagi na bezskuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych. Prezes ZUS ustalił, że Wnioskodawca nie posiada ani źródła dochodu, ani nieruchomości. Pozostaje w związku małżeńskim z G. W., która pobiera świadczenia emerytalne (758,11zł). Wspólnie zamieszkują w mieszkaniu udostępnionym przez rodzinę zobowiązanego. Wnioskodawca posiada czasowe (do 31 stycznia 2010 roku) orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności i nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. W tych okolicznościach Prezes ZUS stwierdził, że w sprawie nie można mówić o całkowitej nieściągalności należności składkowych, albowiem istnieje prawna możliwość dochodzenia należności składkowych od osób trzecich, małżonki zobowiązanego. Podkreślił przy tym, że w tym zakresie sąd administracyjny nie podważył wydanej wcześniej decyzji. Odnosząc się do przesłanki umorzenia zaległości z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych, Prezes ZUS stwierdził, że ciężar dowodu tym zakresie leży po stronie dłużnika. Jednocześnie podkreślił, że sytuacja finansowa Wnioskodawcy jest trudna, lecz spłata zaległości nie pociąga za sobą zbyt ciężkich skutków zobowiązanego i jego rodziny. Z orzeczenie o niepełnosprawności wynika, iż rodzaj schorzeń nie wyklucza podjęcia aktywnej pracy zarobkowej, a aktualna sytuacja na rynku pracy uzasadnia ocenę, że trudna sytuacja finansowa ma charakter czasowy, gdyż zobowiązany ma realną szansę na podjęcie zatrudnienia odpowiadającego stanowi jego zdrowia. B. W. ponownie skorzystał z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Zarzucając dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organy niesłusznie pominęły fakt, że Skarżący z powodu narastającego zadłużenia już w 2002 roku zlikwidował zakład instalatorstwa elektrycznego i usług ogólnobudowlanych. W celu zaspokojenia zaległości podatkowych oraz zaległych składek ZUS dokonano egzekucyjnej sprzedaży nieruchomości stanowiącej własność Skarżącego oraz ruchomości wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej. Niezgodne z rzeczywistością jest ustalenie, że Skarżący pobiera świadczenia z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (237,70zł). W zakresie zarzutu błędnego zastosowania prawa materialnego Skarżący podniósł, że dochód w przeliczeniu na jedną osobę w jego gospodarstwie domowym kształtuje się na poziomie poniżej minimum socjalnego (355,92zł miesięcznie). W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...] Oddział w [...], reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu stanowiska powtórzono argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz podkreślił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych działał w zakresie uznania administracyjnego, dlatego nie miał obowiązku umorzyć zaległych należności nawet wówczas, gdyby dłużnik wykazał przesłanki warunkujące takie rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie treścią art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sądy Administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Natomiast w myśl art.1 §2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w §1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 §1 p.p.s.a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi : a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c) inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach, 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych, bowiem uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została przez organ niewłaściwy, co skutkować musi stwierdzeniem jej nieważności. Przepis art. 83 ust. 4 Ustawy z dnia 13.10.1998r. - O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz.74 ze zm.) stanowi, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 cyt. ustawy o s. u. s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009r., IIGSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, iż sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s. u. s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie §2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz.164). W zaskarżonej decyzji z dnia 24 lutego 2009 roku jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia 12 września 2007 roku, gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), wynika to z nagłówka samej decyzji jak i treści odpowiedzi na skargę, gdzie wyraźnie wskazano, że to Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję. Z uwagi na powyższe, wobec faktu, iż decyzję wydał organ niewłaściwy, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd stwierdził nieważność decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. /-/M. Ławniczak /-/ B. Sokołowska /-/W. Długaszewska T.M.d