III SA/Po 59/10

Dnia 13 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka ( spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Beata Sokołowska Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. przy udziale sprawy ze skargi K. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia .... r. Nr w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w części dotyczącej należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami o d d a l a s k a r g ę /-/W. Długaszewska /-/M. Górecka /-/B. Sokołowska Wnioskiem z dnia 1 .08.2009r. K. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia obciążających w/w jako byłego wspólnika spółki cywilnej. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest jedyną opiekunką siostry i dba o zabezpieczenie podstawowych spraw chorej siostry związanych z zapewnieniem jej opieki lekarskiej. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 8 października 2009r. na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r. nr 11, poz. 74, ze zm.) i art. 105 § 1 kpa, umorzył postępowanie w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w części dotyczącej należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikiem składek, obciążających ją jako byłego wspólnika spółki na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2000-08/2000w łącznej kwocie 3 701,86 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/2000 w łącznej kwocie 91,86 zł. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności, lub w uzasadnionych wypadkach nawet pomimo braku tej całkowitej nieściągalności- w przypadku składek na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia(art. 28 ust. 3a ustawy). Te ostatnie przypadki określa szczegółowo rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365). Zadłużenie wykazane w przedmiotowym wniosku dotyczy należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami, do których nie mają zastosowania art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ze względu na bezprzedmiotowość postępowania, należało – na podstawie art. 105 § 1 kpa – orzec o jego umorzeniu. Pismem z dnia 20 października 2009 r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku powtórzyła argumenty o swojej ciężkiej sytuacji osobistej związanej z koniecznością sprawowania ciągłej opieki nad chorą siostrą. Po rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 23 listopada 2009 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 8 października 2009 r. Organ podał, iż w sprawie zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa. Skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła, powołując się na okoliczności pogłębiającej się choroby (chorób) siostry, nad którą sprawuje faktyczną opiekę. Skarżąca podkreśla, że jej siostra została przez lekarza-orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Skarżąca wskazuje również na swą niską emeryturę, która przeznaczana jest na opiekę nad siostrą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Na wstępnie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności), nie są natomiast upoważnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1279 z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty wyłącznie w zakresie ich legalności. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 wyżej powołanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy Sąd uznał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo stwierdził, iż w niniejszej sprawie należało umorzyć postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe. Jak wynika z akt administracyjnych, decyzjami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 .05.2005r. na B. i K., jako byłych wspólników została przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania spółki . Spółka prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 14.09.1998r. do 25.06.2004r. na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej Urzędu Miejskiego z dnia 14.09.1998r.. Z dniem 25.06.2004r. Spółka została wyrejestrowana. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można przeprowadzić egzekucję - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 3a). Zgodnie natomiast w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Powyższe regulacje w sposób jednoznaczny odnoszą się wyłącznie do sytuacji, w których zobowiązany jest jednocześnie płatnikiem składek. Mimo językowej jednoznaczności powołanych przepisów, prawodawca zdecydował się na dobitne podkreślenie tej okoliczności w art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi wprost , że art. 28 i art. 29, (dotyczącego możliwości odroczenia terminu płatności należności) nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami. Z powyższych regulacji prawnych wynika zupełnie jednoznacznie, iż postępowanie prowadzone w przedmiocie ewentualnego umorzenia należności publicznoprawnych wobec ZUS nie może dotyczyć kwestii umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami. Zatem powoływanie okoliczności, które mogą stanowić przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, może mieć znaczenie tylko w przypadku rozpoznawania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek (por. WSA w Warszawie V SA/WA 2676/07, wyrok NSA IIGSK 702/08). Należy więc przyjąć, że słusznie organ uznał, iż żądanie strony nie mogło zostać rozpatrzone w trybie art. 28 ustawy , a postępowanie wywołane wniesionym wnioskiem, jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa w przypadku bezprzedmiotowości danego postępowania administracyjnego organ zobowiązany jest do wydania decyzji o jego umorzeniu. Taka bezprzedmiotowość występuje m. in. w sytuacji braku któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec czego nie może dojść w sprawie do wydania decyzji załatwiającej sprawę poprzez jej rozstrzygnięcie co do istoty (zob. np. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2006. s. 486 i n.). W niniejszej sprawie żądanie strony nie mogło zostać rozpatrzone w trybie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wobec czego organy zasadnie orzekły o umorzeniu przedmiotowego postępowania. Ze względu na niezasadne zarzuty skargi podlegała ona oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). /-/ W. Długaszewska /-/ M. Górecka /-/ B. Sokołowska