III SA/Po 597/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Protokolant : st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 kwietnia 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu J. W.-B. sprawy ze skargi L. U. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania wszczętego ponagleniem dotyczącym uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. oddala skargę /-/ W. Długaszewska /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ T.M. Geremek L. U., działając przez pełnomocnika adwokata I. C., pismem z dnia [...] skierowanym do Dyrektora Izby Celnej, na podstawie art. 141§1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, w zw. z art. 262 Kodeksu celnego złożył ponaglenie na niezałatwienie w wymaganym przez przepisy terminie wniosku L. U. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] roku, nr [...], określonego przez L. U. jako "zażalenie" z [...] roku, skierowanego do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W związku ze złożonym pismem, Dyrektor Izby Celnej w dniu [...] roku, na podstawie art. 200 Ordynacji podatkowej, wyznaczył stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego w postępowaniu wszczętym ponagleniem z dnia [...] roku. [...] roku Dyrektor Izby Celnej na podstawie art. 170 Ordynacji podatkowej przesłał otrzymane w trybie art. 141 Ordynacji ponaglenie z dnia 20 marca 2006 roku do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, wskazując, iż ponaglenie dotyczy zwłoki w rozpoznaniu zażalenia z dnia [...] roku złożonego przez stronę, które zostało przekazane do Ministerstwa przez Wojewodę pismem z dnia [...]. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, jak wynika z pisma z dnia [...] roku, wskazane wyżej ponaglenie przesłało według właściwości do Ministerstwa Finansów. Pismem z dnia [...] roku, skierowanym do pełnomocnika L. U., ( do wiadomości Dyrektora Izby Celnej), Ministerstwo Finansów wskazało, iż pismo L. U. z dnia [...] złożone zostało w toku postępowania egzekucyjnego, które prowadzone było przez Wojewodę, a nie przez organ celny i nie było w żadnym razie wnioskiem o wznowienie postępowania, jak to przedstawia pełnomocnik. Wskazane zażalenie musiało więc być rozpatrzone w trybie, jaki wynika z obowiązujących przepisów. Przekazując akta sprawy wraz z ww. zażaleniem Wojewoda zaznaczył, że nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. W piśmie wskazano, iż postanowienie Ministra Finansów nr [...] z dnia [...] zostało wydane w załatwieniu zażalenia Pana U. z dnia [...], złożonego na postanowienie Wojewody nr [...] z dnia [...]. Mając na uwadze to, iż aktualnie sprawa ma powagę rzeczy osądzonej (postanowienie z dnia [...] Sądu Rejonowego dla L. - Widzewa w L. Wydział I Cywilny, syg. akt [...] orzeczenie przepadku przedmiotowego samochodu na rzecz Skarbu Państwa, Departament Polityki Celnej nie znajduje uzasadnienia prawnego do prowadzenia w przedmiotowej sprawie jakiegokolwiek postępowania ani przez ministra Finansów, ani przez organy celne. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] roku, [...], na podstawie art. 141 § 2 oraz art. 219 i art. 208 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. -Ordynacja podatkowa( tekst jedn. Dz. U. Nr 8 z 2005 r. poz. 60 ze zm.) umorzył postępowanie wszczęte ponagleniem. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż mając na uwadze stanowisko strony zawarte w piśmie z dnia [...], w którym pełnomocnik L. U. domagała się wyznaczenia Naczelnikowi Urzędu Celnego terminu załatwienia sprawy, zasadnym było ustalenie charakteru pisma i sposobu jego załatwienia. Jak dalej wskazano, pismo to zatytułowane jako zażalenie złożone zostało w toku postępowania egzekucyjnego, zakończonego postanowieniem Wojewody o nr [...] z dnia [...]. Tym samym podlegało rozpatrzeniu w trybie dla niego przewidzianym, a mianowicie jako zaskarżenie w/w postanowienia o zabezpieczeniu. Stało się wiec przedmiotem rozpoznania przez Ministra Finansów, który w odpowiedzi na nie wydał w dniu [...]r. postanowienie nr [...]. Zatem wniosek, na który powołuje się pełnomocnik strony został już i to stosownie do jego treści, załatwiony. Nadmienić należy, iż innego wystąpienia p. U. bądź jego pełnomocnika o tym charakterze nie odnotowano. W tym stanie rzeczy brak jest przedmiotu postępowania. Na tej podstawie stwierdzić należy, że zaszły przesłanki pozwalające uznać, iż postępowanie jest bezprzedmiotowe i z tego też względu koniecznym stało się jego umorzenie ze względów przedmiotowych - zabrakło bowiem wszystkich elementów stosunku materialnoprawnego i nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty, (por. wyrok NSA z 4.12.2002 r. I S.A./Po 679/01). L. U. wniósł zażalenie na wskazane wyżej postanowienie, zarzucając naruszenie ar. 141 § 2 w zw. z art. 240§1 pkt 4 Ordynacji podatkowej i art. 280 § 1 Ordynacji podatkowej, wnosząc o jego uchylenie oraz uznanie ponaglenia za uzasadnione oraz wyznaczenie dodatkowego terminu do załatwienia sprawy Naczelnikowi Urzędu Celnego. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż wniosek z [...] będący w swej istocie żądaniem wznowienia postępowania został skierowany do organu niewłaściwego w sprawie. Lecz to na organach administracji, a nie na stronie ciąży obowiązek przestrzegania swojej właściwości. Minister Administracji i Spraw Wewnętrznych, a następnie Minister Finansów obowiązani byli przekazać ten wniosek według właściwości na podstawie art. 170 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej organowi właściwemu - Naczelnikowi Urzędu Celnego, czego jak można sądzić nie uczynił. Nadanie temu wnioskowi o wznowienie postępowania, bo taki był w istocie sens tego pisma i treść zawartego w nim żądania "składam zażalenie na cały tryb postępowania w sprawie [...] i wnoszę o ponowne jej rozpatrzenie", charakteru zażalenia na postanowienie o zabezpieczeniu jest całkowicie dowolne i nastąpiło wbrew wyraźnej woli strony. Wszystkie podniesione argumenty, zdaniem pełnomocnika skarżącego, przemawiają za tym, iż nie istniały żadne przesłanki do umorzenia postępowania wywołanego ponagleniem, a istnieją przesłanki do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z [...] Naczelnika Urzędu Celnego i zakończenia tego postępowania jedną z decyzji przewidzianych w art. 245 względnie w art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem wydanym na podstawie art. 141 § 1 i 2, art. 208 § 1 w zw. z art. 219 i art. 233 § 1 w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29.08.1997 r. -Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. Nr 8 z 2005 r. poz. 60 ze zm.) po rozpatrzeniu zażalenia utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu wskazano, m.in., że żądanie zawarte w piśmie z dnia [...] roku nie było przedmiotem postępowania prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Celnego. Wystąpienie to zostało rozpatrzone natomiast przez Ministra Finansów i to ten organ dokonał oceny prawnej żądania strony. Jeżeli więc pełnomocnik strony zarzuca błąd w ocenie stanu prawnego tej sprawy i żąda zastosowania innego trybu procesowego, powinien złożyć skargę do sądu administracyjnego, zarzucając Ministrowi naruszenie prawa. Jeżeli tej drogi strona nie wykorzystała, to postanowienie wydane w drugiej instancji przez ten organ ostatecznie zakończyło sprawę dotyczącą żądań zawartych w piśmie z dnia [...]. Natomiast próba wykorzystania uprawnienia do złożenia ponaglenia w badanej sprawie musi zostać uznana za całkowicie błędną. Zasadniczą przesłanką konieczną do zastosowania instytucji prawnej ponaglenia jest stwierdzenie braku rozpatrzenia sprawy przez organ niższego stopnia, pomimo upływu terminu (wynikającego z ustawy lub wyznaczonego przez organ prowadzący sprawę) jej zakończenia. Jednakże podległe Dyrektorowi Izby Celnej organy celne I instancji nigdy nie prowadziły postępowania wszczętego wystąpieniem p. U. z dnia [...]. Natomiast do oceny zachowania terminów procesowych, w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Finansów, wzmiankowany Dyrektor nie posiada właściwości rzeczowej, co zresztą wynika wprost z brzmienia art. 141 § 1 Ordynacji podatkowej. Przekazanie natomiast ponaglenia do organu władnego do jego rozpatrzenia także mijało się już z celem, gdyż Minister Finansów zakończył postępowanie wydaniem postanowienia przed zastosowaniem tej instytucji procesowej przez stronę. Biorąc więc pod uwagę, że adresatem wystąpienia ponaglającego jest Dyrektor Izby Celnej, to ten organ zmuszony został do stwierdzenia braku przedmiotu postępowania. Tym samym spełniona została przesłanka pozwalająca zastosować art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej, tj. wydać decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Przepis ten na mocy art. 219 tej samej ustawy znajduje odpowiednie zastosowanie w przypadku wydawania rozstrzygnięć w formie postanowień. Dokonując oceny końcowej, stwierdzić należy, że instytucja procesowa ponaglenia nie znajduje zastosowania w badanej sprawie, stąd żądanie pełnomocnika strony uchylenia postanowienia umarzającego postępowanie nie mogło zostać uwzględnione. L. U. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając postanowieniu Dyrektora Izby Celnej naruszenie art. 169§1, art. 121 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej i wnosząc o jego uchylenie, a także uchylenie poprzedzającego je postanowienia z dnia [...]. W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał swoje stanowisko podnoszone w postępowaniu przed organami administracyjnymi. Nadto zaś podniósł, że Dyrektor Izby Celnej uznał, nie przeprowadzając samodzielnie żadnych czynności w zakresie ustalenia istoty żądania zawartego we wniosku z dnia [...], które stosownie do art. 169 § 1 Ordynacji winien podjąć (naruszając w ten sposób także sformułowane w art. 121 § 1 i 2 Ordynacji zasady budzenia zaufania do organów podatkowych (celnych) i udzielania informacji stronie, że nie istnieje przedmiot postępowania przez Naczelnikiem Urzędu Celnego i umorzył postępowanie "ponagleniowe". Stanowisko to jest w sposób oczywisty błędne. Wyłącznie strona ma prawo precyzować istotę swego żądania. Gdy w zakresie owego żądania istnieją jakiekolwiek wątpliwości organy administracji muszą ustalić wolę wnioskodawcy. Jak dalej wskazał pełnomocnik skarżącego, wszystkie podniesione argumenty przemawiają za tym, iż nie istniały żadne przesłanki do potraktowania wniosku strony z [...] o wznowienie postępowania, jako zażalenia na wskazane wyżej postanowienie Wojewody, za to istnieją przesłanki do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z [...]. Naczelnika Urzędu Celnego i zakończenia tego postępowania jedną z decyzji przewidzianych w art. 245, względnie w art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej. Dyrektor Izby Celnej nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania, a w szczególności nie podjął żadnych kroków mających na celu wyjaśnienie wątpliwości, co do istoty wniosku L. U. Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, iż postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte wnioskiem strony z dnia [...], w którym w sposób jednoznaczny wniesiono, z powołaniem się na art. 141 § 1 Ordynacji podatkowej, ponaglenie na niezałatwienie w przewidzianym terminie wniosku o wznowienie postępowania. W związku z tym organ rozpatrujący takie żądnie ma zakreślone ramy prawne, w których rozstrzyga sprawę. Jego zadaniem jest sprawdzenie, czy został złożony wniosek wskazany w ponagleniu, kiedy to miało miejsce i czy w jego toku rzeczywiście przekroczony został termin załatwienia sprawy określony w ustawie lub wyznaczony przez organ prowadzący. Natomiast tryb ten nie zastępuje pierwotnego postępowania wszczętego wnioskiem strony odnośnie meritum sprawy. Stąd całkowicie chybiony jest zarzut skarżącego, iż w toku badania ponaglenia nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego w zakresie istoty żądania zawartego w piśmie z dnia [...]. Kwestia ta zupełnie nie mieści się w granicach postępowania zakreślonego w art. 141 Ordynacji podatkowej. W tym trybie Dyrektor Izby Celnej dokonał sprawdzenia, czy wskazany przez p. U. wniosek był złożony w podległym Urzędzie Celnym i w związku z negatywnym ustaleniem w tej kwestii, postępowanie w sprawie ponaglenia musiało zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Reasumując, nie należy bowiem utożsamiać postępowania w sprawie uchybienia terminowi na załatwienie sprawy z postępowaniem merytorycznym mającym na celu rozpatrzenie żądania strony. Tylko organ prowadzący na danym etapie takie postępowanie posiada kompetencje do wyjaśnienia, we współpracy ze stroną, istoty jej żądania. W niniejszej sprawie nie ulega żadnej wątpliwości, iż brak było właściwości rzeczowej Dyrektora Izby Celnej do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tej kwestii. Odnośnie podniesionego w skardze zarzutu, iż Minister przekroczył swoją właściwość i sprawa powinna być prowadzona przez Naczelnika Urzędu Celnego, organ wskazał, iż zarzut braku właściwości powinien zostać podniesiony w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Finansów lub w odrębnym trybie wszczętym w celu ewentualnego usunięcia z obrotu prawnego rozstrzygnięcia tego organu. Zagadnienie to nie mieści się natomiast w ramach postępowania prowadzonego w sprawie ponaglenia, którego ramy procesowe omówiono już powyżej. Również samo ponaglenie jest nieadekwatne do linii przyjętego trybu załatwienia sprawy. Zostało bowiem złożone w czasie, gdy postępowanie dotyczące przedmiotowego auta zostało już zakończone. Ponadto, jak wynika z jego treści, obejmowało wystąpienie załatwione przez Ministra Finansów. Zatem jego skierowanie do Dyrektora Izby Celnej było nieuzasadnione. Na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2008 r. występujący w sprawie Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności orzeczeń organów celnych obu instancji, jako wydanych bez podstawy prawnej. W ocenie Prokuratora orzeczenia zostały wydane z powołaniem się na art. 141 Ordynacji podatkowej, który nie pozwala na wydanie orzeczenia tej treści, a nadto z niewłaściwym pouczeniem, co do przysługujących środków odwoławczych. Ponaglenie skarżącego równoznaczne ze skargą na bezczynność nie dopuszczało takiego trybu postępowania jaki zastosowały organy celne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Ustawodawca w art. 141 Ordynacji podatkowej ustanowił dla strony prawo wniesienia ponaglenia w związku z niezałatwieniem sprawy we właściwym terminie lub terminie ustalonym na podstawie art. 140 Ordynacji. Warunkiem dopuszczalności ponaglenia jest zatem niezałatwienie sprawy w terminie, co oznacza, że muszą wystąpić łącznie dwie okoliczności. Pierwsza, to niezałatwienie sprawy, natomiast druga - upływ terminu ustawowego lub dodatkowego, określonego na podstawie art. 140 Ordynacji. W niniejszej sprawie, pełnomocnik L. U. - adwokat I. C. wniosła do Dyrektora Izby Celnej ponaglenie na niezałatwienie w wymaganym przez przepisy terminie wniosku L. U. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...], określonego przez L. U. jako zażalenie z [...].. W pierwszej kolejności należy zatem zauważyć, iż niewątpliwie wszczęte, wniesionym przez L. U. do Dyrektora Izby Celej ponagleniem, postępowanie wymagało sprawdzenia przez organ, czy został złożony wniosek wskazany w ponagleniu, kiedy to miało miejsce i czy w jego toku rzeczywiście przekroczony został termin załatwienia sprawy, określony w ustawie lub wyznaczony przez organ prowadzący. W toku przeprowadzonych czynności wyjaśniających, we wskazanym wyżej zakresie - wyznaczonym, jak słusznie wskazał organ, treścią przepisu art. 141 Ordynacji podatkowej i w związku z wnioskiem strony z dnia [...], złożonym w imieniu strony przez profesjonalnego pełnomocnika, w którym w sposób jednoznaczny wniesiono, z powołaniem się na wskazany przepis, ponaglenie na nie załatwienie w przewidzianym terminie wniosku o wznowienie postępowania, Dyrektor Izby Celnej ustalił, iż zażalenie L. U. z dnia [...] wniesione do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji za pośrednictwem Wojewody w sprawie [...] złożone zostało w toku postępowania egzekucyjnego, które prowadzone było przez Wojewodę. Wskazane zażalenie załatwione zostało postanowieniem Ministra Finansów nr [...] z dnia [...]. Jednocześnie Dyrektor Izby Celnej ustalił, iż żadne inne postępowanie nie toczy się przed organami celnymi. Nie ulega wątpliwości, iż celem postępowania uregulowanego w art. 141 Ordynacji, w przypadku stwierdzenia uchybienia w postaci niezałatwieniu sprawy we właściwym terminie jest poinformowanie organu wyższego stopnia o zaistniałym uchybieniu, który to organ, uznając ponaglenie za uzasadnione wyznacza dodatkowy termin załatwienia sprawy oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwieniu sprawy w terminie (art. 141§2 Ordynacji). Rozpatrując ponaglenie, organ wyższego stopnia może podejmować rozstrzygnięcia i działania wyłącznie wskazane w art. 141 § 2 Ordynacji. Przepis ten normuje wyczerpująco uprawnienia organu w przypadku uznania ponaglenia za uzasadnione. Ponadto, nie ulega również wątpliwości, iż w związku ze złożeniem ponaglenia konieczne jest rozstrzygnięcie organu wyższego stopnia także w przypadku uznania ponaglenia za nieuzasadnione, np. gdy organ rozstrzygający ponaglenie uzna je za bezzasadne, bądź też stwierdzi, że czynności organu nie mogą zostać zakończone przed upływem terminu wyznaczonego na podstawie art. 140 § 1 Ordynacji. W takim przypadku organ wyższego stopnia powinien w formie postanowienia orzec, że ponaglenie nie zostało uwzględnione i niewątpliwie takie postanowienie stanowi rozstrzygniecie kwestii merytorycznej, co do bezczynności organu. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia jednak z zupełnie inną sytuacją. W toku czynności wyjaśniających organ celny stwierdził, że wniosek na który powołuje się pełnomocnik strony został już i to stosownie do jego treści załatwiony. Zażalenie L. U. z dnia [...] rozpoznane zostało postanowieniem Ministra Finansów nr [...] z dnia [...]. W tym stanie rzeczy organ uznał, iż brak jest przedmiotu postępowania i na tej podstawie stwierdził, że postępowanie jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu na podstawie art. 208§1 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Sądu stanowisko organu jest prawidłowe. W świetle wskazanych wyżej okoliczności nie budzi wątpliwości bezprzedmiotowość wniesionego przez stronę ponaglenia. Słusznie organ celny wskazał, iż zasadniczą przesłanką konieczną do zastosowania instytucji prawnej ponaglenia jest stwierdzenie braku rozpatrzenia sprawy przez organ niższego stopnia, pomimo upływu terminu jej zakończenia, tymczasem podległe Dyrektorowi Izby Celnej organy celne I instancji nigdy nie prowadziły postępowania wszczętego wystąpieniem L. U. z dnia [...]. W tej sytuacji zaś, nie było podstaw do wydania jakiegokolwiek orzeczenia w trybie art. 141 Ordynacji podatkowej - wskazanie w podstawie prawnej postanowienia przepisu art. 141 Ordynacji uznać należy zatem za błędne. Niewątpliwie zaś koniecznym było zakończenie postępowania wszczętego wniesionym ponagleniem, co też organ uczynił wydając zaskarżone postanowienia. W świetle powyższego za chybione uznać należy podniesione przez stronę w toku niniejszego postępowania zarzuty naruszenia przez Dyrektora Izby Celnej przepisów art. 15 , art. 169§1 i art. 121§1 i 2 Ordynacji podatkowej, ponadto, Sąd uznał, iż w toku postępowania administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które miałyby wpływ na wynik sprawy, wobec czego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako niezasadną. /-/W. Długaszewska /-/M. Lorych - Olszanowska /-/T. Geremek KS d