III SA/Po 590/17

Dnia 4 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi W. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. o nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS Oddział w O. z dnia [...] marca 2017 r o odmowie umorzenia należności W. R. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odstek za zwłokę za okres od marca 2009 r do sierpnia 2016r. W toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny. W dniu 30 grudnia 2016 roku W. R. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. Zakład odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej oraz świadczenia emerytalnego. Z działalności gospodarczej uzyskał w roku 2014 dochód w kwocie 10 144,70 zł, w roku 2015 w kwocie 9 812,43 zł, w okresie od stycznia do sierpnia 2016 r. w kwocie 4 440,88 zł. Z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego uzyskał w roku 2015 r. dochód w kwocie 21 696,36 zł. W dacie decyzji pierwszoinstancyjnej pobierał świadczenie emerytalne w kwocie 1 514,70 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 855, 84 zł. Ponosi koszty eksploatacyjne w kwocie 1200 zł oraz koszty leczenia w kwocie 400 zł. Nie posiada innych zobowiązań podatkowych i kredytowych, nie posiada nieruchomości. Jest właścicielem dwóch pojazdów. Odnośnie stanu zdrowia ustalono, że W. R. jest po zawale serca, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, nie korzysta z pomocy Opieki Społecznej. W dniu 29 sierpnia 2016 roku wnioskodawca złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o abolicję. W dniu [...] listopada 2016 r. została wydana decyzja o warunkach umorzenia. W dniu 13 października 2016 r. złożył wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę i rozłożenie na raty należności głównej, jednakże w dniu [...] grudnia 2016 r. wycofał wniosek o umorzenie. Tego samego dnia Zakład wydał decyzję o umorzeniu postępowania, natomiast wniosek o rozłożenie spłaty na raty został rozpatrzony pozytywnie, jednak wnioskodawca zrezygnował z podpisania umowy dotyczącej spłaty ratalnej zadłużenia. W dniu 30 grudnia 2016 r. W. R. złożył dwa kolejne pisma, w których wniósł o umorzenie należności nie podlegających abolicji i w tym zakresie toczy się obecne postępowanie, przy czym skarżący zaznaczył, że stan faktyczny i sytuacja osobista od października 2016 r. nie uległa zmianie. Uwzględniając powyższe oraz treść art. 28 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ uznał, że nie wystąpiła żadna z przesłanek nieściągalności określonych w tym przepisie. Skarżący posiada aktualny wpis do ewidencji działalności gospodarczej, uzyskuje z niej regularne dochody, które pozwalają na spłatę istniejącego zadłużenia, ponadto posiada dochód ze świadczenia emerytalnego. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną , która także uzyskuje świadczenie emerytalne. Nie posiada innych zobowiązań, a nadto wyraził chęć spłaty zadłużenia w ratach. Należnosci składkowe nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym, a organy nie stwierdziły braku majątku podlegającego egzekucji. W ocenie organu zobowiązany może ponieść ciężar spłaty zadłużenia składkowego w dłuższym okresie, a bieżący dochód pozwala na jego spłatę. Zakład rozpoznał sprawę także pod kątem przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki,Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji stwierdzono, że organ przyjmuje twierdzenia strony o trudnej sytacji majątkowej i osobistej, niemniej nie stwierdza, aby opłacenie należności pozbawiło skarżącego i jego rodzinę zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczono w uzasadnieniu, że skarżący prowadząc dzialaność nastawioną na uzyskiwanie dochodów doprowadził do powstania zadłużenia składkowego, a umorzenie tych należności spowodowałoby uwolnienie od dochodzenia składek, które powinny zasilić finanse ubezpieczeń społecznych. Zakład zaproponował pomoc w spłacie poprzez umożliwienie spłaty ratalnej, ponieważ udzielenie takiej ulgi pozwoliłoby na spokojną spłatę zadłużenia przy jednoczesnej możliwości zaspokojenia przez członków rodziny potrzeb życiowych oraz na realizację postanowień ustawy abolicyjnej. W. R. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu. Jeszcze w marcu 2017 roku przebywał w sanatorium. Jego głównym źródłem dochodu jest emerytura w kwocie 1520 zł oraz emerytura żony w kwocie 855,84 zł. Dochód z prowadzonej działalności wynosi 200 do 300 zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę rosnące koszty utrzymania, stan zdrowia i wiek skarżącego i żony – ich sytuacja jest bardzo trudna i skazuje ich na wegetację. Skarżący nie miał swiadomości, że posiada zadłużenie w ZUS. Prezes ZUS po rozpoznaniu wniosku decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. utrzymał w mocy stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazał, że pomimo wniosku skarżącego przedstawiony w decyzji pierwszoinstancyjnej stan faktyczny i prawny nie uległ zmianie. Oceniając aktualną sytuację majątkową i osobistą organ uznał, że nadal nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący z działalności gospodarczej uzyskuje regularne dochody w kwocie 740 zł, ponadto uzyskuje dochody ze świadczenia emerytalnego własnego i żony. Nie posiada nikogo na urzymaniu, gospodarstwo prowadzi wspólnie z żoną. Posiada dwa pojazdy marki [...] z roku 2003 oraz [...] z roku 2004. Nie posiada innych zadłużeń, a należności składkowe nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym i organy nie stwierdziły braku majątku podlegającego egzekucji. Jest oczywiste, że w przypadku egzekucji uda się uzyskać kwoty przekraczające koszty egzekucyjne. Ponownie przeanalizowano też warunki określone rozporządzeniem z roku 2003 roku. Ponownie też organ przyjął, że analiza zestawienia uzyskiwanych dochodów z ponoszymi wydatkami wskazuje że skarżący posiada środki finansowe zarówno na regulowanie codziennych potrzeb, jak i spłatę zadłużenia składkowego. Podkreślono, że brak środków na jednorazowe uregulowanie zadłużenia może skutkować automatycznym zwolnieniem z tego obowiązku, skoro strona ma możliwości spłaty ratalnej. Przeanalizowano także sytuację zdrowotną skarżącego i przyjęto, że choroba nie uniemożliwia ani nie ogranicza w znacznym stopniu możliwości zarobkowych skarżącego. Podkreślono uznaniowy charakter decyzji, uzasadniając, że umorzenie tych należności stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji organu z ich wyegzekwowania. Natomiast strona nie przedstawiła dowodów, z których wynikałoby, że sytuacja strony jest wyjątkowa i nosi znamiona ważnego interesu zobowiązanego. W. R. skorzystał z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze wniósł o uchylenie obu decyzji podnosząc, iż pozbawiona uzasadnienia i dowolna jest interpretacja organu,że skoro nie korzysta z pomocy społecznej, to jego sytuacja nie jest trudna. Zawestionował ustalenie organu odnośnie dochodów uzyskiwanych z działalności gsopdarczej. Przyznał, że przygotowuje posiłki na imprezy okolicznościowe, jednakże nie przynosi to dochodu wskazanego przez organ, czego dowodem może być deklaracja podatkowa za rok 2016 na kwotę 5100 zł. Zaznaczył, że pominięto jego stan zdrowia i wiek, sam skarżący jest po zawale serca, a żona legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Podkreślił, że przy ocenie interesu zobowiązanego organy pominęły problemy ekonomiczne i rodzinne. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ani przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Prawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS jest art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 X 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U z 2016 r. poz 963). Przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z ustępem 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ wyczerpująco i szczegółowo wyjaśnił, że żadna z w/w przeslanek nie wystąpiła i to stanowisko organu nie było przez stronę kwestionowane. Strona zakwestionowała natomiast warunki umorzenia należności, które zostały określone w § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. Nr 141, poz.1365). Przepis ten stanowi, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W przypadku decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek należy mieć na uwadze jej charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zaistnieje któraś ze wskazanych powyżej przesłanek, nie powoduje to automatycznie po stronie ZUS obowiązku umorzenia jego należności. W takiej sytuacji organ ma obowiązek rozważyć czy zachodzą okoliczności wskazane we wniosku o umorzenie należności, dokonując rzetelnej i wnikliwej analizy całokształtu okoliczności sprawy. Na skutek takiego uznaniowego charakteru omawianego rozstrzygnięcia sprawowana przez sąd administracyjny jego kontrola, sprowadza się do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania przez organ ubezpieczeniowy i zbadania formalnej prawidłowości decyzji, nie obejmuje natomiast zagadnień celowości i zasadności. (por. wyrok WSA w Warszawie, sygn. III SA/Wa 1264/05, M.Pod. 2005/12/4). Odnosząc się do materiału dowodowego zebranego przez organ w przedmiotowej sprawie, stwierdzić na wstępie należy, że organ dokładnie, w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy ustalił wszystkie okoliczności mające znaczenie dla oceny sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy. W konsekwencji prawidłowo uznał, że istnieją możliwości spłaty przez Skarżącego ciążących na nim zobowiązań publicznoprawnych w systemie ratalnym. Podejmując niekorzystne z punktu widzenia interesów Skarżącego rozstrzygnięcie organ miał przede wszystkim na uwadze, że skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, oboje uzyskują dochód ze świadczeń rentowych, a skarżący dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą. Organ nie kwestionował trudnej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny, jednak uznał, że skarżący jest w stanie spłacać zobowiązanie ratalnie, posiada majątek ruchomy, a dodatkowe dochody umożliwiają mu spłatę należności z tytułu składek i nie spowoduje to zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Wnioski wysnute przez organ, choć sprzeczne z oczekiwaniami skarżącego, nie wykraczają poza granice uznania administracyjnego zakreślone przez powołane powyżej przepisy regulujące umorzenie należności wobec ZUS-u. Dodać należy, że należności z tytułu składek oraz cele na które są te składki przeznaczane, posiadają publicznoprawny charakter, a organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to także podejmowania decyzji w przedmiocie umarzania należności, którym ustawodawca nadał, co wyżej sygnalizowano, charakter uznaniowy, w którym interes strony powinien być brany pod uwagę łącznie z interesem społecznym. Umarzanie należności ma nieodwracalne i definitywne skutki, pozbawia ZUS możliwości egzekucji należności w przyszłości, w sytuacji gdy sytuacja materialna zobowiązanego uległaby znacznej poprawie, czego nie można wykluczyć. Dlatego działania organu mające na celu wyegzekwowanie tych należności są usprawiedliwione. Wbrew twierdzeniom skarżącego, organ nie wskazał jako wyłącznej przesłanki oceny trudnej sytuacji materialnej strony faktu nie korzystania z pomocy społecznej. Poddał przecież pod rozwagę także inne okoliczności faktyczne składające się na tę sytuację. Jedynie podkreślił, że strona może funkcjonować nie korzystając takiej opieki, co w niektórych wypadkach zdaje się być podstawową formą wsparcia finansowego i rzeczowego. Odnośnie zarzutu przyjęcia przez organy zbyt wysokoch dochodów z działalności gospodarczej wskazać należy, że organ przyjął je jako średnią porównując deklaracje przedłożone przez skarżącego z lat poprzedających rok 2016, ale także uzyskane informacje o dochodach w roku 2017. Jakkolwiek istotnie trudno tę konkretną kwotę 740 zł uznać za uzyskiwaną regularnie, to jednak nie ulega wątpliwości, że uwzględniając przedłożone deklaracje i zestawienia obrotów oscylują one właśnie w takiej wysokości. Organy nie pominęły też problemów ekonomicznych i rodzinnych skarżącego. Odniosły się bowiem do nich szczegółowo w uzasadnieniu organu I instancji (k. 6 i 7) oraz drugiej instancji (k. 7 i 8). Stwierdziły jednak, dokładając staranności przy ocenie interesu publicznego i nie pomijając żadnych twierdzeń strony, że nadal w sprawie brak dowodów na jej szczególną sytuację, która przesądzałaby wyłącznie o uznaniu interesu strony. Organ nie zakwestionował żadnego z dowodów, przeanalizował je i przyznał stronie rację, że jakkolwiek sytuacja strony i współmałżonka jest trudna, to spłata zadłużenia na raty pozwala na bieżące funkcjonowanie. Rację ma skarżący, że gdyby nie zarobkował dodatkowo, to nie byłby w stanie opłacić bieżących potrzeb, niemniej uzyskując te dochody może w minimalnym zakresie zmniejszać swój dług, przynajmniej do momentu, gdy jego sytuacja nie ulegnie pogorszeniu. W każdym bowiem momencie zmiany stanu faktycznego czy pogorszenia sytuacji osobistej, strona może złożyć kolejny wniosek, aby organy rozpoznały jego sytuację w oparciu o aktualne warunki życiowe. Obecne warunki i możliwości zarobkowe skarżącego pozwalają jednak na przyjęcie przez organy, by nie rezygnować definitywnie z realizacji zadłużenia. Uzwględniając powyższe oraz treść art. 151 ustawy z dnia 30. VIII 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj Dz.U. 2016 poz.718 ze zm.), sąd skargę oddalił.