III SA/Po 622/09

Dnia 7 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia .... r., nr w przedmiocie ustalenia wymiaru podatku rolnego i leśnego za 2008 rok postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 8 lutego 2011 roku M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada stałego źródła dochodu. Nie ma oszczędności, nieruchomości, ani wartościowych przedmiotów. Ponadto jest osobą ubogą bez majątku i dochodów, a dodatkowo poważnie choruje, co uniemożliwia ponoszenie kosztów sądowych. W celu wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy, pełnomocnik skarżącego został wezwany do wskazania aktualnych źródeł i wysokości przychodów, z których wnioskodawca finansuje konieczne koszty utrzymania, wskazania wysokości zadłużenia, a także miesięcznych obciążeń z tym związanych oraz przedłożenia zaświadczenia właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2008, 2009 i 2010. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, że w 2008, 2009 oraz 2010 roku M. nie osiągnął żadnego dochodu, przez co Naczelnik Urzędu Skarbowego nie mógł wystawić zaświadczenia dotyczącego wysokości osiągniętego dochodu. Wyjaśnił, też że wnioskodawca aktualnie nie posiada żadnych źródeł dochodów, gdyż został pozbawiony dzierżawy gruntów. Skarżący utrzymuje się obecnie z pożyczek od osób fizycznych. Wysokość zadłużenia wnioskodawcy z tytułu prowadzonych postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez Urząd Skarbowy została oszacowana na co najmniej 20.000,00 zł. Postanowieniem z dnia 2 marca 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca nie przedłożył żądanych dokumentów, w konsekwencji czego nie można było dokonać jednoznacznej oceny aktualnej sytuacji zainteresowanego oraz przyjąć, że zasługuje on na przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Sprzeciw od postanowienia referendarza został złożony w dniu 14 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Wskazać należy, że wnioskodawca nie przedłożył zaświadczenia o wysokości dochodów osiąganych w latach 2008-2010, podnosząc jedynie, iż nie osiągał w tym okresie żadnych dochodów, przez co Naczelnik Urzędu Skarbowego nie mógł wystawić stosownego zaświadczenia. W tym zakresie należy uznać, że Naczelnik Urzędu Skarbowego mógł wystawić zaświadczenie o nieuzyskaniu żadnego dochodu w zakreślonym okresie. Brak stosownego zaświadczenia należy uznać za niewyjaśnienie jednej z okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy. Trzeba również zaznaczyć, że nie wyjaśniono od kogo i w jakiej wysokości zainteresowany uzyskuje pożyczki pozwalające na finansowanie bieżących kosztów utrzymania. W tym stanie rzeczy nie można w sposób jednoznaczny ocenić aktualnej sytuacji wnioskodawcy oraz przyjąć, że M. zasługuje na przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Nie zostało bowiem wykazane, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.