III SA/Po 6/24

Dnia 5 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego P. S. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 30 listopada 2023 roku P. S. (dalej: skarżący), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej (dalej: DIAS lub organ odwoławczy) z dnia 25 października 2023 roku (znak: [...]) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Ze zgodnych ustaleń organów obu instancji wynikał następujący stan faktyczny: Pismem z dnia 11 sierpnia 2023 r. skarżący złożył zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. (dalej: ZUS) na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] W treści podania skarżący podniósł zarzut nieistnienia obowiązku, braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia (które jest wymagane) oraz wygaśnięcia obowiązku w całości. Skarżący wskazał, że nigdy nie otrzymał upomnienia świadczącego o istnieniu zaległości podatkowej, ani żadnej innej korespondencji w sprawie świadczącej o zadłużeniu. Natomiast egzekwowane należności miały ulec przedawnieniu, gdyż obejmowały okresy od października 2011 roku do maja 2012 roku, a więc do momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego upłynęło co najmniej 11 lat. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej skarżący otrzymał dopiero w dniu 17 lipca 2023 r. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2023 r. ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie okolicznością skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych: [...] z dnia 3 sierpnia 2012 r. (doręczonego skarżącemu w dniu 19 października 2012 r.) oraz [...] z dnia 24 sierpnia 2012 r. (doręczonych skarżącemu w dniu 25 września 2012 r.). Co istotne, w obydwu przypadkach doręczeń Poczta Polska dwukrotnie awizowała przesyłki, a następnie odsyłała je z adnotacją "nie podjęto w terminie". ZUS przyjął, że w niniejszej sprawie tytuły wykonawcze zostały skutecznie doręczone skarżącemu w dniach 19 października 2012 r. oraz 25 września 2012 r., stąd też termin na wniesienie zarzutów upłynął odpowiednio w dniu 26 października 2012 r. oraz 2 października 2012 r. Zarzuty zostały wniesione zatem po terminie. Pismem z dnia 13 września 2023 r. skarżący wniósł zażalenie do DIAS, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia ZUS w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub uchylenie zaskarżonego postanowienia ZUS w całości i orzeczenie co do istoty sprawy. Skarżący powielił swoje wcześniejsze argumenty, a nadto zarzucił naruszenie m.in. art. 26 § 5 pkt 1 oraz 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku – o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez błędne uznanie, iż w przedmiotowej sprawie skutecznie doręczono odpis tytułu wykonawczego, bądź zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego w dniach 19 października 2012 r. oraz 25 września 2012 r. i tym samym czas na wniesienie zarzutów upłynął dnia 26 października 2012 r. oraz 2 października 2013 r., ponieważ zanim nastąpiła próba doręczenia niniejszej korespondencji, skarżący sprzedał i wydał w posiadanie nowemu właścicielowi nieruchomość mieszkalną, pod którą organ próbował doręczyć korespondencję, a skuteczne doręczenie tytułów wykonawczych nastąpiło dopiero 29 sierpnia 2023 r. wskutek wniesionej skargi na postępowanie egzekucyjne, co dodatkowo potwierdza fakt, iż do tego momentu nie doręczono wcześniej skutecznie korespondencji obejmującej tytuły wykonawcze. Postanowieniem z 25 października 2023 r. DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego prawidłowo stwierdzono, że termin na wniesienie zarzutów upłynął jeszcze w 2012 roku. Złożenie zarzutu po upływie terminu do ich wniesienia powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego. DIAS podkreślił także, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem zaskarżenia, który służy zobowiązanemu w fazie wszczęcia tego postępowania, co oznacza, że nie można podnosić nowych zarzutów na dalszych etapach postępowania. Następnie pismem z dnia 30 listopada 2023 roku skarżący, reprezentowany przez r. R., wniósł skargę na powyższe postanowienie DIAS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając naruszenie: 1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie, brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło organ I instancji do poczynienia w zaskarżonym postanowieniu całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych, podczas gdy z przedłożonego materiału wynika wprost, że doręczenie korespondencji skarżącemu nie było możliwe z uwagi na zmianę adresu zamieszkania; 2. art. 59 ust. 7 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że postępowanie egzekucyjne może być prowadzone pomimo zaistnienia przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, albowiem zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mino, iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 3. art. 8 w związku z art. 11. k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez dokładnego i szczegółowego uzasadnienia przesłanek, którymi kierował się organ wydając postanowienie w przedmiotowej sprawie, w szczególności nie wskazał pod jaki adres próbował doręczyć korespondencję i nie przedłożył na tą okoliczność żadnych dokumentów. Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji i zobowiązanie ZUS do ponownego rozpatrzenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej w określonym terminie, ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia. Skarżący wniósł także o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wskazując przy tym, że tytuły wykonawcze zostały prawidłowo doręczone skarżącemu w 2012 roku – zgodnie z regulacją doręczenia zastępczego określonego w art. 44 k.p.a. Organ wniósł jednocześnie o oddalenie skargi. Niniejsza sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jako zasadna zasługiwała na uwzględnienie, zaś zaskarżone postanowienie naruszało prawo. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd uwzględnia wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od twierdzeń podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 października 2023 roku (znak: [...]), utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia 18 sierpnia 2023 roku w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postepowanie egzekucyjne. Postanowienie oparto o ustalenie o niedochowaniu terminu do wniesienia zarzutów. Ten, w myśl art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., wynosił 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Oznacza to, że termin otwiera skuteczne doręczenie tytułu wykonawczego. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny i organ nadzoru przyjęły, że tytuły te doręczono prawidłowo, w trybie art. 44 k.p.a. w dniach 25 września 2012 r. i 19 października 2012 r., w związku z czym termin do wniesienia zarzutów miał dla skarżącego upłynąć odpowiednio w dniach 2 i 26 października 2012 r. Rzecz jednak w tym, że badając dochowanie terminu do wniesienia zarzutów, organy obowiązane były ocenić prawidłowość ich doręczenia. Oczywiście nie jest wykluczone doręczenie tytułów w trybie art. 44 k.p.a. Tym niemniej jest dopuszczalne jedynie w sytuacji, gdy podjęto próbę doręczenia pod właściwym adresem, którym w rozpoznawanej sprawie winno było być miejsce zamieszkania skarżącego. Skarżący twierdził tymczasem i dowodził dokumentami, że w datach przyjętych jako daty doręczenia nie mieszkał pod adresem pod który podjęto próby doręczeń, ponieważ mieszkanie tam położone wcześniej sprzedał i opuścił. Doręczenie podejmowane pod ten adres - w przypadku gdyby faktycznie skarżący nie mieszkał już pod adresem na który wysłano tytuły wykonawcze - musiałoby być w takiej sytuacji uznane za nieskuteczne, ponieważ w dacie dokonywania tych doręczeń nie obowiązywała zasada nakazująca informowanie organu egzekucyjnego przez zobowiązanego o zmianie miejsca pobytu już po doręczeniu upomnienia. W myśl art. 15 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym na dzień 19 października 2012 roku (tj. dzień, w którym doręczono w trybie art. 44 k.p.a. tytuł wykonawczy skarżącemu) egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 36 § 3 ww. ustawy w brzmieniu na dzień 19 października 2012 roku zobowiązany, przeciwko któremu wszczęto postępowanie egzekucyjne, był obowiązany do powiadomienia, w terminie 7 dni, organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. O obowiązku tym oraz o skutkach jego zaniechania pouczało się jednak zobowiązanego przy doręczaniu mu tytułu wykonawczego. Dopiero na podstawie art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 września 2019 r. (Dz. U. 2019 poz. 2070, dalej: nowelizacja z 2019 r.) do art. 15 u.p.e.a. dodano przepis § 1a, który brzmi obecnie następująco: "Upomnienie zawiera pouczenie zobowiązanego, że w przypadku niewykonania w całości obowiązku w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia zobowiązany ma obowiązek zawiadomienia wierzyciela, a po doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego – również organu egzekucyjnego, o zmianie adresu jego miejsca zamieszkania lub siedziby.". Jednocześnie ustawodawca poczynił zmiany w zakresie przywołanego uprzednio art. 36 § 3 u.p.e.a., nadając mu nowe brzmienie, zgodnie z którym: "W przypadku niewykonania w całości obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej zobowiązany ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić o zmianie adresu miejsca zamieszkania lub siedziby: 1) wierzyciela - po doręczeniu upomnienia; 2) organ egzekucyjny - po doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego.". Dodano także nowy przepis art. 36 § 4 u.p.e.a. o poniższej treści: "W razie niewykonania obowiązku zawiadomienia, o którym mowa w § 3, doręczenie pisma wierzyciela lub organu egzekucyjnego pod dotychczasowym adresem jest skuteczne. O obowiązku zawiadomienia, o którym mowa w § 3, oraz o skutkach jego niewykonania poucza się zobowiązanego, doręczając mu odpowiednio upomnienie lub odpis tytułu wykonawczego.". Zgodnie z brzmieniem przepisów u.p.e.a. sprzed nowelizacji z 2019 roku upomnienia nie zawierały więc pouczenia o obowiązku zawiadomienia wierzyciela oraz organu egzekucyjnego o zmianie adresu zamieszkania. Takiego pouczenia nie zawierały zatem upomnienia [...] oraz [...] (k.119-127 akt administracyjnych), które odmiennie niż twierdzi skarżący – zostały mu doręczone do rąk własnych 6 sierpnia 2012 roku (k.128-129 akt administracyjnych - zpo). Co więcej, przepis art. 36 § 3 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2019 roku wskazywał, że zobowiązany, przeciwko któremu wszczęto postępowanie egzekucyjne, jest obowiązany do powiadomienia, w terminie 7 dni, organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc, zaś o obowiązku tym oraz o skutkach jego zaniechania poucza się zobowiązanego przy doręczaniu mu tytułu wykonawczego. W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. (w brzmieniu zarówno aktualnym, jak i na dzień 19 października 2012 roku) wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Skoro zatem ustawodawca do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego wymaga doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, to aby mógł znaleźć zastosowanie przepis art. 36 § 3 u.p.e.a. wskazujący na obowiązek zobowiązanego do powiadomienia organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swojego pobytu, trwającej dłużej niż miesiąc, musi wpierw dojść do skutecznego doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Powyższe koresponduje z dalszym brzmieniem przepisu uregulowanego w art. 36 § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym o powyższym obowiązku poucza się zobowiązanego przy doręczaniu mu tytułu wykonawczego. W realiach niniejszej sprawy skarżącemu doręczono do rąk własnych upomnienia [...] oraz [...] (k.119-127 akt administracyjnych), które jednak nie zawierały pouczenia o obowiązku zawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie miejsca swojego pobytu (adresu zamieszkania). W 2012 roku ustawodawca nie nakładał na wierzyciela (organ egzekucyjny) takiego obowiązku zawarcia pouczenia w upomnieniu. Powyższe pouczenia zawarte były natomiast w odpisach tytułów wykonawczych [...] (k. 137-177 akt administracyjnych – wraz z zpo) oraz tytule wykonawczym [...] (k. 130-134 akt administracyjnych – wraz z zpo). Nie można więc przyjmować - a na takim stanowisku zdawały się stać organy - że zmiana miejsca zamieszkania przez zobowiązanego po doręczeniu upomnień, a przed doręczeniem tytułów wykonawczych, o której zobowiązany nie poinformował organu egzekucyjnego, uprawniała do przyjęcia fikcji doręczenia tych ostatnich na podstawie art. 44 k.p.a. Dlatego istotna dla sprawy pozostaje podnoszona przez skarżącego okoliczność sprzedaży nieruchomości, o której to informował skarżący DIAS na etapie wniesienia zażalenia na postanowienie ZUS z dnia 18 sierpnia 2023 roku. Skarżący przedłożył wówczas wydruk aktu notarialnego – umowy sprzedaży z dnia 14 sierpnia 2012 roku, zgodnie z którą skarżący sprzedał nieruchomość, pod adres której (ul. [...], [...]) wysyłane były mu wszystkie upomnienia oraz odpisy tytułów wykonawczych w niniejszej sprawie. Okoliczność ta została pominięta przez DIAS. Tym samym nie wyjaśniono, czy tytuły wykonawcze zostały skarżącemu prawidłowo doręczone, a w konsekwencji czy otworzył się termin do wniesienia zarzutów. Stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ ponownie rozpoznając sprawę organ zbada prawidłowość doręczenia odpisów tytułów wykonawczych. Mając wszystkie przywołane kwestie na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O zwrocie kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.