III SA/Po 589/19

Dnia 14 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] października 2015r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej składek na: - ubezpieczenia społeczne - za okres od 01/2008r. do 12/2008, - ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 10/2004r. do 12/2008r. oraz odsetek liczonych na dzień [...] stycznia 2015r. - Fundusz Pracy - za okres od 01/2008r. do 12/2008r. oraz odsetek liczonych na dzień 15 stycznia 2015r. Organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Z analizy zebranego materiału dowodowego wynikało też, że w sprawie nie wystąpiły uzasadnione przypadki pozwalające na umorzenie należności z uwagi na sytuację majątkową i osobistą skarżącego. Organ odwoławczy wskazał, że istnieje również możliwość spłaty zaległości w ramach układu ratalnego. Organ stał na stanowisku, iż umorzenie zaległych składek jest możliwe tylko w sytuacji, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne nie jest możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wyrokiem z dnia 18 maja 2016 roku, o sygn. III SA/Po 19/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu sąd nakazał ponowną analizę przesłanek nieściągalności wskazanych w art. 28 ust.3 ustawy – O systemie ubezpieczeń społecznych, a także przesłanek wskazanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej oraz prawidłowe uzasadnienie stanowiska organu w tym zakresie. Nakazano też w wytycznych rozważenie kwestii przedawnienia z uwagi na fakt, że postępowanie dotyczy m.in. należności składkowych w roku 2004. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] marca 2017r., o nr [...] organ odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu wskazał, że nie zachodzi wskazany w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, w jej art. 28 ust.3, przypadek nieściągalności ani przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki ,Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Odniesiono się także do zagadnienia przedawnienia składek. Wyjaśniono przebieg zmian legislacyjnych dot. okresów przedawnienia. i stwierdzono, że do należności nieprzedawnionych do [...] stycznia 2012 r. ma zastosowanie 5 letni termin przedawnienia z tym, że jest on liczony nie od daty ich wymagalności, ale od dnia [...] stycznia 2012r. Nie doszło więc do przedawnienia należności za okres od 01/2008 -12/2008, gdyż bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia [...] grudnia 2011r. z uwagi na wszczęte postępowanie w sprawie podlegania ubezpieczeniom do dnia [...] lutego 2012r. oraz od dnia [...] grudnia 2014r., aż do daty orzekania. Podkreślono jeszcze, że nadal istnieje możliwość udzielania przez ZUS pomocy w spłacie poprzez rozłożenia spłaty składek na raty. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] marca 2018r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS [...] w [...]. W uzasadnieniu podtrzymano ocenę merytoryczną przesłanek umorzenia dokonaną przez organ I instancji szczegółowo odnosząc się do przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust.3a u.s.u.s. Organ podtrzymał też stanowisko odnośnie wymagalności składek . Wyrokiem z dnia 18 września 2018r. o sygn. III SA/Po 307/18 WSA w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że organ poczynił niekonsekwentne ustalenia odnośnie liczby osób zamieszkujących we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym, co ma wpływ na ocenę jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji możliwości regulowania zaległości wobec ZUS. Sąd wypowiedział się też w kwestii wymagalności składek i związanym z tym ewentualnym przedawnieniem . Po zwrocie akt organowi, ten zaktualizował dane o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, o stanie należności, o prawie do emerytury, o ruchomościach, o wysokości dochodu małżonki skarżącego. Zwrócono się też do skarżącego o nadesłanie danych obrazujących aktualną sytuację osobistą i majątkową oraz dokumentów z tym związanych. Po uwzględnieniu całego i ponownie zebranego materiału dowodowego, organ decyzją z dnia [...] czerwca 2019 roku utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z dnia [...] marca 2017 roku. W uzasadnieniu wskazano nast. aktualne dane. Skarżący jest żonaty, pobiera emeryturę, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej ani innych form pomocy, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. S. i córką L. S.. Skarżący ponosi wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat oraz koszty związane z leczeniem, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu w banku w kwocie [...]miesięczna rata [...] zł. Skarżący posiada spółdzielcze własnościowe mieszkanie o pow. [...] m2, nie posiada nieruchomości i wierzytelności. Organ stwierdził dalej, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne od [...] października 2018r., a wysokość tego świadczenia wynosi [...] zł netto i nie są dokonywane z niej potrącenia. Żona skarżącego E. S. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, netto-[...] zł i również z tej kwoty nie są realizowane potracenia. Córka natomiast nie figuruje w systemie informatycznym ZUS. Skarżący nie figuruje jako właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości i nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właściciel samochodu. Ostatecznie organ uznał, iż wobec skarżącego nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności, jak również przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Organ zauważył, że strona istotnie ma ograniczone możliwości płatnicze, a także cierpi na chorobę przewlekłą, niemniej podkreślono, że skarżący posiada świadczenie emerytalne, stałe i stąd nie jest pozbawiona środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Organ zaakcentował też, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącego żadnych dodatkowych obowiązków, które ciążyły na nim do tej pory, a których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Wskazano warunki korzystania z uznania administracyjnego odnosząc je do tej konkretnej sytuacji i uzasadniono je. Strona, reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze podniosła naruszenie art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewykonanie wskazań sądu m.in. w zakresie okoliczności związanych z przedawnieniem składek, naruszenie art. 105 §1 kpa poprzez zaniechanie umorzenia postępowania w sytuacji wygaśnięcia należności oraz naruszenie art. 80 Kpa w zw. z art. 123 ustawy - O systemie ubezpieczeń społecznych poprzez pominięcie istotnych okoliczności związanych z przewlekłą chorobą skarżącego. Organ w odpowiedzi na skargę, podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie podlega uwzględnieniu. Zdaniem Sądu ocena okoliczności faktycznych dokonana przez organ w kontekście przesłanek materialnych zastosowania umorzenia zaległości jest prawidłowa. Organ nie pominął żadnej podnoszonej przez skarżącego okoliczności faktycznej. Nie można też zarzucić organowi braku obiektywizmu czy działania jedynie w interesie potrzeb ZUS. W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż na mocy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 września 2018r. sygn. III SA/Po 307/18, rozważona prawomocnie została kwestia przedawnienia składek za lata 01/2008-12/2008 i 10/2004 - 02/2005. Ocenę prawną wymagalności tych składek zawarto w tym wyroku i uzasadniono ją. Także organ w zaskarżonej decyzji odniósł się do kwestii wymagalności tych składek, wskazując na okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia . Stąd za niezasadny należy uznać zarzut pierwszy, jak i drugi skargi. W tak wyznaczonym zakresie rozpoznania, do oceny Sądu pozostaje ocena legalności decyzji organu w części dotyczącej warunków odmowy umorzenia na gruncie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. - O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019r, poz.300 ze zm.). Wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z uwzględnieniem ust. 2-4. Co za tym idzie, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Na mocy art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017r. poz. 2344, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości co do tego i organ wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu , iż nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu tego przepisu. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Zaś szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3 b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej: rozporządzenie. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Właśnie to uregulowanie i jego zastosowanie wobec skarżącego było przedmiotem zakwestionowania w orzeczeniu WSA z dnia 18 września 2018 roku i zgodnie z wytycznymi w nim zawartymi podlegać miało ponownej ocenie. W ocenie składu obecnie rozpoznającego sprawę organy na gruncie zebranego materiału i w oparciu o wiążące wytyczne oceny przesłanek w odniesieniu do skarżącego dokonały prawidłowo. Podkreślić należy, że organ uzyskał z urzędu dodatkowe informacje o dochodach skarżącego i członków jego rodziny, o posiadanych ruchomościach, stanie należności, jak również zwrócono się do skarżącego za pośrednictwem jego pełnomocnika o nadesłanie informacji i dokumentów potwierdzających aktualną sytuację zdrowotną i finansową strony. Strona nie skorzystała z prawa do uzupełnienia materiałów dowodowych. W związku z powyższym organ oceniając sytuację skarżącego brał pod uwagę uprzednio złożone oświadczenie oraz uzyskane przez organ informacje. Dysponując takim materiałem dowodowym uznał, zasadnie zresztą ,że zadłużenie skarżącego nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, ale było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie składek na ubezpieczenia zdrowotne i społeczne. Strona powołując się na trudną sytuację finansową nie udokumentowała problemów z regulowaniem bieżących opłat. Zebrany materiał dowodowy, jak również przedłożony przez stronę jeszcze przed poprzednim rozpoznaniem sprawy nie dowiódł, że zaistniały istotne okoliczności utrudniające codzienną egzystencję. Świadczenie strony i jego żony jest stałe, nie zachodzi więc obawa utraty źródła utrzymania . Organ uznał ,że sytuacja majątkowa skarżącego jest trudna i nie ma on możliwości z uwagi na przewlekłą chorobę podjęcia dodatkowego zatrudnienia, niemniej uzyskując stałe świadczenie i pozostając we wspólnym gospodarstwie z żoną, również posiadającą takie świadczenie uznał, że skarżący nie jest pozbawiony środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczono ,że strona nie wykazała, by korzystała pomocy socjalnej zarówno z w zakresie finansowym, jak i pomocy w ramach samodzielnego funkcjonowania. Nie zaistniała też konieczność sprawowania przez skarżącego opieki na przewlekle chorym członkiem rodziny czy też choroby własnej uniemożliwiającej mu całkowite uzyskiwanie dochodu, ponieważ i tak skarżącemu przysługuje stały dochód w postaci emerytury . Co prawda w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, a zwłaszcza w sytuacji złożenia wniosku przez stronę ubiegającą się o określone przywileje, To strona powinna podjąć starania mające na celu wykazanie aktualnej, bieżącej sytuacji materialnej adekwatnej na dzień wydania orzeczenia. Organ dysponuje jedynie tym materiałem, który udostępni zainteresowany i który zdoła uzyskać urzędu, jak np. wysokość dochodu, posiadane ruchomości czy inny majątek. Podkreślić należy ,że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Dalej organ wskazał w uzasadnieniu, że w ramach gospodarowania środkami publicznymi, nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość spłacania tychże kwot – choćby w systemie ratalnym. Organy , wbrew zarzutom skargi nie pominęły żadnej okoliczności związanej z sytuacją zdrowotną i finansową skarżącego, a swoje stanowisko wyczerpująco uzasadniły. Z uwagi na powyższe, skarga podlega oddaleniu.