III SA/Po 603/11

Sebastian Michalski – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2012r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi D. I. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący D. I., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, na etapie skargi kasacyjnej, ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy (częściowe zwolnienie od kosztów sądowych) złożony wraz ze skargą został prawomocnie oddalony postanowieniem referendarza sądowego z dnia 19 października 2011 roku. Skarżący uiścił wpis od skargi (1.052zł). W uzasadnieniu ponownego wniosku Skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Oświadczył, że obecnie nie osiąga żadnych stałych dochodów, a koszty jego podstawowych potrzeb pokrywane są przez członków rodziny w zakresie niezbędnego minimum. Dochód wnioskodawcy za 2010 roku to 600zł. Dochód za 2011 roku wyniósł 225zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności, nieruchomości, ani przedmiotów wartościowych powyżej 3000euro. Skarżący zaznaczył, że ponosił koszty sądowe korzystając z pomocy innych osób, lecz w chwili obecnej możliwości wynikające z tej pomocy zostały wyczerpane. Pełnomocnik wnioskodawcy w piśmie złożonym przy wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że koszty utrzymania Skarżącego wynoszą około 1.000-1.200zł miesięcznie. Skarżący nie ma rzeczowych praw do nieruchomości, a z mieszkania korzysta "dzięki grzeczności osób trzecich". Rachunki za mieszkanie oraz wyżywienie są w części regulowane przez najbliższa rodzinę wnioskodawcy. Pełnomocnik wyjaśnił także, że rodzina skarżącego pokrywa koszty jego utrzymania w większości przypadków bezpośrednio, a nie pośrednio – przekazując Skarżącemu środki pieniężne. Skarżący od dwóch lat nie uiszcza pełnomocnikowi wynagrodzenia, a zwrot wydatków realizuje tylko w zakresie częściowym. Ponadto pełnomocnik argumentuje, że Skarżący pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej i w faktycznej separacji. Żona skarżącego partycypowała w kosztach sądowych postępowań prowadzonych przez ostatnie 8 lat. Do pierwszego wniosku o prawo pomocy złożona została kserokopia oświadczenia małżonki skarżącego (k. 42 akt sądowych), z której wynika, że przeszkodą w dalszym finansowaniu sporów sądowych męża ma być "jej nienajlepsza sytuacja majątkowa". Żona skarżącego odmówiła przekazania informacji o swojej sytuacji majątkowej. Z wyliczeń pełnomocnika Skarżącego wynika, że na obecnym etapie wnioskodawca jest zobowiązany uiścić wpisy od trzech skarg kasacyjnych w trzech sprawach w łącznej wysokości 1.411zł. Do wniosku zostały załączone: nakaz zapłaty z dnia 19 kwietnia 2005 roku na kwotę 115.967zł, nakaz zapłaty na kwotę 136.201zł Z dnia 04 lipca 2005 roku, kserokopia decyzji o wykreśleniu z ewidencji gospodarczej dotyczące agencji celnej z dnia 04 października 2011 roku, zeznanie podatkowe PIT-37 D. I. za 2010 i 2011 rok, akt notarialny z dnia 08 maja 2003 roku ustanawiający ustrój rozdzielności majątkowej w małżeństwie K. i D. I. oraz kserokopia oświadczenia K. I. z dnia 15 czerwca 2011 roku, w którym stwierdza ona, że wspomaga i współfinansuje koszty podstawowych potrzeb życiowych swojego małżonka D. I., jednak nie stać jej na sfinansowanie całości kosztów sądowych postępowań prowadzonych przez radcę prawnego na rzecz jej męża. Skarżący nie wykazał, że obecnie toczą się jakiekolwiek postępowania egzekucyjne. Zgodnie z wyjaśnieniami złożonymi w toku rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, egzekucje prowadzone przez "A" SA oraz Izbę Celną zostały umorzone. Zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012r. poz. 270 dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy stanowią rzeczywiste i dokładne, czyli nie budzące wątpliwości, informacje o sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy (art. 252 p.p.s.a. oraz a contrario art. 255 p.p.s.a.). Ten warunek, pomimo kolejnego już wniosku o prawo pomocy, nadal pozostaje niespełniony. Oświadczenie majątkowe Wnioskodawcy jest niepełne, a przez to budzi wątpliwości. Skarżący nie udokumentował, ani tytułu prawnego do zajmowanego mieszkania, ani kosztów utrzymania tego mieszkania. Wyjaśnienia zawarte w piśmie pełnomocnika, że Skarżący korzysta z mieszkania "dzięki grzeczności osób trzecich, ponosząc koszty utrzymania mieszkania w zakresie podstawowych rachunków" są bezużyteczne, bo nie stwarzają możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdolności płatniczych Wnioskodawcy. Analiza pisma pełnomocnika prowadzi do wniosku, że deklarowane koszty utrzymania koniecznego Wnioskodawcy (bez kosztów postępowań sądowych prowadzonych od 8 lat) to około 14.000zł rocznie. Jednocześnie przedłożone zeznania podatkowe o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2010 oraz w roku 2011 wskazują, że przychód Wnioskodawcy za ostatnie dwa lata to 1.650zł. Mając na uwadze różnicę pomiędzy udokumentowanym przychodem a deklarowanymi kosztami utrzymania koniecznego Wnioskodawcy (około 27.000zł przez ostatnie dwa lata), pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że wydatki w zakresie przekraczającym dochód Wnioskodawcy pokrywane są "przez najbliższą rodzinę wnioskodawcy, rozkładają się na większą liczbę osób". Treść pisma pełnomocnika także w zakresie dotyczącym określenia źródeł finansowania kosztów utrzymania Skarżącego jest bezużyteczna z punktu widzenia możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, rodzinnej, a w konsekwencji zdolności płatniczych Wnioskodawcy. Podstawowe źródło pokrywania wydatków Skarżącego nie zostało zindywidualizowane w zakresie tytułu prawnego przychodu. Nieudokumentowana pozostaje także wysokość przychodu osiąganego ze źródeł, które pełnomocnik określa jako "grzeczność osób trzecich", "pieniądze uzyskane od rodziny" oraz "wspieranie finansowe przez żonę". Jednocześnie treść pisma pełnomocnika nie koresponduje z treścią oświadczenia Wnioskodawcy i nie znajduje potwierdzenia w złożonych dokumentach. Skarżący utrzymuje, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Tymczasem środki rozdysponowywane na pokrycie kosztów utrzymania koniecznego (według pisma pełnomocnika około 12.000-14.000 złotych rocznie) oraz środki rozdysponowywane na pokrycie kosztów sądowych (znane z urzędu koszty sądowe, wpisy od trzech skarg to około 2.800zł) nie znajdują pokrycia w dochodach ujawnianych w treści przedkładanych zeznaniach podatkowych. Z pisma pełnomocnika skarżącego wynika także, że żona wnioskodawcy odmawia udzielania pożyczki na koszty sądowe. Nie mniej strona nie przedłożyła żadnych dokumentów wskazujących, że źródłem finansowania wydatków w części przekraczającej uzyskiwane dochody były pożyczki, darowizny lub alimenty. Z przedłożonych do akt sprawy oświadczeń i treści dokumentów wynika, że małżonka wnioskodawcy czerpała korzyści z działalności gospodarczej prowadzonej przez męża (przychody wchodziły do majątku wspólnego małżonków). Małżonka wnioskodawcy ponosi także odpowiedzialność za wynikające z tej działalności zobowiązania publicznoprawne (sprzedaż mieszkania i częściowe pokrycie długu celnego). Żona wnioskodawcy pokrywa koszty utrzymania Skarżącego, pomimo tego, że nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto żona wnioskodawcy wykładała (i jak to wynika z akt sprawy i pisma pełnomocnika nadal wykłada, lecz w ograniczonym zakresie) środki finansowe na koszty prowadzenia sporów sądowych zawisłych w związku z działalnością gospodarczą wykonywaną przez jej męża. Natomiast przeszkodą w dalszym finansowaniu sporów sądowych ma być "jej nienajlepsza sytuacja majątkowa", a aktualnie także deklarowana, lecz nie wykazana w żaden sposób, faktyczna separacja. Podsumowując stwierdzić należy, że analiza oświadczeń i dokumentacji składanej przy rozpoznaniu obu wniosków o prawo pomocy nie przekonuje do stanowiska, iż przedstawienie dokładnych danych o sytuacji rodzinnej i majątkowej osób dostarczających Skarżącemu środków utrzymania jest z obiektywnych powodów niemożliwe. Tym samym nadal prawdopodobna pozostaje teza (żadne z dwóch złożonych oświadczeń majątkowych nie pozwala jej wykluczyć), że brak szczegółowej konkretyzacji źródeł finansowania wydatków skarżącego, brak informacji o sytuacji majątkowej współmałżonka skarżącego, a także innych osób dostarczających Wnioskodawcy środków utrzymania, jest obliczony na uzyskanie dobrodziejstwa prawa pomocy z naruszeniem zasady równoważności w traktowaniu powinności finansowych. Skarżący nie wykazał nic ponad to, że skutkiem ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami jest uniezależnienie sytuacji finansowej małżonki od sytuacji finansowej Wnioskodawcy, uwolnienie współmałżonka od odpowiedzialności za skutki finansowe przyszłych działań podejmowanych przez Skarżącego. W tej sytuacji kolejny już wniosek o przyznanie prawa pomocy obarczony jest brakiem przedstawienia dokładnych danych i informacji, które wiarygodnie obrazują rzeczywistą sytuację rodzinną i majątkową Skarżącego. Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika skarżącego wyjaśnić należy, iż odmowa przyznania prawa pomocy, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie ogranicza prawa do sądu ponad funkcje wynikające z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Formuła "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia sytuacji rodzinnej i majątkowej w sposób rzetelny i pełny. Ocena czy wnioskodawca znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy należy do sądu (referendarza sądowego) – art. 254 §1 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. Oceny sądu nie można wykluczyć, czy też zastąpić jej zapewnieniami wnioskodawcy (pełnomocnika) o wyczerpaniu zdolności płatniczych. Rozstrzygnięcie o udzieleniu prawa pomocy nie może być niezależne od rzeczywistej sytuacji majątkowej i dokładnych danych o sytuacji rodzinnej osoby fizycznej, a do tego musi wynikać z oceny sąd o spełnieniu przesłanek udzielania prawa pomocy. O przyznaniu prawa pomocy nie decyduje strona, lecz wojewódzki sąd administracyjny. Z powyższych względów podstawą oceny, czy wnioskodawca znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, są informacje i dane dotyczące posiadanych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, wysokości i tytułach uzyskiwanych dochodów, w tym także osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 252 p.p.s.a. oraz wzór formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy). Dokumentami, które mogą potwierdzać informacje o majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności odpisy zeznań podatkowych, wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności, zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy - §4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych wnioskodawcy jest konkretyzacja sytuacji majątkowej oraz przedstawienie dokładnych danych o sytuacji rodzinnej strony postępowania. Zakres takiej indywidualizacji wskazuje powołana powyżej regulacja. Ogólnikowe zapewnienia strony postępowania lub jej pełnomocnika o trudnej sytuacji majątkowej nie stanowią wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wykazuje przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, lecz składa zapewnienia, że możliwości uiszczenia dalszych kosztów sądowych zostały wyczerpane i przedstawia argumentację, która ma usprawiedliwiać brak przekazania dokładnych informacji o jego sytuacji rodzinnej i rozmiarach możliwości finansowych określonych źródłami, z których finansuje wydatki w zakresie przewyższającym udokumentowane dochody. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.