III SA/Po 574/19

Dnia 27 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 2019 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2017 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...]- [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] decyzją z dnia [...] maja 2019 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. w sprawie odmowy przyznania Przedsiębiorstwu Rolnemu [...] Sp. z o. o. w [...] płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że strona złożyła w dniu [...] maja 2017 r. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności na rok 2017, a obszar zgłoszonych działek rolnych w ramach pakietu 1 ( rolnictwo zrównoważone ) wyniósł [...] ha. Gospodarstwo rolne poddano dwukrotnie kontroli na miejscu – [...] - [...] października 2017 r. oraz [...] - [...] maja 2018 r. W trakcie kontroli ustalono, że dla działki [...] sposób zagospodarowania stanowi grunt ugorowany, w raporcie wskazano, że grunt orny był użytkowany w bieżącym roku wegetacyjnym, ale ze względu na zalegającą wodę poprzerastał chwastami i nie stwierdzono zadeklarowanej uprawy kukurydzy. Również dla działki [...] stwierdzono, że sposób zagospodarowania stanowi grunt ugorowany. Ponadto na wskazanych działkach stwierdzono powierzchnie niższe od powierzchni zadeklarowanych we wniosku. Przedstawiciele strony nie wnosili uwag do ustaleń raportów pokontrolnych. Ponadto do dokumentacji dołączono fotokopię prowadzonego przez stronę rejestru działalności rolnośrodowiskowej, w którym ówczesny prezes zarządu potwierdził podpisem, że w 2017 r. działki rolne [...] i [...] były użytkowane jako ugór. Organ I instancji wydał w dniu [...] czerwca 2018 r. decyzję o przyznaniu stronie płatności rolno-środowiskowo - klimatycznej na 2017 r. w wysokości [...] zł. Obszar zatwierdzony wyniósł [...] ha. W dniu [...] października 2018 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] stwierdził nieważność powyższej decyzji organu I instancji, wskazując, ze rozstrzygnięcie z [...] czerwca 2018 r. o przyznaniu stronie płatności rolno-środowiskowo - klimatycznej na 2017 r. jest obarczone wadą rażącego naruszenia prawa stypizowanego w § 10 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 ( Dz. U. z 2015 r., poz. 415 ze zm. ), zgodnie z którym płatność rolno – środowiskowo – klimatyczna w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust 1 pkt 1 jest przyznawana, jeżeli rolnik nie uprawia tytoniu i nie posiada gruntów ugorowanych. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez stronę, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję. Ostatecznie Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. - odmówił stronie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za 2017 r. do działek rolnych zadeklarowanych w ramach 1. Wariant : [...] Rolnictwo zrównoważone oraz ustalił obszar gruntów objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym stanowiący powierzchnię 1. Zobowiązanie Wariant [...] Rolnictwo zrównoważone podjęte w dniu [...] marca 2016 r. na powierzchnię [...] ha. Po rozpatrzeniu odwołania strony organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z § 10 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 ( Dz. U. z 2015 r., poz. 415 ze zm. ) płatność w ramach pakietu rolnictwo zrównoważone jest przyznawana, jeżeli rolnik nie uprawia tytoniu i nie posiada gruntów ugorowanych. Zdaniem organu odwoławczego, z przeprowadzonej kontroli wynika, że powierzchnia [...] ha obejmująca działki [...] stanowiła areał zajęty pod ugór. Powyższe, zdaniem organu, wynika z adnotacji w obu dokumentach pokontrolnych, fotografii oraz ze szkiców określających lokalizację miejsc ich wykonania. Ponadto, w materiale pokontrolnym jest fotokopia rejestru działalności rolnośrodowiskowej, w której ówczesny prezes spółki potwierdził taki sposób użytkowania gruntów. Organ nie kwestionował tego, że w 2017 r. na przedmiotowych działkach wystąpiły niekorzystne warunki atmosferyczne, co mogło uniemożliwiać prowadzenie na nich zabiegów agrotechnicznych na początku 2017 r. Z zebranych dowodów wynika jednak, że analizowane grunty nie były zajęte pod uprawę kukurydzy. Brak jest w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej wzmianki o wykonaniu zabiegów agrotechnicznych związanych z założeniem i prowadzeniem na przedmiotowych gruntach produkcji roślinnej. Strona nie skorzystała też w odpowiednim czasie z możliwości powiadomienia organu I instancji o szkodach, które wystąpiły w 2017 roku. Organ powołał się ponadto na rozporządzenie Komisji (WE) nr 1200/2009, zgodnie z którym grunty ugorowane to wszystkie grunty orne włączone w system płodozmianu albo utrzymywane według norm utrzymania w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (GAEC), niezależnie od tego, czy są uprawiane, czy też nie, ale nieprzeznaczone do produkcji plonów w ciągu roku uprawy. Podstawową cechą charakterystyczną gruntów ugorowanych jest pozostawienie ich na odpoczynek, zwykle na okres pełnego roku uprawy. Gruntem ugorowanym może być: 1) grunt niepokryty roślinnością, bez jakichkolwiek upraw; 2) grunt pokryty roślinnością, która wyrosła w sposób naturalny i którą można wykorzystać jako paszę lub zaorać; 3) grunt obsiany wyłącznie do produkcji zielonek (grunt ugorowany zielony). W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona zarzuciła - naruszenie art. 78 kpa poprzez niezasadną odmowę przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez stronę, co doprowadziło do naruszenia art. 75 kpa w zw. z art. 7 i art. 7 a kpa - brak wskazania podstawy prawnej decyzji ( w zakresie niepodania jednostki redakcyjnej rozporządzenia nr [...] ) - niezasadne stwierdzenie, że grunty [...] były ugorowane w rozumieniu powyższego rozporządzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Jak wynika z ustaleń dokonanych w przedmiotowej sprawie, strona skarżąca złożyła w dniu [...] maja 2017 r. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności na rok 2017, a obszar zgłoszonych działek rolnych w ramach pakietu 1 ( rolnictwo zrównoważone ) wyniósł [...] ha. Gospodarstwo rolne poddano dwukrotnie kontroli na miejscu – [...] - [...] października 2017 r. oraz [...] maja 2018 r. W trakcie kontroli ustalono, że dla działki [...] sposób zagospodarowania stanowi grunt ugorowany ( w raporcie podano, że grunt orny był użytkowany w bieżącym roku wegetacyjnym, ale ze względu na zalegającą wodę poprzerastał chwastami ) i nie stwierdzono zadeklarowanej uprawy kukurydzy. Również dla działki [...] stwierdzono, że sposób zagospodarowania stanowi grunt ugorowany. Ponadto, na wskazanych działkach stwierdzono powierzchnie niższe od powierzchni zadeklarowanych we wniosku. Przedstawiciele strony nie wnosili uwag do ustaleń raportów pokontrolnych. Jak ustalił organ, do dokumentacji dołączono fotokopię prowadzonego przez stronę rejestru działalności rolnośrodowiskowej, w którym ówczesny prezes zarządu potwierdził podpisem, że w 2017 r. działki rolne [...] były użytkowane jako ugór. Zgodnie z przepisem § 10 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 ( Dz. U. z 2015 r., poz. 415 ze zm. ) – obowiązującym w 2017 roku - płatność w ramach pakietu rolnictwo zrównoważone jest przyznawana, jeżeli rolnik nie uprawia tytoniu i nie posiada gruntów ugorowanych. Zgodnie natomiast z załącznikiem II do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1200/2009 grunty ugorowane to wszystkie grunty orne włączone w system płodozmianu albo utrzymywane według norm utrzymania w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (GAEC), niezależnie od tego, czy są uprawiane, czy też nie, ale nieprzeznaczone do produkcji plonów w ciągu roku uprawy. Podstawową cechą charakterystyczną gruntów ugorowanych jest pozostawienie ich na odpoczynek, zwykle na okres pełnego roku uprawy. Gruntem ugorowanym może być: 1) grunt niepokryty roślinnością, bez jakichkolwiek upraw; 2) grunt pokryty roślinnością, która wyrosła w sposób naturalny i którą można wykorzystać jako paszę lub zaorać; 3) grunt obsiany wyłącznie do produkcji zielonek (grunt ugorowany zielony). Sąd po przeanalizowaniu powyższych regulacji prawnych oraz materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy stwierdził, że organy obu instancji zbyt arbitralnie i przedwcześnie uznały, że w sprawie zaistniała przesłanka do odmowy przyznania wnioskowanych płatności, na tej podstawie, że rolnik posiadał w 2017 r. grunty ugorowane. Wskazać należy w tym miejscu przede wszystkim, że w samym raporcie pokontrolnym zawarto niejednoznaczne stwierdzenia dotyczące ugorowanego gruntu. W trakcie kontroli ustalono bowiem, że dla działki [...] sposób zagospodarowania stanowi grunt ugorowany. W raporcie wskazano jednak, że przedmiotowy grunt orny był użytkowany w bieżącym roku wegetacyjnym, ale ze względu na zalegającą wodę poprzerastał chwastami. Potwierdzono tym samym fakt użytkowania analizowanego gruntu ornego. W przypadku gruntu [...] wskazano, że był użytkowany w bieżącym roku wegetacyjnym. Należy zatem stwierdzić, co zarzuca strona skarżąca, że osoby kontrolujące mogły użyć określenia ugór w znaczeniu potocznym, a nie normatywnym, albowiem chodziło o kwalifikację gruntów, co do których stwierdzono kategorycznie fakt ich użytkowania w danym roku wegetacyjnym. Organ powoływał się ponadto w uzasadnieniu swojej decyzji, że do dokumentacji dołączono fotokopię prowadzonego przez stronę rejestru działalności rolnośrodowiskowej, w którym ówczesny prezes zarządu potwierdził podpisem, że w 2017 r. działki rolne [...] były użytkowane jako ugór. Należy jednak zauważyć, że w aktach administracyjnych sprawy nie ma dokumentu , na który powołuje się organ, zatem nie sposób dokonać kontroli ustaleń organu w tym zakresie. Zdaniem Sądu, skoro kontrolujący stwierdzili w raporcie, że przedmiotowe grunty były użytkowane w roku 2017 r., co jest poza sporem, to organy były zobowiązane do dokonania wyczerpujących ustaleń dowodowych w celu ustalenia, o jaki rodzaj użytkowania tych gruntów chodziło w 2017 roku. W tym celu należało, m. in., przeprowadzić wnioskowane przez stronę dowody z przesłuchania wskazywanych przez nią osób oraz z dokumentacji dotyczącej dokonywanych zasiewów ( rachunki zakupionych nasion itd. ). W piśmie z dnia [...] sierpnia 2018 r. strona wskazywała szczegółowo, jakie rośliny zostały obsiane na przedmiotowych działkach w 2017 r. i w jaki sposób niekorzystne warunki atmosferyczne wpływały na prowadzone w tym czasie prace agrotechniczne. Zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zgodnie natomiast z art. 78 § 1 kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. W tym kontekście organ II instancji zdaniem Sądu niezasadnie odmówił postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. uwzględnienia żądania dowodowego strony w powyższym zakresie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią poczynione powyżej uwagi dotyczące konieczności przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, a po jego zakończeniu rozważą, czy istniały rzeczywiste podstawy do uznania, że strona skarżąca posiadała w 2017 r. grunty ugorowane. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu, wobec czego orzeczono w pkt. 1 sentencji wyroku o uchyleniu decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302). O zwrocie stronie skarżącej kosztów sądowych postanowiono w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 powyższej ustawy.