III SA/Po 606/13

Dnia 2 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółki A w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 21 stycznia 2013r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego poprzez umieszczenie reklamy bez zezwolenia zarządcy drogi I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zarządu Dróg Miejskich w Poznaniu z dnia 9 marca 2012 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącej Spółki kwotę [...],- ([...]) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 9 marca 2012 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 40 ust. 1, ust. 12 i ust. 13 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 19, poz. 115) oraz § 4 ust. 1 uchwały nr XLV/469/IV/2004 Rady Miasta Poznania z dnia 25 maja 2004 r. w sprawie wysokości stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg publicznych w granicach administracyjnych miasta Poznania (Dz. Urz. Woj. Wlkp. 2004 r. Nr 101), działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Poznania, Zarząd Dróg Miejskich w Poznaniu, po rozpatrzeniu z urzędu sprawy zajęcia przez Spółkę B z siedzibą w W. pasa drogowego ulicy [...] w P., poprzez umieszczenie reklamy (o pow. [...] m2) bez zezwolenia zarządcy drogi – przez okres [...] dni, nałożył karę pieniężną w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 25 marca 2010 r. przeprowadzona została kontrola, w trakcie której stwierdzono zajęcie przez firmę B, pasa drogowego ulicy [...] pod reklamę oznaczoną numerem [...] o powierzchni [...] m² bez wymaganego zezwolenia. Tego samego dnia zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne. W dniu 18 maja 2010 r., podczas oględzin, w których uczestniczyli przedstawiciele ZDM, stwierdzono usunięcie reklamy z pasa drogowego. W dniu 16 lipca 2010 r. Strona – w odpowiedzi na wezwanie organu – poinformowała, że reklama została usunięta w dniu 7 maja 2010 r. W dniu 3 stycznia 2011 r. (powinno być 4 stycznia 2011 r.) ZDM w Poznaniu wydał decyzję administracyjną, od której Strona złożyła odwołanie. Decyzją z dnia 24 maja 2011 r. SKO w Poznaniu uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy opisaną wyżej decyzją Zarząd Dróg Miejskich w Poznaniu wymierzył karę pieniężną za okres od dnia wszczęcia postępowania do wskazanego przez Stronę dnia usunięcia przedmiotowej reklamy z pasa drogowego. W decyzji wskazano, że w dniu 26 stycznia 2012 r. powołany przez ZDM w Poznaniu uprawniony geodeta stwierdził, że odchylenie linii granicznych od płotu wynosi od punktu 998/12 do 1002 na odległości od 10,63 metra do odległości 27,87 metra max. 7 cm. Tym samym reklama, która była umieszczona przed płotem, a której głębokość wynosi 8 cm znajdowała się w pasie drogowym, czyli na działce [...]. Organ wskazał, że jest to opisane w opinii geodety oraz ukazane w szkicu. Ponadto w decyzji podano podstawę prawną wymierzenia kary pieniężnej oraz przedstawiono szczegółowe wyliczenie nałożonej kary, biorąc pod uwagę powierzchnię reklamy, ilość dni, w których reklama pozostawała w pasie drogowym oraz stawkę opłaty dla ww. ulicy jako drogi powiatowej. W odwołaniu od powyższej decyzji Strona reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie: a) art. 7 w związku z art. 68 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego; b) art. 2 pkt 1 i art. 43 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez przeprowadzanie pomiarów geodezyjnych przez osoby nieuprawnione do ich prowadzenia; c) art. 78 w związku z art. 84 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do żądania Skarżącej dotyczącego przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego i wniosku o przedłużenie terminu postępowania - zgodnie z pismem z dnia 8 marca 2012 r.; d) art. 10 w związku z art. 8, art. 79 oraz 81 k.p.a poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, co uniemożliwiło stronie wypowiedzenie się odnośnie najważniejszych dowodów zebranych w sprawie dotyczących zajęcia pasa drogowego; e) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji nakładającej na Skarżącą karę pieniężną za bezprawne zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia. Decyzją z dnia 21 stycznia 2013 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12.10.1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856), art. 127 § 1, art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wyjaśniło, że powierzchnia reklamy została ustalona poprzez dokonanie pomiarów, których Strona nie kwestionowała. Miało to miejsce podczas czynności prowadzonych przez organ za pomocą specjalistycznego sprzętu (odbiornika GPS marki [...] o numerze fabrycznym [...], posiadającego świadectwo instrumentu z dnia 23.11.2009 r. oraz dalmierza laserowego [...] o numerze seryjnym [...], posiadającego certyfikat kalibracji z dnia 23.06.2010 r.). Kolegium stwierdziło również, że organ I instancji dokonał prawidłowych wyliczeń kary za zajęcie pasa drogowego na potrzeby reklamy. Ponadto SKO podkreśliło, że dokumenty zgromadzone w aktach sprawy jednoznacznie wskazują na konieczność wymierzenia kary pieniężnej. Zdaniem SKO, organ I instancji w sposób jednoznaczny i czytelny wyznaczył granicę pasa drogowego i granicę działki urządzeniem posiadającym stosowne certyfikaty. Nadto w aktach sprawy znajduje się opinia uprawnionego geodety – T. D. z dnia 26.01.2012 r. Wynika z niej między innymi, że dokonano odszukania punktów granicznych w oparciu o dane geodezyjne (obiekt: ([...], obręb: [...], arkusz: [...], działka: [...], [...], [...], [...], [...]) i ustalono, że ogrodzenie na odległości 27.87 m odchyla się do działki nr [...] o 0.07 m, na odległości 32.53 m o 0,12 m, na 36.50 m o 0,20 m, w punkcie 1002/12 o 0,24 m (cokół podmurówki). Nadto w aktach sprawy znajdują się fotografie obrazujące jednoznacznie sposób umieszczenia reklamy na ceglastym murze. Była ona zatem umieszczona na ogrodzeniu działki, odgradzającym ją od pasa drogi powiatowej ul. [...] w P. Jednoznacznie z nich wynika, że reklama "wystawała" poza nieruchomość prywatną i zajmowała tzw. "słup powietrza" nad pasem drogowym. Natomiast Skarżąca, podnosząc zarzut niedokładnego ustalenia granicy pasa drogowego, nie określiła właściwego jej przebiegu. Ponadto SKO stwierdziło, że organ pouczył prawidłowo stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy w trybie art. 10 Kpa, wobec czego zarzuty pozbawienia jej możliwości udziału w postępowaniu były bezzasadne. Natomiast brak odpowiedzi na wniosek strony o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego pozostaje bez wpływu na wynik postępowania administracyjnego, tym bardziej, że w aktach sprawy znajduje się opinia uprawnionego geodety z dnia 26.01.2012 r. SKO uznało za bezzasadne również pozostałe zarzuty odwołania, podkreślając że organ I instancji nie naruszył zasad określonych w art. 7 i art. 77 § 1 Kpa. W skardze na powyższą decyzję Spółka A, reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na zaskarżone rozstrzygnięcie, tj. art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w przedmiocie wymierzenia kary za zajęcie pasa drogowego ulicy [...] w P. w stosunku do nośnika zlokalizowanego poza pasem drogowym, co było konsekwencją nieprzeprowadzenia pełnego i wnikliwego postępowania dowodowego, w szczególności poprzez błędne ustalenie położenia nośnika reklamowego względem przebiegu pasa drogowego ulicy [...] i wadliwe naniesienie go przez organ administracji na szkic geodety, a także brak mapy zasadniczej (dokumentu geodezyjnego) przedstawiającej przebieg pasa drogowego i położenie względem niej nośnika reklamowego, 2) naruszenie przepisu prawa materialnego mające wpływ na zaskarżone rozstrzygnięcie, tj. art. 40 ust. 12 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wymierzenie kary za zajęcie pasa drogowego przez reklamę znajdującą się poza pasem drogowym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skargę należało uwzględnić. Podstawę materialnoprawną wymierzenia skarżącej Spółce kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego stanowił art. 40 ust. 12 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.) w zw. z ust. 1 tego przepisu. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ww. ustawy zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną drogi wymaga zezwolenia zarządcy drogi, w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast w myśl art. 40 ust. 12 ww. ustawy za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi, zarządca drogi wymierza, w drodze decyzji administracyjnej, karę pieniężną w wysokości 10 – krotności opłaty ustalonej zgodnie z ust. 4 – 6. W art. 4 pkt 10 ustawy zdefiniowano pojęcie pasa drogowego jako wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Z kolei w art. 4 pkt 23 ustawy zdefiniowano pojęcie reklamy, uznając, że jest to nośnik informacji wizualnej w jakiejkolwiek materialnej formie wraz z elementami konstrukcyjnymi i zamocowaniami, umieszczony w polu widzenia użytkowników drogi, niebędący znakiem w rozumieniu przepisów o znakach i sygnałach lub znakiem informującym o obiektach użyteczności publicznej ustawionym przez gminę. Zarzuty skargi dotyczą ustalenia w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Zarządu Dróg Miejskich w Poznaniu, że w istocie doszło do zajęcia pasa drogowego ulicy [...] w P. poprzez umieszczenie w pasie drogowym tejże ulicy reklamy (oznaczonej numerem [...]) opisanej w protokole z kontroli pasa drogowego z dnia 25.03.2010 r. i uwidocznionej na dokumentacji fotograficznej z dnia 25.03.2010 r. Z bezspornych okoliczności sprawy (znajdujących odzwierciedlenie na powołanych zdjęciach) wynika, że nośnik reklamowy stanowił bryłę w kształcie prostopadłościanu, umieszczoną na murze ogrodzenia nieruchomości przylegającym do chodnika - pasa drogowego ul. [...]. Skarżąca Spółka twierdzi, odwrotnie niż to wskazano w zaskarżonej decyzji, że nośnik reklamowy umieszczony był poza pasem drogowym, na działce sąsiadującej nr [...]. Natomiast na podstawie zgromadzonego przez organ materiału dowodowego, w tym sporządzonych przez organ fotografii nie można z całą pewnością ustalić, czy i jaka część reklamy znajduje się w przestrzeni nad chodnikiem, a w protokołach brak danych, w szczególności szerokości reklamy, które pozwoliłyby jednoznacznie tę okoliczność ustalić. Nie ustalono również, czy mur ogrodzenia (na którym umieszczony był nośnik reklamowy) leży już w pasie drogowym, czy na działce sąsiedniej. Zaznaczyć należy, wbrew stanowisku zaskarżonej decyzji, że powyższych okoliczności nie rozstrzyga załączony do akt sprawy sporządzony przez geodetę dokument określony jako "opinia ustalenia granic" wraz ze szkicem geodezyjnym. Należy bowiem zwrócić uwagę, że przedmiotowy dokument – jak wynika z jego treści – nie odnosi się do lokalizacji istotnego w sprawie nośnika reklamowego oznaczonego numerem [...], lecz do "reklamy przy punkcie [...]", która nie stanowi przedmiotu niniejszego postępowania. Natomiast sposób naniesienia na tym dokumencie przedmiotowej reklamy (oznaczonej numerem [...]) – de facto na działce nr [...] (a więc nie stanowiącej pasa drogowego) nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, czy i ewentualnie, w jakim zakresie reklama ta znajdowała się w słupie powietrza nad pasem drogowym ul. [...] (działka nr [...]). Jednocześnie należy zauważyć, że – jak wynika z grafiki załączonego szkicu geodezyjnego, umieszczenie na nim spornego nośnika reklamowego nr [...] zostało dokonane nie przez geodetę sporządzającego ten dokument, lecz przez pracownika organu administracji, co – bez stosownego opisu czy choćby nawet adnotacji należy ocenić jako zabieg niedopuszczalny niezależnie od tego, że wskazane jest, aby tego rodzaju czynności zostały dokonane przez uprawnionego geodetę tak jak w przypadku reklamy, której dotyczy tenże dokument. Należy bowiem zwrócić uwagę, że ogrodzenie (na którym umieszczona była sporna reklama) – jak podnosiła skarżąca Spółka i co znajduje potwierdzenie w powołanej "opinii ustalenia granic" na pewnych odcinkach odchyla się do działki nr [...] (na odległości 27.87 m odchyla się do działki nr [...] o 0.07 m, na odległości 32.53 m o 0.12 m, na 36.50 m o 0.20 m, a w punkcie 1002/12 o 0.24 m). W tej sytuacji konieczne jest dokonanie szczególnie dokładnej lokalizacji przedmiotowej reklamy z uwzględnieniem jej wymiarów, szczególnie szerokości (łącznie z elementami konstrukcyjnymi i zamocowaniami – co wynika z powołanej definicji reklamy, a nie tylko – jak podnosiła Skarżąca samego "plakatu reklamowego") w celu ustalenia, czy i ewentualnie w jakim zakresie przedmiotowa reklama znajdowała się w słupie powietrza nad pasem drogowym ulicy [...] stanowiącym działkę nr [...], zwłaszcza że w grę mogą wchodzić jedynie minimalne przekroczenia granicy działki bądź też takie przekroczenie mogło w ogóle nie mieć miejsca. Okoliczności te będą natomiast decydować o fakcie zajęcia pasa drogowego i zasadności wymierzenia kary. Należy przy tym zwrócić uwagę, że organ I instancji w wydanej przez siebie decyzji wskazał na głębokość reklamy – 8 cm. Na taką też szerokość reklamy powołała się Skarżąca w złożonej skardze. Jednak dane te nie wynikają z materiału sprawy, w szczególności z protokołu kontroli, w którym podano jedynie ogólną powierzchnię reklamy (rzutu poziomego) bez wskazania jej szczegółowych wymiarów. Ponadto należy podkreślić, że w aktach sprawy brak stosownego postanowienia dowodowego odnośnie do powołanego dokumentu w postaci "opinii ustalenia granic", co nie pozwala na właściwą ocenę jego statusu na gruncie niniejszej sprawy. Nie wiadomo w istocie, czy organ powołał biegłego geodetę na potrzeby niniejszego postępowania, zlecając mu sporządzenie opinii w tejże sprawie, czy też wykorzystał wskazany dokument, który został sporządzony na potrzeby innego postępowania (na co wskazywałoby bezpośrednie odniesienie się geodety do lokalizacji innej reklamy). Powyższej stwierdzone uchybienia organów są nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasad postępowania dowodowego (art. 7, art. 75, art. 77 § 1 Kpa) oraz zasady praworządności (art. 6 Kpa) i zasady pogłębiania zaufania do organów administracji (art. 8 Kpa), a powołany przez organ dokument w postaci "opinii ustalenia granic" w obecnej formie i treści nie może stanowić zasadniczego dowodu w sprawie. Powyższe oznacza, że w sprawie niniejszej nie zostały dostatecznie wyjaśnione okoliczności faktyczne mające istotne znaczenie dla oceny faktu zajęcia pasa drogowego i w konsekwencji zastosowania sankcji, co stanowi naruszenie powołanych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz uniemożliwia Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji należy stwierdzić, że wobec braku rzetelnego materiału dowodowego dostatecznie dokumentującego lokalizację przedmiotowej reklamy, stwierdzenie zajęcia pasa drogowego i wymierzenie z tego tytułu sankcji administracyjnej było co najmniej przedwczesne. To bowiem na organach administracji spoczywał zgodnie z art. 7 i 77 kpa obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego pozwalającego na obiektywną ocenę faktów mających znaczenie dla sprawy, przedstawienie zebranych dowodów i ich ocena w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 kpa. Należy podkreślić, że ma to szczególne znaczenie, gdy tak jak w niniejszym przypadku sprawa dotyczy stosowania kar pieniężnych jako instrumentów władztwa administracyjnego. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji powołuje się lakonicznie na to, że dokumenty zebrane w sprawie jednoznacznie wskazują na konieczność wymierzenia kary, a następnie stwierdza - w sposób całkowicie niezrozumiały, że organ pierwszej instancji wyznaczył granicę pasa drogowego i granicę działki urządzeniem posiadającym stosowne certyfikaty. Ponadto powołał się na materiał fotograficzny oraz opinię uprawnionego geodety, które – jak wykazano powyżej – wbrew twierdzeniom organu nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie usytuowania przedmiotowej reklamy w stosunku do pasa drogowego. W tej sytuacji całkowicie nieuprawnione jest również powoływanie się przez organ odwoławczy na okoliczność, że Strona nie wskazała innego przebiegu pasa drogowego, skoro ustalenia organu w tym zakresie, kwestionowane przez Stronę postępowania, nie znajdują odzwierciedlenia w rzetelnym materiale dowodowym. Wobec powyższego Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji. Należy również zauważyć, że decyzja organu I instancji w nagłówku wskazuje G. F. (Kancelaria Radcy Prawnego), a więc pełnomocnika Strony postępowania. Tymczasem zgodnie z art. 107 § 1 kpa decyzja powinna zawierać oznaczenie strony – jako jej adresata, a nie samego pełnomocnika, który może być wskazany jedynie dodatkowo – obok strony z zaznaczeniem, że jest przez niego reprezentowana. Mając na uwadze treść powyższej decyzji, która odnosiła się do Strony postępowania, Sąd potraktował powyższe uchybienie jako nie mogące mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Niemniej jednak Sąd zwraca uwagę na konieczność prawidłowego zredagowania decyzji także w zakresie oznaczenia strony przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Należy również zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa była już uprzednio przedmiotem rozpoznania przez organy administracji. W aktach administracyjnych znajduje się jednak tylko decyzja ZDM z dnia 4 stycznia 2011 r. Nie dołączono natomiast decyzji SKO z dnia 24 maja 2011 r. uchylającej powyższą decyzję i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji oraz pozostałych materiałów uprzednio prowadzonego postępowania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny zatem uzupełnić również ten brak, mając na uwadze, że akta administracyjne powinny zawierać pełny materiał sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą zatem zobowiązane uwzględnić wskazania wynikające z powyższych rozważań Sądu, w szczególności poprzez udokumentowanie przebiegu linii rozgraniczającej pas drogowy ulicy [...] (działka nr [...]) od działki sąsiadującej (nr [...]) i jednoznaczne wykazanie faktu zajęcia pasa drogowego przez tę reklamę (umieszczoną na murze ogrodzenia), tj. wykazanie, że wchodzi ona w przestrzeń powietrzną nad pasem drogowym. W tym zakresie konieczne będzie posłużenie się aktualną mapą zasadniczą (ze wskazaniem jej rodzaju i skali oraz opisem - legendą) o odpowiedniej szczegółowości, bądź jej wycinkiem sporządzonym przez uprawnionego geodetę ze stosownym naniesieniem przedmiotowego nośnika reklamowego z zachowaniem reguł postępowania dowodowego. Wskazane będzie przy tym również dokładne ustalenie wymiarów nośnika reklamowego, w tym szczególnie jego szerokości. Organy winny mieć przy tym na uwadze, że okoliczności faktyczne sprawy dotyczące przebiegu linii granicznej działek istotnych w sprawie i usytuowania reklamy oraz jej wymiarów powinny być ustalone w sposób nie budzący żadnych wątpliwości i tym samym pozwalający na zweryfikowanie twierdzenia organu co do lokalizacji reklamy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 oraz art. 152 P.p.s.a., orzekł jak w punktach: I i III sentencji wyroku. O kosztach Sąd postanowił w punkcie II sentencji wyroku zgodnie z art. 200 powyższej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 a) w zw. z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).