III SA/Po 614/18

Dnia 27 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] r. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego X kwotę [...]zł ([...]złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania UZASADNIENIE. Decyzją z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości [...] zł za urządzanie gier na [...] automatach poza kasynem gry. Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ II instancji podniósł, że strona skarżąca została zasadnie uznana za podmiot urządzający gry na automacie. Organ wskazał m. in., że z umowy najmu części powierzchni lokalu wynika, że skarżący będzie otrzymywał czynsz uzależniony od tego, czy doszło do faktycznej eksploatacji przedmiotowych automatów w danym okresie czasu. Skarżący zobowiązał się ponadto do dostarczania do automatów energii elektrycznej oraz do informowania dysponenta automatów o ich uszkodzeniach. Skarżący zeznał ponadto, że uruchamiał automaty poprzez podłączanie ich do prądu. W skardze strona wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji w całości oraz decyzji organu I instancji. Kwestionowanej decyzji skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, że niezasadnie uznano go za podmiot urządzający gry na automatach, albowiem jedynie wynajmował powierzchnię przedmiotowego lokalu, na której zamontowano sporne automaty. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnicy skarżącego i organu II instancji oświadczyli, że nie dysponują w dniu rozprawy oryginałem lub czytelną kopią umowy najmu powierzchni lokalu. Sąd zobowiązał pełnomocnika organu II instancji do złożenia w terminie [...] dni czytelnej kopii umowy najmu powierzchni lokalu. Wraz z pismem z dnia [...] r. pełnomocnik organu II instancji przekazał kserokopie umowy najmu ( k. [...] akt sądowych ). Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącego stwierdził, że nie posiada oryginału lub czytelnej kopii umowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skargę należało uznać za zasadną. Decyzje organu II i I instancji zostały bowiem w ocenie Sądu wydane niezgodnie z przepisami prawa procesowego. Zdaniem Sądu organy obu instancji przeprowadziły postępowanie dowodowe w nieprawidłowy sposób, naruszając przepisy prawa, w tym art. 122 oraz art. 187 Ordynacji podatkowej. Na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego organy dokonały ustaleń faktycznych w zakresie tego, czy skarżący może być uznany za podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry. W ocenie Sądu materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwalał jednak na dokonywanie tego rodzaju ustaleń. W tym miejscu wskazać należy , że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. I to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której - jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, dalej : u.g.h., nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Z powyższego wynika, że przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Stwierdzić zatem należy, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, nawet wówczas, gdy gry te urządza bez koncesji lub zezwolenia - od 14 lipca 2011 r. także bez zgłoszenia lub wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry - podlegać będzie karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Wskazać należy przy tym, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt. 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji, gdy każdemu z nich można przypisać cechy "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań – zob. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2016 r. sygn.. akt II GSK 2736/16, orzeczenia.nsa.gov.pl/doc. Sąd w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, według którego wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Sięgając do wykładni językowej wskazać należy, że pojęcie "urządzanie gier" w języku polskim rozumiane jest jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). W tym kontekście "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. to podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie, ale także inne zachowania aktywne, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2016 r., I SA/Po 402/15; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 31 maja 2015 r., II SA/Rz 1094/15; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 3 września 2015 r., II SA/Sz 439/15; dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu organy obu instancji nie zebrały wyczerpującego materiału dowodowego zezwalającego na dokonanie kategorycznych twierdzeń o konieczności uznania skarżącego za podmiot urządzający gry na automatach. Jak już wskazano powyżej, aby uznać dany podmiot za podmiot urządzający gry na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych należy wykazać dowodowo, że podmiot swoimi czynnościami i zachowaniem czynnie uczestniczył w organizowaniu gier hazardowych . W omawianej sprawie organy oparły swoje ustalenia głównie na zapisach umowy najmu zawartej przez skarżącego z dysponentem automatów. Zdaniem organu II instancji z umowy najmu części powierzchni lokalu wynika, że skarżący będzie otrzymywał czynsz uzależniony od tego, czy doszło do faktycznej eksploatacji przedmiotowych automatów w danym okresie czasu. Skarżący zobowiązał się ponadto do dostarczania do automatów energii elektrycznej oraz do informowania dysponenta automatów o ich uszkodzeniach. W aktach administracyjnych sprawy ( k. [...] ) jest nieczytelna kopia tej umowy. Na podstawie tej kopii w ocenie Sądu nie można ustalić kategorycznie i jednoznacznie, jakie prawa i obowiązki związane były dla skarżącego z powyższą umową. Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnicy skarżącego i organu II instancji oświadczyli, że nie dysponują w dniu rozprawy oryginałem lub czytelną kopią umowy najmu powierzchni lokalu. Sąd zobowiązał wobec tego pełnomocnika organu II instancji do złożenia w terminie [...] dni czytelnej kopii umowy najmu powierzchni lokalu. Wraz z pismem z dnia [...] r. pełnomocnik organu II instancji przekazał kopie umowy najmu ( k. [...] akt sądowych ). Kopie dostarczone do Sądu przez pełnomocnika organu są jeszcze bardziej nieczytelne, niż kopia umowy zawarta w aktach administracyjnych. Z tego względu zdaniem Sądu organ II instancji nie przedłożył ostatecznie czytelnej kopii lub oryginału umowy najmu, co uniemożliwia praktycznie dokonanie sądowej kontroli w zakresie tego, czy przedmiotowa umowa mogła stanowić główny dowód dla organu w zakresie ustaleń dotyczących praw i obowiązków skarżącego w zakresie spornych automatów. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem Sądu, organy obu instancji przedwcześnie przyjęły, że strona skarżąca była podmiotem współpracującym, co najmniej współorganizującym gry, podejmując czynności i przyjmując obowiązki pozostające w związku z działalnością obejmującą urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Ustalenia te były przedwczesne w tym sensie, że nie można ich było poczynić przede wszystkim w oparciu o nieczytelną kopię umowy najmu. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny oprzeć swoje ustalenia faktyczne na podstawie czytelnej kopii lub oryginału umowy najmu oraz w razie potrzeby oprzeć się na innych dowodach w celu dokonania kategorycznych ustaleń, czy skarżący może być uznany za podmiot urządzający gry na automatach. Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że decyzje organów obu instancji zostały wydane niezgodnie z przepisami prawa procesowego, co skutkowało koniecznością uchylenia tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302), o czym orzeczono w pkt. I sentencji wyroku. O zwrocie skarżącemu kosztów sądowych postanowiono w oparciu o art. 200 powyższej ustawy w pkt. II wyroku.