III SA/Po 596/12

Dnia 18 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska -Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi R. Cz. "A" na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2012 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania wynagrodzenia za dozór samochodu osobowego za okres poprzedzający przejście jego własności na rzecz Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] stycznia 2012r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz skarżącej kwotę 357,- (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Wnioskiem z dnia 25 października 2011 r. R. Cz. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą "A" [...] R. Cz. w [...], wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o przyznanie wynagrodzenia za sprawowanie dozoru nad pojazdem za sześciomiesięczny okres poprzedzający przejście pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Jako podstawę wniosku wnioskodawczyni wskazała art. 102 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i § 3 pkt 1 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 50, poz. 449) oraz uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2010 r., sygn. akt I OPS 1/10. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012r., nr [...], działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 102 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku, odmówił przyznania wynagrodzenia. R. Cz. wniosła zażalenie na wskazane wyżej postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej w [...], postanowieniem z dnia [...] marca 2012r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa, art. 102 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Podstawą rozstrzygnięcia organów obu instancji były następujące ustalenia faktyczne. Pojazd, wskazany w złożonym przez R. Cz. wniosku, został usunięty z drogi w trybie art. 130a ustawy Prawo o ruchu drogowym , na podstawie dyspozycji jego usunięcia i umieszczony na parkingu prowadzonym przez "A" [...] R. Cz. W związku z faktem, że przedmiotowy pojazd nie został odebrany przez osobę uprawnioną w terminie sześciu miesięcy od dnia jego usunięcia, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2009r uznał pojazd za porzucony z zamiarem wyzbycia się i orzekł o jego przejściu na rzecz Skarbu Państwa. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organy wskazały, że zgodnie z art. 130a ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) w brzmieniu obwiązującym do dnia wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152 poz.1018) pojazd usunięty i nieodebrany przez jego właściciela w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznawano za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodził na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. O przejściu na rzecz Skarbu Państwa, w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 12 czerwca 2009r., zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 2007r. (Dz. U. z 2007, Nr 191 poz. 1377 z późn. zm.) i wcześniej § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002r. (Dz. U. z 2002, Nr 134 poz. 1133 z późn. zm.), orzekał naczelnik właściwego miejscowo urzędu skarbowego. Wynagrodzenie za przechowywanie pojazdów, które przeszły na własność Skarbu Państwa w trybie art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym, przyznawano na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie bowiem z § 3 pkt 1 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepisy działu II rozdziału 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczące przechowywania, oszacowania i sprzedaży ruchomości, stosuje się do ruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie prawomocnego orzeczenia przepadku przedmiotów, wydanego w postępowaniu karnym, w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe, w postępowaniu administracyjnym, w postępowaniu cywilnym oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Art. 130a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym zarówno w brzmieniu sprzed nowelizacji, jak i aktualnie, wyraźnie stanowi, że pojazd może być usunięty z drogi na koszt właściciela, jeżeli nie ma możliwości zabezpieczenia go w inny sposób w przypadku, gdy miedzy innymi kierowała nim osoba znajdująca się w stanie nietrzeźwości lub stanie po użyciu alkoholu. Przy czym ustawodawca ma tu na myśli osobę będącą właścicielem pojazdu w momencie wydawania dyspozycji jego usunięcia a nie przyszłych właścicieli, w szczególności Skarbu Państwa, który przejmował tego typu pojazdy w przypadku ich nie odebrania przez uprawnione osoby w terminie 6 miesięcy od dnia ich usunięcia. Za poprawnością powyższego toku rozumowania przemawia brzmienie aktualnego art. 130a ust. 10 h, zgodnie z którym koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do czasu zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Odnosząc się do powołanej we wniosku uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2010 r., sygn. akt I OPS 1/10, organ odwoławczy stwierdził, że wynika z niej, że wynagrodzenie za dozór nad pojazdami oraz zwrot kosztów dozoru może lecz nie musi zostać przyznane. Ponadto, przyznanie wynagrodzenia za dozór i kosztów z tym związanych musiałoby zostać poprzedzone postępowaniem, w którego efekcie nastąpiłoby nabycie pojazdu przez Skarb Państwa na podstawie art. 181 Kodeksu cywilnego. Wobec powyższego, w ocenie organu, pogląd, że z omawianej uchwały NSA wynika, że prowadzącemu parking należy się wynagrodzenie za usunięcie pojazdu i jego przechowywanie, bez względu na podstawę nabycia prawa do pojazdu przez Skarb Państwa, należało uznać za nieuzasadniony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. Cz. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] stycznia 2012r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie 130a ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz art. 102 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i § 3 pkt 1 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 50, poz. 449)przez ich nieprawidłowa interpretację i zastosowanie w sprawie w wyniku uznania, że jednostce wyznaczonej do prowadzenia parkingu strzeżonego nie może być przyznane wynagrodzenie za cały okres sześciu miesięcy wykonywania dozoru od dnia umieszczenia pojazdu pod dozorem jednostki, do dnia przejścia tego pojazdu na własność Skarbu Państwa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem .Usunięcie z obrotu prawnego decyzji, czy postanowienia może nastąpić zatem tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w [...] oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], w świetle wyżej wskazanych przepisów, Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcia te zostały wydane z naruszeniem art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 – Prawo o ruchu drogowym ( DZ.U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), poprzez błędną jego wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy. Zagadnieniem wymagającym rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest to, czy skarżąca mogła skutecznie domagać się przyznania jej wynagrodzenia za cały okres wykonywania dozoru nad pojazdem, usuniętym z drogi w trybie art. 130a ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), poprzedzający przejście pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Stan faktyczny sprawy jest między stronami bezsporny. Skarżąca R. Cz. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą "A" [...] R. Cz. w [...], była podmiotem wyznaczonym do prowadzenia parkingu strzeżonego dla pojazdów usuwanych z drogi. Pomiędzy właścicielem usuniętego pojazdu, a prowadzącym parking nie zachodził żaden stosunek zobowiązaniowy o charakterze cywilno-prawnym, lecz stosunek administracyjny wynikający z władczych działań organów administracji. Skarżąca działając na podstawie dyspozycji wydawanej w trybie art.130a ustawy Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908), w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 22 lipca 2010r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152, poz. 1018), dokonała usunięcia z drogi i umieszczenia na parkingu strzeżonym pojazdu marki Opel Corsa nr rej. [...]. Do właściciela pojazdu, jak wynika z materiałów zgromadzonych w aktach sprawy, zostało skierowane zawiadomienie, które zawierało informację, gdzie pojazd się znajduje oraz pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu, wynikających z art. 130a ust 1 pkt 10 ww. ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Wyżej wymieniony pojazd, jak wynika z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] stycznia 2008r został uznany za porzucony z zamiarem wyzbycia się i przeszedł na rzecz Skarbu Państwa. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2009r.Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] przyznał [...] "A" R. Cz. w [...] wynagrodzenie w kwocie 333 zł za dozór samochodu marki Opel Corsa nr rej. [...] za okres od dnia 5 stycznia 2009r. do 10 lutego 2009r. W dniu 29 listopada 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I OPS 1/10 podjął uchwałę, w której przesądził, że w sytuacji gdy właściciel pojazdu usuniętego z drogi w przypadkach, o których mowa w art. 130a ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym nie odebrał pojazdu w określonym terminie, jednostce wyznaczonej do prowadzenia parkingu strzeżonego (jednostce wyznaczonej do usuwania pojazdów) może być przyznane wynagrodzenie za cały okres wykonywania dozoru nad pojazdem oraz zwrot kosztów związanych z wykonywaniem dozoru, w tym kosztów usunięcia pojazdu z drogi, na podstawie art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z § 3 pkt 1 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 50, poz. 449). Stanowisko przedstawione we wskazanej wyżej uchwale, Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela. Ponadto, w ocenie Sądu, uchwała ta całkowicie wyjaśnia kwestię będącą istotą sporu w niniejszej sprawie. Należy bowiem zwrócić uwagę, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały, że stosunek prawny, którego przedmiotem jest parkowanie usuniętego z drogi pojazdu jest - także w okresie poprzedzającym przejście pojazdu z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa - typowym stosunkiem administracyjnym powstałym na skutek władczych działań organów administracyjnych. Przyjęto, że nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, aby w okresie poprzedzającym przejście pojazdu na rzecz Skarbu Państwa stosunek prawny powstały wskutek umieszczenia pojazdu w trybie administracyjnym na wyznaczonym przez starostę parkingu różnie kwalifikować w zależności od tego czy właściciel odbierze pojazd, czy też go nie odbierze w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia z drogi. Istota regulacji dotyczącej usuwania pojazdów z drogi i dalszego postępowania z tymi pojazdami wynika z tego, że jest to wykonywanie zadania publicznego o charakterze administracyjnoprawnym, które jest wykonywane przez organy administracji publicznej, ale w części także przy pomocy (z udziałem) podmiotów spoza administracji publicznej, którymi są jednostki wyznaczone do usunięcia pojazdów z drogi lub prowadzenia parkingów dla takich pojazdów. Skoro zatem zadanie to jest wykonywane przez jednostki wyznaczone przez organy administracji publicznej, to również te jednostki wykonują zadanie z zakresu administracji publicznej, a wobec tego łączy te jednostki także z organami administracji publicznej stosunek prawny o charakterze administracyjnym oparty na założeniu, że otrzymają one wynagrodzenie i zwrot kosztów za wykonywanie nałożonych na nie obowiązków. Jak dalej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, jakkolwiek, co do zasady, należne wynagrodzenie i zwrot kosztów obciąża właściciela pojazdu, to jednak w sytuacji, gdy właściciel nie odbierze pojazdu i nie uiści tych należności, nie można pozbawić jednostki wykonującej zlecone jej zadanie publiczne należnego wynagrodzenia i zwrotu poniesionych kosztów. Sąd wyraził również pogląd, że nie można uznać za zgodną z wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadą państwa prawnego sytuacji, w której wyznaczony przez starostę podmiot prowadzący parking lub podmiot usuwający pojazd z drogi zostanie pozbawiony należności za dozór pojazdu przez okres 6 miesięcy tylko z tego względu, że pojazd nie został odebrany przez właściciela. Zasadnie zaznacza się również w doktrynie, że wskazane w art. 130 a Prawa o ruchu drogowym czynności wiążą się bezpośrednio z zapewnieniem porządku i bezpieczeństwa w ruchu drogowym, ponieważ zadanie to ma charakter publicznoprawny, należy do zadań państwa i to jego organy decydują o podjęciu właściwych działań. Wobec tego Skarb Państwa powinien ponosić finansowe następstwa tych działań (por. A. Niezgoda, Glosa do postanowienia NSA z dnia 23 maja 2006 r., łl Fw 2/06, OSP 2007, z, 3, poz. 27). Sąd wskazał również, że jednostce wyznaczonej do usuwania pojazdów może być przyznane wynagrodzenie za cały okres wykonywania dozoru nad pojazdem usuniętym z drogi w przypadkach, o których mowa w art. 130a ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym oraz zwrot kosztów związanych z wykonywaniem dozoru, w tym kosztów usunięcia pojazdu z drogi na podstawie art. 102 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 pkt 1 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2003r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazano przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 czerwca 2008 r. wydany w sprawie P 4/06, w którym Trybunał uznał, że nieodebranie pojazdu przez 6 miesięcy oraz nieopłacenie kosztów jego usunięcia i parkowania są niewystarczające do przyjęcia domniemania, że pojazd został porzucony z zamiarem wyzbycia się własności. Przepis art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego utracił moc obowiązującą tylko w zakresie, w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu. Nie oznacza to jednak – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie podejmującym omawianą uchwałę, że usunięty z drogi pojazd nie może przejść na rzecz Skarbu Państwa, jako rzecz niczyja objęta w posiadanie. Należy tylko wyjaśnić, czy nieodebranie pojazdu przez okres 6 miesięcy oznacza zamiar jego wyzbycia się. W ocenie Sądu, jeżeli właściciel pojazdu, pomimo wiedzy gdzie pojazd się znajduje, nie odbiera go z parkingu przez okres 6 miesięcy, a następnie uprzedzony o możliwości utraty prawa własności zgadza się na to lub nie zajmuje stanowiska, można zasadnie uznać, że pojazd ten porzucił z zamiarem wyzbycia się własności. Przenosząc powyższe wywody na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca, jako podmiot wykonujący zlecone jej zadanie publiczne, któremu przyznano z tego tytułu należne wynagrodzenie, związane ze sprawowaniem dozoru i przechowywaniem pojazdów na prowadzonym przez nią parkingu za okres, w którym pojazdy te stanowiły już własność Skarbu Państwa, mogła skutecznie domagać się przyznania jej wynagrodzenia za cały okres wykonywania dozoru nad ww. pojazdem. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika bowiem, że pojazd nie został odebrany przez właściciela, nie opłacono kosztów jego usunięcia z drogi i parkowania w okresie poprzedzającym jego przejście na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto, decyzję w której orzeczono o przejęciu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa poprzedzono zawiadomieniem skierowanym do właściciela pojazdu, które zawierało informację, gdzie pojazd się znajduje oraz pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu, wynikających z art. 130 a ust 1 pkt 10 ww. ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Zatem, skoro właściciel pojazdu, pomimo wiedzy, gdzie pojazd się znajduje, nie odbiera go z parkingu przez okres 6 miesięcy, a uprzedzony o możliwości utraty prawa własności zgadza się na to lub nie zajmuje stanowiska, można zasadnie uznać, że pojazd ten porzucił z zamiarem wyzbycia się własności. W tej sytuacji zaś możliwe było nabycie tego prawa przez Skarb Państwa w oparciu o przepis art. 181 K.c., wskutek objęcia w posiadanie rzeczy niczyjej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy uwzględnią poczynione wyżej rozważania, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania. Wobec powyższego, Sąd na postawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a, art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.