III SA/Po 58/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Maria Kwiecińska Protokolant : st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2007r. przy udziale sprawy ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji dot. określenia kwoty długu celnego oddala skargę /-/M. Kwiecińska /-/T. M. Geremek /-/B. Sokołowska WSA/wyr.1 - sentencja wyroku Naczelnik Urzędu Celnego decyzją nr [...] z dnia [...] uznał zgłoszenie celne nr [...] z dnia [...] dokonane na rzecz firmy "A" za nieprawidłowe w części dotyczącej kwoty długu celnego oraz zapisów w polach 22,42,46 i 47 w wierszu pierwszym tego dokumentu, określając uzupełniającą kwotę cła na wysokość [...] oraz pobierając odsetki wyrównawcze. W uzasadnieniu orzeczenia podniesiono, iż w toku postępowania celnego zakwestionowano dane zawarte w fakturze handlowej dołączonej do powyższego zgłoszenia (mającej dotyczyć importu 5.368 par butów), albowiem odbiegały one od danych zawartych w fakturze przedłożonej w urzędzie granicznym, dotyczącej 15.360 par obuwia. Organ I instancji nie uznał dowodu pochodzenia towaru "Certyficate of Origin" nr [...] z [...] przyporządkowanego do faktury załączonej do przedmiotowego zgłoszenia, co uniemożliwiło zastosowanie wobec importowanych produktów zadeklarowanej stawki celnej konwencyjnej. Z tego względu należało zastosować stawkę celną autonomiczną podwyższoną o 100 %. W odwołaniu wniesionym w imieniu importera przez J. Ch. zakwestionowano ustalenia faktyczne dokonane przez organ jedynie na podstawie "domniemania okoliczności faktycznej" oraz zasadność obciążania go odsetkami wyrównawczymi. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] nr [...] stwierdził - na podstawie art. 228 § 1 pkt. 1 i § 2, art. 169 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 262, art. 254 § 1 i art. 253 § 2 pkt. 1 Kodeksu celnego niedopuszczalność odwołania. Zostało ono bowiem wniesione w imieniu strony przez J. Ch. działającego w charakterze doradcy podatkowego, pomimo tego, iż od dnia 15 czerwca 2004 r. zawiesił on działalność w zakresie doradztwa podatkowego, wobec czego nie mógł występować skutecznie w postępowaniach celnych w roli przedstawiciela bezpośredniego. Importer udzielił mu pismem z dnia 27 lipca 2004 r. pełnomocnictwa jako doradcy podatkowemu, którego nie można było uznać za ustanowienie J. Ch. przedstawicielem strony jako osoby fizycznej, bądź też ustanowienie go pracownikiem firmy. Strona została wezwana w toku postępowania do uzupełnienia braku formalnego złożonego pełnomocnictwa poprzez przedłożenie pełnomocnictwa niewadliwego, bądź też uzupełnienie samego odwołania poprzez złożenie podpisu przez importera. Ponieważ importer nie dokonał tych czynności w wyznaczonym terminie należało orzec o niedopuszczalności odwołania jako środka zaskarżenia wniesionego przez podmiot nieuprawniony do skutecznego reprezentowania strony. Skarga P. B. wniesiona na postanowienie organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu została odrzucona postanowieniem z dnia 4 listopada 2005 r. z powodu nieuiszczenia wpisu oraz nieusunięcia braków formalnych w wyznaczonym terminie ( sygn. akt III SA/Po 614/05 ). Pismem z dnia [...] 2005 r. J. Ch. działający w imieniu strony złożył do Dyrektora Izby Celnej wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji z dnia [...], jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa w zakresie nałożenia obowiązku uiszczenia długu celnego wraz z odsetkami wyrównawczymi oraz jako skierowanej do osoby nie będącej stroną postępowania. Według wnioskodawcy podanie nieprawidłowych danych w spornym zgłoszeniu nie było spowodowane zaniedbaniem czy świadomym działaniem samej strony. Organ I instancji zbyt dowolnie manipulował materiałem dowodowym przez co doszło do arbitralnego ustalenia ilości importowanego towaru. Organ doręczył ponadto swoje orzeczenie osobie nie będącej stroną postępowania, ani jej faktycznym reprezentantem, czyli J. Ch., co wypełnia przesłankę z art. 247 § 1 pkt. 5 Ordynacji podatkowej. Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...] z dnia [...] odmówił - na podstawie art. 265- pkt. 1 i art. 262 Kodeksu celnego - wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]. Jako podstawę odmowy wskazano treść przepisu art. 265- pkt. 1 Kodeksu celnego, który zakazuje wszczynania postępowania tego rodzaju po upływie 3 lat od dnia powstania długu celnego, czyli od momentu dokonania danego zgłoszenia celnego. Skoro w niniejszej sprawie zgłoszenia dokonano w dniu [...] 2001 r. to wskazany powyżej okres 3 letni upłynął z dniem [...] 2004 r. co uniemożliwiło skuteczne wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia. W odwołaniu od tej decyzji podniesiono, iż w niniejszej sprawie winny być zastosowane przede wszystkim przepisy Ordynacji podatkowej, których stosowanie w postępowaniach celnych wynikać ma z treści art. 262 Kodeksu celnego. Według strony termin do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji winien biec dopiero od daty ich uprawomocnienia się ,a nie od momentu dokonania zgłoszenia celnego. W piśmie z dnia [...] 2006 r. J. Ch. podniósł ponadto, iż decyzja Naczelnika Urzędu Celnego została wydana z naruszeniem art. 123 § 1 w zw. z art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż nie zapewniono mu jako pełnomocnikowi strony czynnego udziału w postępowaniu. Jego pełnomocnictwo zostało przedłożone organowi I instancji przed datą wydania decyzji. Z powodu pozbawienia strony bez jej winy udziału w postępowaniu uznano za zasadne orzeczenie o jego wznowieniu. Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, wskazując, iż przepisy Ordynacji podatkowej znajdowały zastosowanie w sprawach celnych jedynie odpowiednio - w zakresie nie uregulowanym bezpośrednio przepisami samego Kodeksu celnego, wobec czego przepis art. 265- pkt. 1 Kodeksu celnego wprowadzał autonomiczną regulację dotyczącą określenia maksymalnego terminu do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Odnosząc się do pisma strony z [...] 2006 r. organ celny wskazał, iż żądanie wznowienia postępowania jest również niemożliwe ze względu na upływ powyższego 3 letniego terminu. Poza tym skarżący jeszcze przed wyznaczeniem J. Ch. w dniu 27 lipca 2004 r. swoim pełnomocnikiem został już pouczony przez organ o wyznaczeniu mu 7 dniowego terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy wobec czego mógł on poinformować o tej czynności procesowej J. Ch. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. B. wniósł o uchylenie obu decyzji Dyrektora Izby Celnej, powtarzając zarzuty podniesione w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Na rozprawie w dniu 21 czerwca 2007 r. pełnomocnik strony skarżącej podniósł, iż przedmiotowa decyzja Naczelnika Urzędu Celnego dotyczyła również wymierzenia odsetek wyrównawczych, a w tym zakresie źródłem przedawnienia możliwości orzekania w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji może być tylko przepis art. 70 Ordynacji podatkowej, a nie art. 265- pkt. 1 Kodeksu celnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga okazała się nieuzasadniona. Zgodnie z treścią przepisu art. 265- pkt. 1 Kodeksu celnego - znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne ( Dz. U. z 2004r., Nr 68, poz. 623 ) - jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna (z urzędu) bądź też odmawia wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, jak również nie wznawia postępowania. W ocenie Sądu organ celny prawidłowo zastosował powyższy przepis wprowadzający - w zakresie spraw celnych - szczególną przesłankę negatywną wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji czy też wznowienia postępowania ( zob. m. in. J. Borkowski i in., Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 505 ). Wprawdzie na mocy art. 262 Kodeksu celnego do postępowań w sprawach celnych stosowało się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej (regulujące m. in. kwestię przesłanek wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji czy wznowienia postępowania), jednakże nie ulega wątpliwości, iż winny one mieć zastosowanie w sprawach celnych z uwzględnieniem odpowiednich modyfikacji wynikających z treści Działu I ( Przepisy ogólne ) Tytułu IX Kodeksu celnego. Przepisy tego działu miały bowiem charakter przepisów szczególnych, wyłączających zastosowanie przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie uregulowanym bezpośrednio w samym Kodeksie celnym. Dotyczy to również art. 265- pkt. 1 Kodeksu celnego, który jako przepis szczególny dotyczący stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania celnego wyłączał w zakresie w nim unormowanym zastosowanie odpowiednich przepisów Ordynacji podatkowej ( zob. też m. in. wyrok NSA w Warszawie z 18 lutego 2005r., GSK 1461/04, LEX nr 168008, teza 1 ). Słusznie zatem stwierdził Dyrektor Izby Celnej, iż rozpatrując zasadność wniosku skarżącego o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] należało zbadać w pierwszej kolejności przesłankę procesową warunkującą w ogóle możliwość merytorycznego rozpatrzenia sprawy tego rodzaju. Przesłanka ta wynikała właśnie bezpośrednio z treści art. 265- pkt. 1 Kodeksu celnego, określającego w wyraźny sposób maksymalny termin do ewentualnego wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Był to okres 3 lat, liczony od konkretnego momentu, czyli daty powstania długu celnego. To właśnie ta przesłanka o charakterze formalnym wiązała w pierwszej kolejności organ celny. Nie można było zgodzić się w związku z tym z zarzutami strony skarżącej, iż Dyrektor Izby Celnej winien opierać się w tym zakresie na podstawie prawnej wyrażonej w Ordynacji podatkowej, w szczególności w art. 249 tej ustawy ( regulującym w odmienny sposób maksymalny termin do wszczęcia postępowania ), albowiem jego zastosowanie w sprawach celnych w tym zakresie zostało wyłączone w wyraźny sposób przez postanowienia art. 265- pkt. 1 Kodeksu celnego. Strona skarżąca podnosiła też w toku postępowania zarzut dotyczący błędnego ustalenia początku biegu powyższego 3 letniego terminu, który winien biec od daty uprawomocnienia się danej decyzji. Pogląd ten stoi jednak w oczywistej sprzeczności z samą treścią art. 265- pkt. 1 Kodeksu celnego, która wskazuje wyraźnie jako początkowy moment biegu przedmiotowego terminu dzień powstania długu celnego. Termin ustanowiony w taki sposób zaczyna biec od dnia, który musi być ustalany odrębnie dla każdego przypadku powstania długu celnego stosownie do przepisów art. 209-220 Kodeksu celnego (J. Borkowski i in., Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 505 ). W przedmiotowej sprawie dług celny powstał na zasadzie art. 209 § 2 Kodeksu celnego w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego, czyli w dniu [...] 2001 r. Słusznie zatem organ celny uznał, iż 3 letni termin upłynął wobec tego ostatecznie z dniem [...] 2004 r., a fakt późniejszego wydania decyzji wymiarowej oraz kwestia jej uprawomocnienia się nie mogły już wpłynąć w żaden sposób na możliwość skutecznego złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Skoro zatem strona skarżąca złożyła taki wniosek w dniu [...] 2005 r. ( k. 36-43 akt administracyjnych ) czyli po upływie powyższego 3 letniego terminu to organ celny słusznie odmówił jej wszczęcia postępowania. Za niezasadny należało uznać ponadto zarzut podniesiony przez pełnomocnika skarżącego odnośnie obowiązywania innego terminu w przedmiocie wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji w zakresie, w jakim orzeczono w niej o wymierzeniu odsetek wyrównawczych. Zdaniem Sądu z brzmienia art. 265- pkt. 1 Kodeksu celnego wynika jasno, iż zakaz wszczynania postępowania odnośnie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie 3 lat od powstania długu celnego dotyczy danej decyzji w całości, a nie tylko jej określonych elementów ( z wyłączeniem np. części orzeczenia dotyczącego odsetek ). Należy też wyraźnie podkreślić, iż nałożenie na dłużnika celnego obowiązku uiszczenia odsetek wyrównawczych jest zawsze kwestią nierozerwalnie związaną z istnieniem zobowiązania głównego, czyli długu celnego. Nie sposób zatem wyobrazić sobie sytuacji, w której racjonalny ustawodawca dopuszczałby możliwość badania zasadności odsetek wymierzonych daną decyzją w ramach nadzwyczajnego trybu administracyjnego (czyli w trybie stwierdzenia nieważności orzeczenia ), bez jednoczesnej możliwości skontrolowania w ten sposób prawidłowości nałożenia na dłużnika zobowiązania głównego, czyli samego długu celnego. Odnosząc się natomiast do twierdzeń pełnomocnika strony zawartych w piśmie z dnia [...] 2006 r. Sąd uznał, iż nie były to argumenty dotyczące bezpośrednio kwestii legalności zaskarżonych decyzji Dyrektora Izby Celnej, która była badana w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podniesione w piśmie (i odwołaniu) zarzuty merytoryczne dotyczyły bowiem decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...], wobec czego podlegałyby one badaniu ewentualnie w przypadku wszczęcia postępowania odnośnie stwierdzenia nieważności tego aktu, co jednak ostatecznie nie nastąpiło. Także argumenty J. Ch. na okoliczność podstaw do wznowienia postępowania nie mieszczą się w zakresie badania zgodności z prawem zaskarżonych decyzji organu celnego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało więc uznać zarzuty skargi za bezzasadne i orzec, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), jak w sentencji wyroku. ///-/-/M. Kwiecińska /-/ T.M.Geremek //-//-/-/ /B. Sokołowska za nieobecnego sędziego /-/ T. M. Geremek