III SA/Po 604/11

Dnia 20 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w dniu 20 października 2011 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi x na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący x, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że od 7 lat wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej w formie agencji celnej. Nie posiada żadnego majątku. Obecnie nie osiąga żadnych dochodów, a całkowity przychód osiągnięty w roku 2010 to 1.200zł. Wnioskodawca oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie nie pozostają z nim żadne osoby, a koszty jego podstawowych potrzeb są pokrywane, w zakresie niezbędnego minimum, przez współmałżonka i innych członków rodziny. Do wniosku zostały załączone: nakaz zapłaty na kwotę 115.967zł, nakaz zapłaty na kwotę 136.201zł, zaświadczenie o wykreśleniu z ewidencji gospodarczej dotyczące agencji celnej, zeznanie podatkowe PIT-37 skarżącego za rok 2010, akt notarialny z dnia 8 maja 2003 roku ustanawiający ustrój rozdzielności majątkowej w małżeństwie x oraz oświadczenie żony, w którym stwierdza ona, że wspomaga i współfinansuje koszty podstawowych potrzeb życiowych swojego małżonka, jednak nie stać jej na sfinansowanie całości kosztów sądowych postępowań prowadzonych przez radcę prawnego na rzecz jej męża. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, że oświadczenie majątkowe strony skarżącej nie jest pełne i nie pozwala przeprowadzić oceny, co do rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Pismem z dnia [...] pełnomocnik strony skarżącej złożył sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, że skarżący złożył do Sądu trzy skargi i z tego tytułu łączny wpis wyniesie 2844 zł, co przekracza możliwości płatnicze wnioskodawcy. W uzasadnieniu podkreślono, że wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej w formie agencji celnej, nie posiada żadnego majątku, a także obecnie nie osiąga żadnych dochodów, a całkowity przychód osiągnięty w roku 2010 to 1.200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wskazać należy, że co prawda wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, jednakże z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że małżonka wnioskodawcy czerpała korzyści z działalności gospodarczej prowadzonej przez męża (przychody wchodziły do majątku wspólnego małżonków) oraz ponosi odpowiedzialność za wynikające z niej zobowiązania publicznoprawne (sprzedaż mieszkania i częściowe pokrycie długu celnego). Aktualnie żona wnioskodawcy pokrywa koszty utrzymania męża oraz wykłada środki finansowe na koszty prowadzenia sporów sądowych zawisłych w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą. Natomiast przeszkodą w dalszym finansowaniu sporów sądowych męża ma być "jej nienajlepsza sytuacja majątkowa". Jednak w tym zakresie odmawia ona przekazania informacji o swojej sytuacji majątkowej. Wątpliwości budzą twierdzenia wnioskodawcy co do tego, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zważyć bowiem należy, że w roku 2009 skarżący nie uzyskał żadnych przychodów, a jego dochód za rok 2010 to zaledwie 600zł. W tym okresie rachunki za utrzymanie mieszkania obejmujące opłaty za media, koszty wyżywienia oraz koszty ubioru pokrywała przede wszystkim małżonka wnioskodawcy, a tylko czasami inni członkowie rodziny. Z treści przekazanych informacji wynika, że wnioskodawca na ten cel przez dwa lata nie mógł przeznaczyć więcej niż 600zł. Przy czym koszty własnego utrzymania określa on na około 500-1.300zł miesięcznie. Zdolności płatniczych Wnioskodawcy i jego małżonki nie ograniczają postępowania egzekucyjne. Egzekucje zostały umorzone. Powołane okoliczności nakazują przyjąć, że oświadczenie majątkowe Wnioskodawcy jest niepełne i jako takie nie stanowi wystarczającej podstawy do zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych. W efekcie należy stwierdzić, że w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy pozostaje poniesienie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie oraz dwóch pozostałych w tym uiszczenie wpisów od skargi w łącznej wysokości ok. 2 850 zł. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.