III SA/Po 594/19

Dnia 14 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 2019 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2014 oddala skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], decyzją z dnia [...] czerwca 2019 roku, nr [...], adresowaną do M. W., po przeprowadzeniu uzupełniającego postepowania dowodowego, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] o odmowie przyznania płatności ONW do działek rolnych lub ich części położonych na obszarze ONW typu ONW- Nizinne strefa I na rok 2014. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że M. W., na potrzeby ubiegania się o płatności rolnicze na 2014 rok, w tym płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, wykreował sztuczne warunki dla uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia EFRROW. Po analizie materiału dowodowego, w tym materiału dowodowego zebranego w postępowaniach karnych, a dotyczącego płatności rolniczych za lata wcześniejsze, o które ubiegał się M. W. i podmioty z nim powiązane, organ uznał, że na etapie składania wniosków pomocowych za 2014 rok grunty objęte wnioskami pomocowymi M. W. oraz spółek zawiązanych przez niego i jego partnerkę życiową S. M. ([...] Spółka jawna, [...] Spółka jawna oraz Spółka [...] Spółka jawna) w rzeczywistości wchodziły w skład jednostki produkcyjnej zarządzanej przez M. W.. W ocenie organu działania podejmowane od 2011 roku przez skarżącego i S. M. obejmowały ustalenie struktury i wielkości gospodarstw rolnych przekazanych jednostkom wpisanym do ewidencji producentów rolnych, a ukierunkowane były na uzyskanie w roku 2014 płatności z ominięciem ograniczeń dotyczących maksymalnej powierzchni gruntów do jakiej płatność przysługuje oraz ograniczeń, co do wysokości stawki płatności do 1 hektara z uwagi na powierzchnię gruntów rolnych. M. W., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...]. Kwestionowanym decyzjom zarzucił: - naruszenie art. 7 i art. 77 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego, - dokonanie ustaleń faktycznych na podstawie protokołów z zeznań świadków, którzy nie mieli żadnej wiedzy odnośnie opłatności za 2014 rok, albowiem relacje świadków dotyczyły zdarzeń z 2011 roku, - pominięcie przy dokonywaniu ustaleń faktycznych wiarygodnych dowodów z zeznań świadków w osobie T. J., S. B., S. M., - błędne przyjęcie, że skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, bądź stworzył sztuczne warunki, - przyjęcie, że jedynym i zupełnym dowodem w przedmiocie przyznania płatności za 2011 rok jest akt oskarżenia, gdy okres objęty aktualnym postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku z zagadnieniami objętymi aktem oskarżenia, - zaniechanie ponownego przesłuchania strony postępowania, w sytuacji gdy do wyjaśnienia pozostały okoliczności istotne dla sprawy. W uzasadnieniu stawianych zarzutów autor skargi stwierdził, że całkowicie dowolne jest stanowisko o stworzeniu sztucznych warunków do przyznania płatności; organ nie powołał ani jednego dowodu przemawiającego za takim stanowiskiem. Organy dowolnie oceniły dokumenty przedstawione na okoliczność potwierdzenia samodzielności organizacyjnej, technicznej, ekonomicznej, kierowniczej i prawnej oraz dowody potwierdzające fakt posiadania gruntów zgłoszonych do płatności. Argument dotyczący maksymalizowania płatności jest chybiony. Z wyliczeń Kierownika ARiMR (strona 20 decyzji organu I instancji) wynika, że gdyby skarżący złożył jeden wniosek pomocowy to uzyskałby płatność w kwocie [...]zł. Korzyść ze złożenia wniosku przez cztery podmioty (skarżący i trzy Spółki) to kwota o [...] zł wyższa. Wskazana korzyść nie rekompensuje kosztów związanych z obsługa księgową, prawną, organizacyjną, logistyczną i techniczną każdego z gospodarstw. Nieracjonalne z ekonomicznego punktu widzenia jest prowadzenie czterech odrębnych gospodarstw. Bardziej opłacalne jest prowadzenie jednego gospodarstwa i zaoszczędzenie na kosztach. W ocenie autora skargi organ błędnie rozpoznał cel powołania odrębnych gospodarstw. Z przedstawionych przez stronę dokumentów, zdaniem skarżącego, wynika, że wykonanie zabiegów agrotechnicznych w odpowiednim terminie byłoby niemożliwe przy tak rozległym gospodarstwie. Organ błędnie ocenił materiał dowodowy dotyczący kwestii sporządzenia w 2012 roku planu rolnośrodowiskowego, podpisów pod dokumentami oraz zlecania funkcji zarządcy w spółce oraz samodzielnego zarządzania spółką. Dyrektor [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Strona skarżąca nie wykazała, aby ustalenia przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia wydanego przez Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] były dowolne lub sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W ocenie Sądu zarzut stawiany argumentacji organu dotyczącej faktu, że "jeden pełnomocnik reprezentuje kilka podmiotów" w żadnym zakresie nie potwierdza wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wbrew sugestiom skargi nie jest tak, że wskazana okoliczność była jedyną, czy przesądzającą przesłanką ustaleń o tworzeniu sztucznych warunków. Organ zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania przyjmuje, że korzystanie z usług tego samego pełnomocnika przez osobę fizyczną oraz przez spółki zawiązane i reprezentowane przez tę osobę fizyczną może stanowić dodatkową okoliczność uwzględnianą przy weryfikacji uprawnień do płatności w aspekcie tworzenia sztucznych warunków. Ocena dowodów dokonana przez skarżącego, a przy tym odmienna od oceny dokonanej przez organ kompetentny do załatwienia sprawy, nie stanowi o zasadności skargi. Przedstawienie argumentacji/dowodów na okoliczność, że skarżący, jako osoba fizyczna ma odrębną podmiotowość prawną, posiada własny rachunek bankowy, część gruntów należących do niego osobiście zgłasza do systemu płatności rolniczych, widnieje wpisany jako właściciel w dowodzie rejestracyjnym ciągnika, czy kosiarki nie stanowi o braku podstaw do skutecznego postawienia zarzutu tworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności, w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Autor skargi niewątpliwie zdaje sobie sprawę z powyższego, gdyż sam dostrzega, że z ekonomicznego punktu widzenia bardziej opłacalne byłoby zgłoszenie do płatności wszystkich gruntów przez jeden podmiot, gdyż koszty związane z koniecznością prowadzenia czterech odrębnych pomiotów (obsługa księgowa, prawna, organizacyjna, logistyczna i techniczna) przewyższałyby korzyści ([...] zł) wynikające z tworzenia sztucznych warunków w celu zmaksymalizowania płatności. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone bez naruszenia art. 7 oraz art. 77 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2018, poz. 2069 ze zm.) Ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia nie naruszają art. 80 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Skarżący nie kwestionuje wyników weryfikacji uprawnień do płatności za rok 2014 w zakresie danych zgromadzonych w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli oraz Krajowym Rejestrze Sądowym. Prawidłowe są też ustalenia organu, co do tego, że skarżący, jego partnerka S. M. oraz matka skarżącego L. W. w 2004 roku złożyli odrębne wnioski o nadanie numeru producenta rolnego i od tego roku otrzymywali płatności rolnicze. W dniu [...] listopada 2009 roku została wpisana do rejestru KRS spółka jawna [...] utworzona przez skarżącego oraz S. M.. W grudniu 2009 roku Spółka uzyskała status producenta rolnego. Natomiast w maju 2011 roku do rejestru zostały wpisane kolejne spółki jawne utworzone przez skarżącego oraz S. M.: [...] spółka jawna, Spółka [...] spółka jawna oraz [...] spółka jawna. W maju-czerwcu 2011 roku wskazane Spółki zostały wpisane do rejestru producentów rolnych. We wszystkich wskazanych jednostkach wspólnicy posiadali prawo reprezentacji spółki. Powierzchnia gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności przez M. W. w 2014 roku wyniosła: 164,48 ha w ramach JPO, 164,48 ha w ramach ONW strefa nizinna I oraz 170,12 ha w ramach płatności rolnośrodowiskowych. Natomiast łączna powierzchnia gruntów rolnych zgłoszonych do płatności przez M. W. i [...] spółka jawna, [...] spółka jawna oraz Spółka [...] spółka jawna to: 660,69 ha w ramach JPO, 618,87 ha w ramach ONW (strefa nizinna I - 588,58 ha, strefa nizinna II - 30,29 ha) oraz 699,34 ha w ramach płatności rolnośrodowiskowych. Porównanie powierzchni gruntów zgłoszonych do płatności przez skarżącego z łączną powierzchnią gruntów zgłoszoną do płatności przez niego i wskazane spółki jawne, w sposób oczywisty uzasadnia konieczność weryfikacji wniosku pomocowego w aspekcie ominięcia ograniczeń, co do wszystkich rodzajów płatności (JPO, ONW oraz środowiskowej), które wynikają z maksymalnej powierzchni gruntów do jakiej płatność przysługuje oraz ograniczeń, co do wysokości stawki płatności do 1 hektara z uwagi na łączną powierzchnię posiadanych gruntów rolnych. Okoliczności stwierdzone w postępowaniach karnych odnośnie tworzenia sztucznych warunków do pobierania płatności za lata wcześniejsze wykreowane przez skarżącego oraz przez podmioty powiązane ze skarżącym ukierunkowywało czynności weryfikacji wniosku pomocowego za rok 2014. Sąd podziela stanowisko organów ARiMR, że okoliczności ujawnione w postępowaniu karnym obrazują skalę nadużyć przy ubieganiu się o płatności rolnicze, co miało bezpośredni wpływ na zakres postępowania wyjaśniającego dotyczącego weryfikacji wniosku pomocowego za rok 2014. Organy słusznie przyjęły, że weryfikacja powinna mieć na uwadze czy utworzenie powyżej wskazanych spółek jawnych, uzyskanie przez nie statusu producenta rolnego, a następnie składanie wniosków pomocowych nie nosi cech tworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności, w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia – art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 roku. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR trafnie przyjął, że do weryfikacji wniosku pomocowego skarżącego niezbędne mu będą dodatkowe dowody/dokumenty, które niewątpliwie znajdują się w posiadaniu strony postępowania lub zależnych od niej spółek jawnych, a które obejmują: umowy prowadzenia rachunków bankowych, umowy spółek jawnych, księgi przychodów i rozchodów, ewidencje środków trwałych, dokumenty potwierdzające sprzedaż plonów, rejestry prowadzone na potrzeby programów rolnośrodowiskowych, nakazy zapłaty podatku rolnego wraz z dowodami zapłaty, dokumenty potwierdzające stan prawny deklarowanych do płatności gruntów rolnych, w tym akty notarialne, umowy dzierżawy oraz dowody zapłaty czynszu dzierżawnego. Skarżący jedynie częściowo wykonał wezwanie. Brakujących dokumentów nie załączył do odwołania oraz nie przedstawił ich na etapie postępowania odwoławczego. Sąd nie znalazł również podstaw do zakwestionowania ustaleń poczynionych przez organ odwoławczy. Skarżący jest większościowym wspólnikiem z prawem do reprezentowania następujących spółek: [...] spółka jawna, [...] spółka jawna oraz Spółka [...] spółka jawna. Adres siedziby wskazanych Spółek, na dzień składania wniosków pomocowych za 2014 rok, był tożsamy z adresem zamieszkania skarżącego. Wszystkie wskazane podmioty zajmują się działalnością rolniczą. Żadna ze Spółek nie wymagała wyodrębnienia ze względu na odrębny profil działalności, czy konieczność zapewnienia specjalnego, odrębnego rynku zbytu. Geograficzne położenie gruntów deklarowanych do płatności nie miało znaczenia dla tworzenia odrębnych podmiotów/producentów rolnych. Grunty rolne objęte wnioskami pomocowymi skarżącego i wymienionych Spółek były rozproszone na terenach różnych obszarów administracyjnych i zostały zgłoszone do płatności bez poszanowania ekonomiczno-technologicznych warunków prowadzenia działalności rolniczej, które nakazują, aby dany podmiot miał przekazany mu areał gruntów rolnych w zbliżonych do siebie obrębach. Weryfikacja wniosków pomocowych w zakresie rodzaju upraw ujawniała natomiast, że te same uprawny były prowadzone na działkach położonych w tym samym obrębie, ale na gruntach, które formalnie były w posiadaniu różnych podmiotów. Organ, w udokumentowanym przez stronę zakresie, szczegółowo omówił system przekazywania gruntów rolnych pomiędzy podmiotami powiązanymi. Wyjaśnił również, z jakich powodów uznał, że dokumenty prywatne w postaci umów dzierżawy, czy akty notarialne dotyczące zamiany gruntów nie stanowią dowodu potwierdzającego samodzielność i odrębność gospodarstw rolnych wskazanych powyżej podmiotów. W wyniku analizy dokumentacji finansowej organ ujawnił również, że [...] spółka jawna, deklarująca prowadzenie rozproszonego wielkopowierzchniowego gospodarstwa rolnego nie ponosiła kosztów związanych z zatrudnianiem pracowników. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, co do wyników oceny samodzielności i odrębności wskazanych podmiotów w aspekcie zarządzania. Skarżący jako podmiot uprawniony do reprezentowania, a także jako wspólnik, wskazanych powyżej spółek wskazywał pomioty, które reprezentowały Spółki, czy powoływał i kontrolował osoby, które zarządzały ich działalnością operacyjną. Zakres uprawnień i udokumentowanych działań skarżącego świadczy o całkowitej niezasadności stanowiska o niezależności w prowadzeniu działalności rolniczej przez wskazane Spółki. O błędnym ustaleniu stanu faktycznego, a przez to nieprawidłowym załatwieniu kontrolowanej sprawy, nie świadczy zarzut błędnej oceny zeznań świadków, czy pominięcia zeznań świadków. Żądanie dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78 §1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego). Natomiast dowód pomocniczy z przesłuchania strony przeprowadza się po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku, gdy pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy (art. 86 Kodeksu postępowania administracyjnego). Przesłuchanie wnioskodawcy uznać należy za działanie nieistotne dla sprawy w rozumieniu art. 7 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Taki środek dowodowy jest nieistotny z punktu widzenia tezy dowodowej weryfikowanej w toku postępowania wyjaśniającego. Poszanowanie prawa do wypowiedzenia się strony w sprawie wskazuje również na zbyteczność w podejmowaniu takich działań. W ocenie Sądu organy słusznie przyjęły, że gospodarstwa rolne administracyjnoprawnie przypisane do czterech odrębnych podmiotów prawa, skarżącego oraz spółek [...] spółka jawna, [...] spółka jawna i Spółka [...] spółka jawna, w rzeczywistości tworzą jedną jednostkę gospodarczą. Przy czym każdy z podmiotów w 2014 roku złożył odrębny wniosek o przyznanie płatności rolniczych w celu ominięcia ograniczeń dotyczących maksymalnej powierzchni gruntów do jakiej płatność przysługuje oraz ograniczeń, co do wysokości stawki płatności do 1 hektara z uwagi na powierzchnię gruntów rolnych. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy trafnie zastosowały sankcje określoną w art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 roku ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 25, str. 8 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302), skarga podlegała oddaleniu.