III SA/Po 601/10

Dnia 30 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi M. O. – P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia 27 lipca 2010r, nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oddala skargę . Decyzją z dnia 6 maja 2010 r., Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) – po rozpatrzeniu wniosku z dnia 5 września 2009 r. w sprawie umorzenia należności, odmówił M. O. – P. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczania własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w łącznej kwocie 18.844,74 zł. w tym z tytułu: - składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2000, 04/2000 – 09/2001, 09/2002, 11/2002, 05/2008 w kwocie 5.872,37 zł.; - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/2000-07/2001, 01/2006, 03/2007, 08/2008 w kwocie 1.521,75 zł.; - składek na Fundusz Pracy za okres 09/2000-10/2001, 04/2008-05/2008, 02/2009 w kwocie 328,02 zł., - odsetek liczonych na dzień 09.10.2009 r. w kwocie 10.665,00 zł., - kosztów upomnień w kwocie 457,60 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ubezpieczona M. O. – P. podniosła, iż jej zaległości za okres 2000 -2005 zostały uregulowane, czego dowodem jest pismo z dnia 15 września 2006 r. w sprawie spłacenia zaległych należności w układzie ratalnym. Zaznaczyła dodatkowo, iż raty spłacane były terminowo, czego potwierdzeniem są pobierane zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek, które otrzymywała dla potrzeb prowadzonej działalności w okresie 2006 – 2008. Ubezpieczona podniosła, że wielokrotnie pobierała zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek, co utwierdziło ją całkowicie w przekonaniu, iż nie posiada żadnych zaległości. Zarzuciła, iż zaskarżona decyzja jest niespójna z zaświadczeniami o niezaleganiu wskazując, że np.: - okres 01.2006 r. zaświadczenie o niezaleganiu z 15.09.2006 r.; - okres 04 – 05.2008 r. zaświadczenie o niezaleganiu z 13.08.2008 r. W związku z powyższym zobowiązana podniosła, iż naliczona kwota do zapłaty przy jej dochodach może spowodować zamknięcie prowadzonej działalności. Do niniejszego pisma odwołująca załączyła: pismo ZUS z dnia 15 września 2006 r. potwierdzające spłatę układu ratalnego przewidzianego umową nr [...] z dnia 04.04.2005r.; zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na dzień 13.08.2008 r. oraz na dzień 15.09.2006 r., dowody zapłaty składek w postaci poleceń przelewu. Decyzją z dnia 27 lipca 2010 r., Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Pile utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W związku z żądaniem zobowiązanej organ powołał podstawy prawne umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przytaczając treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.). Ponadto wskazał na treść § 3 ust. 1 wydanego na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Ze względu na prowadzenie przez ubezpieczoną działalności gospodarczej organ uwzględnił również przepisy odnoszące się do przyznawania pomocy publicznej, w szczególności pomocy de minimis. Zakład stwierdził, iż rozpatrując niniejszą sprawę oparł się na materiale dowodowym zebranym w toku postępowania pierwszej instancji oraz przedłożonych w toku postępowania odwoławczego dokumentów. Badając zasadność wniosku zobowiązanej, organ uznał, iż nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyjaśnił, iż w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych. Zaznaczył, iż wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości, która może być przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności Zakładu. Podniósł, iż zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą dochód. Organ uznał również, iż ponowna analiza materiału dowodowego nie dała również podstaw do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie wystąpiły szczególne okoliczności pozwalające na umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład zaznaczył, iż wnioskodawczyni jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą, która przynosi pewien dochód. Zamieszkuje wspólnie z mężem prowadzącym gospodarstwo rolne. Na utrzymaniu rodziny pozostaje małoletnie dziecko. Za wiarygodny uznał organ poziom miesięcznych wydatków określony w załączonych dokumentach. Zdaniem organu poziom dochodów gospodarstwa domowego pozwala na pokrycie opłat o charakterze stałym w wysokości wykazanej w toku postępowania dowodowego oraz na zaspokojenie pozostałych potrzeb życiowych w podstawowym stopniu. Organ rentowy przyznał, że sytuacja materialno – bytowa zobowiązanej nie jest łatwa, jednak wziął pod uwagę okoliczność, iż posiada ona zadłużenie z tytułu kredytów. Wobec czego Zakład uznał, iż działając jako dysponent Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może przedkładać celowości spłaty zadłużenia tego rodzaju ponad ustawowy obowiązek uregulowania zaległości wobec Funduszu. Odnosząc się z kolei do zarzutów poniesionych przez ubezpieczoną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wyjaśnił, że w okresie prowadzonej działalności gospodarczej zobowiązana wielokrotnie składała dokumenty korygujące. Za okresy 07/2001 – 12/2001 oraz 05/2002 – 11/2004 wnioskodawczyni miała udzielony układ ratalny odnośnie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Raty zostały uregulowane terminowo i we właściwych wysokościach. Zakład zaznaczył jednak, iż układem ratalnym, nie zostały objęte zaległości, które ujawniono wskutek złożenia dokumentacji korygującej w roku 2009. Ponadto stwierdził, iż zaświadczenia o niezaleganiu były wydawane na podstawie dokumentacji rozliczeniowej złożonej przez ubezpieczoną na dzień wystawienia potwierdzenia. Organ rentowy oświadczył, iż biorąc pod uwagę całokształt okoliczności nie zdecydował się na umorzenie zadłużenia na podstawie § 13 ust. 1 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W końcowej części uzasadnienia Zakład podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne. W skardze od powyższej decyzji M. O. – P. wniosła o jej uchylenie lub uznanie jej za bezskuteczną oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła, iż zaskarżona decyzja narusza jej interes prawny poprzez błędne ustalenia faktyczne w zakresie istnienia zaległości z tytułu składek wobec ich spłaty. W uzasadnieniu decyzji skarżąca podniosła, iż nie wie na jakiej podstawie prawnej i faktycznej mimo spłaty zaległości organ naliczył jej ponownie zaległości do spłaty. Jej zdaniem dokumenty załączone do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy świadczą, iż jej zobowiązanie wobec ZUS nie istnieje. Ubezpieczona zarzuciła, że zarówno w decyzji z dnia 6 maja 2010 r., jak i w decyzji z dnia 27 lipca 2010 r. organ do tego w ogóle się nie odniósł. Stwierdziła, iż w uzasadnieniach decyzji Zakład cytuje przepisy, na podstawie których umarza się bądź odmawia umorzenia należności z tytułu składek, o co w ogóle nie wnosiła. W ocenie skarżącej organ nie podjął żadnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ubezpieczona wyjaśniła ponadto, iż w swoich pismach kierowanych do Zakładu używała wprawdzie określenia "umorzenie", ale miała świadomość spłaty zadłużenia i tym samym wnosiła o uchylenie decyzji lub uznanie jej za bezskuteczną wobec nieistniejących zaległości składkowych. Do skargi ubezpieczona ponownie załączyła: pismo Kierownika Inspektoratu ZUZ z dnia 15.09.2006 r., dwa zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek, dowody wpłaty zaległych składek. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zakład dodatkowo podkreślił, iż istnieje możliwość ratalnej spłaty przedmiotowego zadłużenia w miesięcznych ratach dostosowanych do sytuacji finansowej ubezpieczonej. Stwierdził również, że nie można wykluczyć, iż w okresie prawnej możliwości dochodzenia nieprzedawnionych składek sytuacja skarżącej ulegnie zmianie. Organ wyjaśnił ponadto, że skarżąca dokonała błędnego zgłoszenia tylko do ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 01.01.1999 r. do 31.08.2000 r. z uwagi na pobieraną rentę rodzinną. Do renty rodzinnej po zmarłym ojcu uprawnione były dzieci płatnika. Jednak z uwagi na fakt, że dzieci były niepełnoletnie skarżącej jedynie jako matce wypłacano rentę rodzinną. Zakład wskazał, że zobowiązana jako płatnik składek wielkokrotnie składała dokumenty korygujące i ostatecznie w dniu 21 września 2009 r. zostały złożone poprawne dokumenty zgłoszeniowe oraz rozliczeniowe za okres od 01.01.1999 r. do 31.08.2000 r. wykazując należne składki na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy. Organ przyznał, iż w dniu 4 kwietnia 2005 r. ze skarżącą został zawarty układ ratalny dotyczący okresu: 1) na ubezpieczenia społeczne: r-ca składki za 11/2002 i 10/2002-11/2002; 2) na ubezpieczenie zdrowotne: r-ca składki za 07/2001 i składki za 08-12/2001, 05/2002-11/2004; 3) na FP i FGŚP: 09/2002 – 11/2004; Zakład oświadczył, że układ ratalny został spłacony. Zaznaczył jednak, iż układem ratalnym nie zostały objęte należności, które powstały na skutek złożenia dokumentacji korygującej w 2009 r. Ponadto wyjaśnił, że skarżąca należności z tytułu składek regulowała po terminie i w związku ze złożonymi korektami nastąpiło ponowne rozliczenie konta od stycznia 1999 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Ocena legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż została ona wydana zgodnie z prawem. Główny zarzut skargi sprowadza się do nieuwzględnienia przez organ rentowy dokumentów przedłożonych przez skarżącą wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, które jej zdaniem świadczą o spłacie zaległych składek objętych zaskarżoną decyzją. Pokreślenia wymaga fakt, iż wbrew twierdzeniom skarżącej Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do przedłożonych przez nią dokumentów w postaci pisma kierownika Inspektoratu ZUS z dnia 15.09.2006 r., dwóch zaświadczeń o niezaleganiu w opłacaniu składek oraz dowodów wpłaty zaległych składek. Organ rentowy wyjaśnił bowiem, iż w okresie prowadzonej działalności gospodarczej ubezpieczona wielokrotnie składała dokumenty korygujące. Przyznał fakt, że za okresy 07/2001 -12/2001 oraz 05/2002 -11/2004 skarżąca miała udzielony układ ratalny odnośnie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Potwierdził również, iż raty zostały uregulowane terminowo i we właściwych wysokościach. Zakład podkreślił jednak, że układem ratalnym nie zostały objęte zaległości, które ujawniono wskutek złożenia dokumentacji korygującej w roku 2009. Ponadto zaznaczył, iż zaświadczenia o niezaleganiu były wydawane na podstawie dokumentacji rozliczeniowej złożonej przez skarżącą na dzień wystawienia potwierdzenia. Dodatkowe wyjaśnienia organ rentowy zawarł w odpowiedzi na skargę, która wprawdzie nie może zastępować uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ale może zawierać dodatkową argumentację rozstrzygnięcia organu. Zakład wskazał między innymi, iż skarżąca należności z tytułu składek regulowała po terminie i w związku ze złożonymi korektami nastąpiło ponowne rozliczenie konta od stycznia 1999r. W ocenie Sądu powyższa argumentacja organu rentowego dowodzi, iż należność z tytułu nieopłaconych składek objęte zaskarżoną decyzją nie wygasły na skutek zapłaty przez skarżącą. Odnosząc się z kolei do odmowy umorzenia należność z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w pierwszej kolejności należy wskazać na podstawy prawne umorzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy), a zatem w przypadku, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, a zatem w przypadku braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności według powyższego katalogu, organ pozbawiony jest możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. W niniejszej sprawie organ słusznie stwierdził, iż nie zachodzą całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 powołanej ustawy. Wskazał, iż w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych. Zaznaczył, iż skarżąca jest właścicielką nieruchomości, która może być przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności zakładu. Wskazał również, iż zobowiązana prowadzi działalność gospodarcza przynoszącą dochód. Ponadto w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 2003 r. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest wykazanie przez zobowiązanego, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku (§ 3 ust. 1 rozporządzenia): 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Należy przy tym zauważyć, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Organ zobowiązany jest jednakże do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach (tut. z § 3 ust.1 rozporządzenia) przesłanki Przepis § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, do którego odwoływała się skarżąca w niniejszej sprawie, wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji zobowiązanego, tak, aby organ miał podstawy do przyjęcia, że zapłata należności przez zobowiązanego, czy to jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji, oznacza niemożność zapewnienia koniecznych potrzeb bytowych zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie Sądu wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącej. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, które zresztą nie były przez nią kwestionowane. Zdaniem Sądu organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniała podstawa umorzenia określona w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Skarżąca nie wykazała bowiem zaistnienia jakiegokolwiek nadzwyczajnego zdarzenia, uniemożliwiającego opłacenie należności. Słusznie Zakład uwzględnił, iż wnioskodawczyni jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą, która przynosi pewien dochód. Zamieszkuje wspólnie z mężem prowadzącym gospodarstwo rolne. Na utrzymaniu rodziny pozostaje małoletnie dziecko. Analiza materiału dowodowego potwierdza prawidłowość twierdzenia organu rentowego, iż poziom dochodów gospodarstwa domowego skarżącej pozwala na pokrycie opłat o charakterze stałym w wysokości wykazanej w toku postępowania dowodowego oraz na zaspokojenie pozostałych potrzeb życiowych w podstawowym stopniu. Zasadnie Zakład rentowy badając możliwości płatnicze zobowiązanej wziął pod uwagę fakt, iż posiada ona zadłużenie z tytułu kredytów. Podkreślić należy, iż konieczność ponoszenia ciężarów o charakterze cywilnoprawnym nie może uzasadniać umorzenia zobowiązań z tytułu zaległych składek, gdyż te ostatnie jako należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przed innymi wierzytelnościami (art. 24 ust. 3 ustawy o s.u.s.). W przeciwnym razie dochodziłoby bowiem do naruszenia zasady powszechności i równości w obowiązku ponoszenia świadczeń publicznoprawnych. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja został wydana zgodnie z prawem, a stanowisko organu jest należycie uzasadnione i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.