III SA/Po 60/18

Dnia 14 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi O. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej, decyzją z dnia 23 listopada 2017 roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania O. W., od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia 09 sierpnia 2016 roku, nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymierzeniu kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł w tytułu urządzenia gier na automatach poza kasynem gry. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W toku czynności kontrolnych funkcjonariusze Urzędu Celnego ujawnili, że w lokalu Stacji Paliw pod adresem ul. [...], [...], znajdują się zainstalowane w miejscu ogólnodostępnym dla klientów Stacji, gotowe do gry, dwa urządzenia do gier o nazwie: Super Bank nr [...] oraz Bulls Eye nr [...] Oględziny wykazały, że urządzenia nie były oznaczone numerami poświadczenia ich rejestracji charakterystycznymi dla tego typu urządzeń eksploatowanych zgodnie z przepisami ustawy o grach hazardowych. W lokalu działalność gospodarczą prowadziła O. W.. Właściciel lokalu nie posiadał koncesji na prowadzenie kasyna gry. Kierownik Stacji okazał kontrolującym umowę najmu 3 mkw. powierzchni lokalu zawartą pomiędzy O. W. a spółką M. S. Sp. z o.o. z siedzibą w P.. W drodze eksperymentu funkcjonariusze przeprowadzili gry kontrolne. W ten sposób potwierdzili, że gry oferowane na w/w urządzeniu są grami na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, urządzanymi z naruszeniem przepisów tej ustawy. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego Naczelnik Urzędu Celnego wymierzył O. W. karę pieniężną w kwocie 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji, co do tego, że gry urządzane na automatach o nazwie: Super Bank nr [...] oraz Bulls Eye nr [...] były grami w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, a urządzanie tych gier odbywało się z naruszeniem przepisów tej ustawy. Gry na wskazanych urządzeniach polegały na zdobywaniu punktów, a wygrana zależała od odpowiedniego układu symboli graficznych na obracających się bębnach, które zatrzymywały się bez jakiegokolwiek udziału gracza. Uruchomienie gry wymagało zasilenia środkami pieniężnymi, które były zamieniane na punkty kredytowe. Wynik gry był uzależniony od przypadku, bo gracz nie wypływał na układ symboli na bębnach. W grze można było uzyskać wygrane rzeczowe w rozumieniu art. 2 ust. 4 ustawy o grach hazardowych. Wskazane urządzenia realizowało także wygrane pieniężne – w przeliczeniu 1 zł za 10 punktów kredytowych. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że karze pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry podlega podmiot urządzający te gry. Urządzanie gier na automatach to także umożliwianie grającym korzystania z automatów, nawet jeżeli automat stanowi cudzą własność. O. W., dysponująca lokalem i prowadząca w nim działalność gospodarczą, oddała część powierzchni lokalu pod eksploatację automatów. Otrzymywała za to wynagrodzenie w wysokości 45% miesięcznego dochodu od sumy wpłat do automatów pomniejszonej o wypłacone wygrane. Odwołująca się była zobowiązana do zapewnienia swobodnego dostępu do urządzeń, chronienia automatów i informowania o przypadkach wszelkich utrudnień i zakłóceń w ich pracy, a także ponosiła koszt dostarczania energii elektrycznej wymaganej do użytkowania automatów. Zapewniając odpowiednie warunki do wstawienia, uruchomienia i eksploatacji automatów do gry O. W. współuczestniczyła w urządzaniu gier hazardowych. Bez udziału odwołującej się nie miałoby miejsca urządzenie gier na automacie. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania wskazujących, że podmiotem odpowiedzialnym za urządzanie gier na automatach może być jedynie właściciel automatów. Wskazał przy tym, że odpowiedzialność jednego podmiotu nie jest współzależna od odpowiedzialności drugiego podmiotu podejmującego te same działania. Wymierzenie kary właścicielowi automatów nie wyklucza nałożenia kary na podmiot władający lokalem, który te gry współurządzał. O. W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżąca zażądała uchylenia skarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji podnosząc zarzut naruszenia: 1) art. 121, art. 122, art. 187 §1 i art. 191 ustawy z dnia 09 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa polegające na niepodjęciu wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji błędne przyjęcie ustalenia, że skarżąca urządzała gry na automatach poza kasynem gry, 2) art. 2a ustawy z dnia 09 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa poprzez jego niezastosowanie wobec skarżącej, 3) art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na objęciu skarżącej dyspozycją wskazanego przepisu, pomimo tego, że jako podmiot nieposiadający statusu "osoby urządzającej gry na automatach" nie jest adresatem normy prawnej zawartej w tym przepisie prawnym. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, została wydana w toku postępowania przeprowadzonego w sposób zgodny z przepisami procedury podatkowej. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Ustalenia faktyczne zostały przyjęte z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego oraz poparte przekonującą argumentacją. Dowody zgromadzone w aktach sprawy potwierdzają, że gry urządzane na spornych automatach miały charakter losowy, gdyż ich wynik był nieprzewidywalny dla grającego. W konsekwencji Sąd przyjmuje, że na gruncie okoliczności kontrolowanej sprawy rozstrzygnięcie zapadło po ustaleniu materialnoprawnie istotnych okoliczności faktycznych oraz na podstawie ustaleń zgodnych z prawdą materialną. Dla realizacji odpowiedzialności administracyjnej za popełnienie deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, istotna jest okoliczność, że w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych ustawodawca operuje pojęciem "urządzającego gry". Tego rodzaju zabieg służący identyfikacji sprawcy naruszenia prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry - i to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy o grach hazardowych nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, według którego wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Pojęcie "urządzanie gier" w języku polskim rozumiane jest jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981 r.) urządzić to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie, itp. Z uwagi na powyższe przyjąć należy, że "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 tej ustawy to każdy podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie, ale także inne działania, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył (podejmował działania) w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności związane z procesem udostępniania automatów, w tym także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone używanie urządzenia do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2016 r., I SA/Po 402/15; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 31 maja 2015 r., II SA/Rz 1094/15; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 3 września 2015 r., II SA/Sz 439/15, CBOSA). Zdaniem Sądu, o takich zachowaniach stanowiących urządzanie gier na automatach można mówić w przypadku Skarżącej. Potwierdza to analiza umowy najmu zawarta z podmiotem M. S. Sp. z o.o. z siedzibą w P.. Zachowanie Skarżącej nie wyczerpywało się poprzez oddanie właścicielowi automatu lokalu do korzystania. Zgodnie z zawartą umową czynsz stanowił określony procent przychodu z urządzania gier na automacie. Skarżąca zobowiązana była do takiego korzystania z zajmowanego przez nią lokalu, aby spełniał on wymagania niezbędne do prowadzenia gier na automatach losowych, w tym zobowiązała się także do ponoszenia kosztów wynikających z użytkowania automatów. Skarżąca zobowiązana była do nadzoru nad automatami do gry. Zastrzegając sobie prawo do 45% dochodów z automatów Skarżąca zobowiązała się do przestrzegania klauzuli wyłączności, co do tego, że w czasie obowiązywania umowy nie będzie eksploatować innych automatów do gry oraz nie będzie udostępniać zajmowanego lokalu innym przedsiębiorcom pod tego rodzaju usługi. Działania skarżącej obejmowały więc świadczenie usług, które analizowane łącznie wskazują na podjęcie przez strony umowy wspólnych działań w celu organizowania gier na automatach poza kasynem gry. O takim celu działań podejmowanych w ramach realizacji zawartej umowy przesądzają postanowienia umowy, które bezpośrednio odnoszą się do oceny administracyjnoprawnej legalności podejmowanych działań. Sąd uznaje, że przy analizie pojęcia "urządzającego gry" za miarodajny należy przyjmować punkt widzenia przeciętnego gracza (korzystającego z automatu), dla którego udostępniającym automat i organizującym możliwość gry w zajmowanym lokalu była niewątpliwie skarżąca. Za istotne prawnie należy uznawać okoliczności obiektywne, a nie subiektywne przekonanie skarżącej, czy też brak jej świadomości, co do nielegalności prowadzonych gier. Kara za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry jest formą odpowiedzialności prawnej za delikt administracyjny. Natomiast odpowiedzialność za taki delikt administracyjny ma charakter obiektywny w tym sensie, że do egzoneracji tej odpowiedzialności nie prowadzi argumentacja wskazująca na wprowadzenie w błąd przez drugą stronę cywilnoprawnej umowy i związany z tym brak świadomości administracyjnoprawnej nielegalności podejmowanych działań. Na gruncie odpowiedzialność za delikt administracyjny istotne jest bowiem tylko to, czy skarżąca faktycznie podejmowała działania, które mają charakter urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W świetle całokształtu ustalonych w sprawie okoliczności organ administracji publicznej prawidłowo uznał, że skarżąca była podmiotem urządzającym gry na przedmiotowych automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Sąd nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na legalność zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych działalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry i urządzanie takich gier jest dozwolone wyłącznie w kasynach gry. Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry. Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Zakres definicji legalnej gry na automatach został poszerzony w art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych, według którego grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ jednoznacznie wykazał, że sporne automaty są urządzeniami umożliwiającymi wygrane pieniężne i rzeczowe, a przebieg gier na nich ma charakter losowy w tym znaczeniu, że uzyskiwane wyniki są dla grającego nieprzewidywalne i niezależne od jego zręczności. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie nie może być mowy o błędnej wykładni lub błędnym zastosowaniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych. Stosownie do art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych karze pieniężnej podlega: urządzający gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia, bez dokonania zgłoszenia, lub bez wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry (pkt 1); urządzający gry na automatach poza kasynem gry (pkt 2); uczestnik w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia (pkt 3). Według postanowień art. 89 ust. 2 ustawy o grach hazardowych, wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa: w ust. 1 pkt 1 - wynosi 100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry (pkt 1); w ust. 1 pkt 2 - wynosi 12.000 zł od każdego automatu (pkt 2); w ust. 1 pkt 3 - wynosi 100% uzyskanej wygranej (pkt 3). Zgodnie z art. 90 ustawy o grach hazardowych, kary pieniężne wymierza, w drodze decyzji, naczelnik urzędu celnego, na którego obszarze działania jest urządzana gra hazardowa (ust. 1). Karę pieniężną uiszcza się w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna (ust. 2). W myśl zaś art. 91 powołanej ustawy, do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa. W kontrolowanej sprawie bezsporne jest, że skarżąca nie legitymuje się którymkolwiek z dokumentów legalizujących jej działania (art. 6 i 7 ustawy o grach hazardowych). Skarżąca nie wykazała, że przed udostępnieniem automatów grającym zadośćuczyniła obowiązkowi ich rejestracji stosownie do art. 23a ustawy o grach hazardowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że skontrolowane automaty były automatami do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W świetle powyższego uznać trzeba, że organ nie naruszył przepisów prawa materialnego przez zastosowanie wobec skarżącej art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Odnosząc się do zagadnienia braku zastosowania w sprawie art. 2a ustawy – ordynacja podatkowa wyjaśnić należy, że postępowanie w zakresie wymierzenia kary administracyjnej na podstawie przepisów ustawy z 2009 roku o grach hazardowych nie jest postępowaniem podatkowym, lecz postępowaniem administracyjnym, do którego jedynie odpowiednio stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej. Po analizie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy Sąd uznał, że stanowi on wystarczającą podstawę do nałożenia na skarżącą kary za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. W związku z tym organ - zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych wymierzył skarżącemu karę, której wysokość ustalono zgodnie z treścią art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369), skarga podlegała oddaleniu.