III SA/Po 598/09

Dnia 17grudnia 2009roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu adwokat M. Z. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w P. kwotę ... złotych, uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości ... złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. /-/M. Ławniczak /-/B. Sokołowska /-/W. Długaszewska Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 13 lutego 2009 r., wydaną, na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 170 z 2008 r., poz. 1051 ze zm.), art. 51 ust. 2 oraz art. 71a rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. WE Nr L 141 z 30 kwietnia 2004 r., str. 18 ze zm.) w zw. z § 13 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 44, poz. 265 ze zm.), art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz. Urz. WE Nr L 345 z 20 listopada 2004 r., str. 1 ze zm.) i art. 104 kpa, odmówił J. przyznania jednolitej płatności obszarowej za 2008 r. i nałożył sankcję w wysokości 1852,63 zł oraz odmówił wnioskodawcy przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych, nakładając sankcję w wysokości 1470,49 zł. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że w toku postępowania administracyjnego stwierdzono różnice pomiędzy powierzchnią stwierdzoną w trakcie kontroli (1,34 ha) a powierzchnią zadeklarowaną do objęcia JPO i UPO we wniosku o dopłaty za 2008 rok (6,80 ha). W przedmiotowym wniosku zadeklarowano działki nr .... W trakcie kontroli ujawniono błąd dotyczący działki nr ... odnośnie deklaracji jej powierzchni oraz błąd kontroli krzyżowej z innym producentem rolnym dotyczący działki nr .... Po stwierdzeniu błędu kontroli krzyżowej również odnośnie działki nr ... oba grunty zostały wykluczone ostatecznie z wnioskowanych płatności. Procentowa różnica między wartością zadeklarowaną przez J. a stwierdzoną przekracza 50 %, wobec czego należało zastosować wobec wnioskodawcy odpowiednie sankcje na podstawie art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz. U. WE nr L 345 z 20 listopada 2004r., str. 1 ze zm.) – w stosunku do jednolitej płatności obszarowej. Podstawą zastosowania sankcji przy płatnościach uzupełniających był natomiast przepis art. 51 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 (Dz. U. WE nr L 141 z 30 kwietnia 2004r., str. 18 ze zm.). W odwołaniu od powyższej decyzji J. podniósł, iż pozostaje właścicielem działek nr ... i nie wyraził zgody na wykluczenie działek nr .... Odwołujący uważa, że Jednolita płatność obszarowa i Uzupełniająca płatność obszarowa co do spornych działek nr ... powinna być przyznana po połowie. J. wniósł też o odstąpienie od sankcji z powodu "niemożliwości zerwania umowy pięcioletniej" i z powodu zaistniałych zmian nie z jego winy. Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 18 maja 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. Organ odwoławczy wskazał, iż nie neguje prawa J. do spornych gruntów nr ..., jednakże w kwestii uprawnień do otrzymania dopłat unijnych decydujące znaczenie ma wyłącznie okoliczność faktycznego posiadania i użytkowania (uprawy) deklarowanych działek. Może przy tym chodzić nawet o bezumowne posiadanie danego gruntu. Organ II instancji podkreślił, że J. sam wskazał w toku postępowania administracyjnego, iż jest właścicielem, ale nie faktycznym posiadaczem działek nr .... Ich użytkownikiem w 2008 r. był ..., co potwierdził wnioskodawca. 5 letnie zobowiązanie dotyczące płatności w ramach systemu ONW nie dotyczy, w ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 wskazuje na wyjątki od zasady stosowania sankcji, jednakże, zdaniem organu odwoławczego nie było podstaw do zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie. Wniosek nie był bowiem prawidłowy, a strona nie wykazała braku winy w powstaniu tej nieprawidłowości. Wnioskodawca świadomie zadeklarował w swym wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 działki nieużytkowane przez siebie rolniczo. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji oraz o cofnięcie nałożonych sankcji finansowych powołując się na brak możliwości zerwania umowy 5 letniej. Skarżący domagał się też "przysądzenia" wskazanych dopłat bezpośrednich do wszystkich działek wskazanych we wniosku w wysokości, w jakiej obowiązywałyby dopłaty za rok 2008 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sąd Administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne – zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonywana jest zarówno co do zgodności z prawem materialnym jak i co do zachowania przy jej wydaniu przepisów postępowania. Sąd nie jest jednak uprawniony do merytorycznego orzekania w sprawie. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 170 z 2008 r., poz. 1051 ze zm.) jednolita płatność obszarowa przysługuje rolnikowi na grunty znajdujące się w jego posiadaniu dnia 31 maja danego roku i wchodzące w skład jego gospodarstwa rolnego w tej dacie. Przesłanką warunkującą uzyskanie powyższych środków unijnych jest wobec tego posiadanie (użytkowanie) danego gruntu rolnego, a nie bycie jego właścicielem. Posiadanie jest przy tym stanem faktycznym a nie prawnym, wobec czego organy obu instancji zasadnie odmówiły oceny sporu o prawo własności gruntów. Wnioskodawca winien zatem skutecznie udowodnić nie prawo własności do danej nieruchomości, a fakt władania nią, nawet w przypadku tzw. bezumownego korzystania z gruntu. To, czy użytkowanie danej działki przez osobę nie będącą jej właścicielem odbywa się za zgodą właściciela, czy też bez jego zgody nie ma istotnego znaczenia w sprawie o przyznanie dopłat bezpośrednich. Przepisy prawa nie przewidują przy tym przyznania płatności bezpośredniej zarówno właścicielowi nieruchomości, jak i jej użytkownikowi. W toku prowadzonego postępowania wnioskodawca J. już przed organem I instancji oświadczył, że jest właścicielem spornych gruntów, ale nie użytkuje ich rolniczo w 2008 roku. Skarżący wskazał przy tym jako osobę faktycznego użytkownika gruntów R. R. oświadczył zaś w styczniu 2009 r., że nabył powyższe działki trzy lata temu od Komornika Sądu Rejonowego , a w 2008 r. siał na nich zboże i pracował na tych działkach rolnych. Fakt nieposiadania w 2008 roku przez skarżącego przedmiotowych działek był wobec tego okolicznością bezsporną. J. deklarował posiadanie odpowiedniej wiedzy w zakresie wymagań dotyczących ubiegania się o dopłaty unijne, podpisując w pkt. VIII wniosku oświadczenie o znajomości zasad przyznawania płatności. W przypadku wątpliwości w tym przedmiocie mógł się natomiast zwrócić o odpowiednią poradę do właściwych osób czy instytucji. Zdaniem Sądu organy tak I jak i II instancji trafnie uznały, iż pięcioletnie zobowiązanie wynikające z umowy zawartej przez skarżącego z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotyczy pomocy finansowej udzielanej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", wobec czego okoliczność ta nie jest w ogóle związana z przyznawaniem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (JPO i UPO). W postępowaniu administracyjnym wszczynanym na wniosek strony decyzja wydawana jest w oparciu o deklaracje faktycznych powierzchni przez nią użytkowanych. Różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną w trakcie kontroli spowodować może nie tylko odmowę przyznania dotacji, lecz również konieczność zastosowania określonych sankcji finansowych. Wyjątki od stosowania obniżek i wyłączeń zawarte są w art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 (Dz. U. WE nr L 141 z 30.04.2004r., str. 18 ze zm.), zgodnie z którym organ nie stosuje sankcji, gdy dany rolnik dostarczył informacje zgodne z faktami lub może udowodnić, że wina nie leży po jego stronie. Inną okolicznością zwalniającą od zastosowania sankcji jest powiadomienie przez rolnika o nieprawidłowościach we wniosku – przed zawiadomieniem go o zamiarze przeprowadzenia kontroli oraz przed poinformowaniem go o wcześniej wykrytych we wniosku nieprawidłowościach. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie było podstaw do zastosowania powyższego zwolnienia od nałożenia sankcji finansowych. Wniosek z dnia 12 maja 2008 r. nie był bowiem prawidłowy pod względem faktycznym i J. nie wykazał skutecznie w toku postępowania administracyjnego, iż nie ponosi winy za zadeklarowanie w tym wniosku nieprawidłowych danych. Sporne działki nie były bowiem użytkowane przez niego, co sam przyznawał w trakcie powyższego postępowania. W przypadku poinformowania rolnika o stwierdzonych nieprawidłowościach może on dokonać częściowego cofnięcia wniosku – pod warunkiem, iż wykryte nieprawidłowości zostały wyjaśnione na jego korzyść. Ewentualne wycofanie części wniosku nie może być natomiast składane w celu uniknięcia nałożenia sankcji. Ponieważ ostatecznie różnica pomiędzy obszarem zadeklarowanym (6,80 ha) a obszarem zatwierdzonym (1,34 ha) wynosiła 5,46 ha, czyli 407,46 % organy administracji obu instancji zasadnie odmówiły przyznania skarżącemu jednolitej i uzupełniającej płatności obszarowej, nakładając przy tym sankcje finansowe w prawidłowej wysokości uwzględniającej właściwe stawki jednostkowe. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności sąd uznał, iż zaskarżona decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zostały wydane zgodnie z prawem. W tym stanie rzeczy skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O zwrocie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, Sąd orzekł natomiast w oparciu o § 18 ust. 1 pkt. 1 c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/ M. Ławniczak /-/ B. Sokołowska /-/ W. Długaszewska D.W.d