III SA/Po 623/15

Dnia 08 października 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek (spr) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 października 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi D. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu adwokatowi M. Ż. kwotę [...] ([...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121), §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] D. P. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...]-[...], [...], [...]-[...] w kwocie [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...]-[...], [...]-[...] w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł, na fundusz pracy za okres [...]-[...] w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł. Organ wziął pod uwagę oświadczenie wnioskodawcy zawarte w piśmie złożonym w dniu [...] o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej złożone w dniu [...], a także materiał dowodowy zgromadzony z urzędu tj. wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP, wydruki z systemu informatycznego ZUS oraz pismo Sądu Rejonowego P. S. M. z [...]. Natomiast przedstawione przez stronę niepoświadczone kserokopie decyzji Burmistrza Miasta i Gminy B. z dnia [...] i decyzji Starosty P. z dnia [...], zostały potraktowane jako oświadczenie strony złożone w toku postępowania i uwzględnił przy rozpatrywaniu sprawy. Organ nie stwierdził przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ uznał natomiast zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jednak powołując się na uznanie administracyjne odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy D.P. zarzucił niewłaściwe wyliczenie dochodu dyspozycyjnego rodziny, który wynosi [...] zł, a nie jak wskazano w decyzji wynosi [...] zł. Ponadto w następujący sposób określił dochody wspólnego gospodarstwa domowe, w którym pozostaje: zarobki żony [...] zł; tzw. "rodzinne [...] zł; tzw. "stypendium" [...] zł; dochody z prac dorywczych ok. [...] zł, co łącznie daje ok. [...] zł, tj. [...] zł/osobę, bowiem zobowiązany i jego żona posiadają na utrzymaniu troje dzieci w wieku 18 miesięcy, 6 lat i 11 lat. Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że D.P. nie składał wniosku o ogłoszenie upadłości, w związku z czym organ nie stwierdził przesłanki całkowitej nieściągalności w oparciu o w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. W stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a zatem organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności postępowania z uwagi na brak składników majątkowych należących do dłużnika, przez co nie można wykazać zaistnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ani też wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy). Organ stwierdził, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, o jakim mowa w art. w art. 28 ust 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ nie stwierdził składników majątkowych, gwarantujących zaspokojenie należności w całości. Zakład stwierdził zaistnienie przedmiotowej przesłanki, jednakże korzystając z instytucji uznania administracyjnego, odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek objętych przedmiotem wniosku w oparciu o powyższy przepis prawa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365), dotyczącej możliwości opłacenia należności z tytułu składek przez dłużnika bez naruszenia możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację majątkową dłużnika organ miał na uwadze przede wszystkim zasady doświadczenia życiowego i indywidualną sytuację życiową zobowiązanego. Organ uwzględnił wysokość osiąganych w gospodarstwie domowym dochodów oraz liczbę członków rodziny utrzymujących się z nich, ale uznał, że nie każde kłopoty finansowe strony mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek, którą stanowi na pewno trwała niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zobowiązany D.P. jest natomiast osobą w wieku aktywności zawodowej i nie przedłożył dokumentacji medycznej świadczącej o przeciwskazaniach zdrowotnych uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia np. na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, co pozwoliłoby na osiągnięcie większych dochodów i uregulowanie zadłużenia. Za niesłuszne organ uznał twierdzenie strony, iż należy brać pod uwagę wyłącznie aktualne możliwości płatnicze strony, bowiem mogłoby to prowadzić do celowych działań zmierzających do uniknięcia konieczności regulowania zobowiązań z tytułu składek. W rozpoznawanej sprawie D. P. nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że obecna sytuacja D. P. nie jest wywołana okolicznościami o wymiarze klęski żywiołowej czy też innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi, których wystąpienie mogłoby skutkować zagrożeniem prowadzenia działalności gospodarczej przez dłużnika, aby można było stwierdzić wystąpienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt. 2 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Szczególnie, że zobowiązany nie prowadzi już działalności gospodarczej, co oznacza brak możliwości umorzenia zadłużenia w oparciu o ten właśnie przepis prawa. W ocenie organu D. P. nie wykazał również zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. W szczególności nie przedstawił stosownej dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, iż jest osobą przewlekle chorą czy też sprawuje opiekę nad przewlekłe chorym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który uniemożliwiałby pozyskiwanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków przez co w opinii organu sytuacja zdrowotna strony nie ma charakteru szczególnego i nie wypełnia ustawowych przesłanek. Organ podkreślił, iż orzekając w sprawie umorzenia należności, musi uwzględniać i wyważać nie tylko słuszny interes zobowiązanego do opłacenia składek ale także interes społeczny czyli innych ubezpieczonych (w zgodzie z zasadą z art. 7 k.p.a.), którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek ubezpieczonych. Podjęcie działalności gospodarczej na własny rachunek oznacza przyjęcie przez przedsiębiorcę ciężaru regulowania świadczeń publicznoprawnych, w tym składek na ubezpieczenie społeczne, a także ryzyka związanego z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą, które powinien ponosić zawsze płatnik, poszukując możliwości rozwiązania swojej sytuacji materialnej i płatniczej bez udziału państwa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił również, że zobowiązany jest osobą w wieku aktywności zawodowej urodzoną [...] i nie przedstawił dokumentacji medycznej świadczącej o przeciwwskazaniach zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia, bądź pozyskania dodatkowego źródła dochodu. Spłata zadłużenia z tytułu składek może następować w formie układu ratalnego, bądź też w formie dobrowolnych wpłat uzależnionych od możliwości finansowych płatnika. W skardze do WSA w Poznaniu D. P. nie zgodził się z oceną organu administracji przytaczając powołane w odwołaniu argumenty. Zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej zarzucił naruszenie przepisu art. 7 w związku z art. 77 §1 k.p.a. i w związku z art. 78 §1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie werbalnego wniosku o przesłuchanie wszystkich świadków, przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie w sprawie. Ponadto zaznaczył ponadto, że jego wierzytelności wobec ZUS-em wynikają z nieuczciwego działania jego księgowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentacje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. W niniejszej sprawie D. P. domaga się ze względu na nie wyjaśnienie stanu faktycznego w sposób wyczerpujący uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiających umorzenia zaległych, nieopłaconych składek. Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszym postępowaniu został objęty akt indywidualny (decyzja) o charakterze uznaniowym wydany w trybie i na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zgodnie z ustaleniami faktycznymi przyjętymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, D. P. jest osobą w wieku 36 lat i zgodnie z oświadczeniem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci w wieku 18 miesięcy, 6 lat i 11 lat. Dochody rodziny obejmują: zarobki żony [...] zł; zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł; tzw. "stypendium" w wysokości [...] zł; dochody strony z prac dorywczych ok. [...] zł, co łącznie daje ok. [...] zł, tj. [...] zł/osobę. Wykreślenie działalności gospodarczej D.P. z ewidencji nastąpiło z dniem [...]. Wnioskodawca nie jest zgłoszony do ubezpieczenia z żadnego tytułu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...] zobowiązany wskazał, iż żona uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto. Żonie dłużnika przyznano zasiłek rodzinny na troje dzieci w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie na okres [...]-[...], dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego za [...] w kwocie 2 x [...] zł, dodatek z tytułu wychowywania dziecka na okres [...]-[...] w kwocie [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca podał, iż posiada zobowiązania wobec urzędu skarbowego, które objęte są egzekucją a spłacane w ramach dobrowolnych wpłat. Zobowiązany podał, iż jest właścicielem samochodu Audi A 4 rok produkcji 1995 oraz współwłaścicielem samochodu marki Volkswagen Golf rok produkcji 1996. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organ nie dopuścił się błędnej wykładni ani błędnego zastosowania prawa procesowego. Organ rozpatrzyły cały materiał dowodowy (art. 77 §1 k.p.a.). Ustalenia faktyczne, co do sytuacji rodzinnej i majątkowej zobowiązanego, znajdują potwierdzenie w aktach sprawy administracyjnej i nie naruszają zasady swobodnej oceny materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżący podnosi zarzut nieuwzględnienia werbalnego wniosku o przesłuchanie świadków w zakresie okoliczności wypełniających przesłanki umorzenia zaległych składek nieuiszczonych na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W tym względzie należy zaznaczyć, że skarżący nie skonkretyzował swojego wniosku w wersji pisemnej i nie zakreślił w jakim zakresie zwrócił się o przesłuchanie świadków. Analiza akt administracyjnych oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym. Organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności. Nie ma wątpliwości, że w granicach obowiązującego prawa organ administracji skorzystał z przysługującego uprawnienia i nie uwzględnił wniosku dowodowego skarżącego. Zgodnie z art. 78 k.p.a., strona wprawdzie posiada uprawnienie do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu, jednakże uprawnienie to podlega ograniczeniom, które organ administracji powinien każdorazowo rozważyć pod względem celowości i konieczności zapewnienia szybkości postępowania, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za zakwestionowaniem dotychczasowych ustaleń (wyrok NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2191/12). Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych w granicach obowiązującego prawa mógł nie uwzględnić i nie uwzględnił wniosku dowodowego strony, uznając, że stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie został dostatecznie wyjaśniony. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organ nie dopuścił się błędnej wykładni ani błędnego zastosowania prawa materialnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, czy to z uwagi na całkowitą ich nieściągalność (art. 28 ust. 2 i 3 powołanej ustawy), czy też, pomimo braku całkowitej nieściągalności, lecz z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3a i 3b przedmiotowej ustawy). Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zatem, ale nie musi umorzyć zaległości także wówczas, gdy w konkretnej sprawie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji uwzględniającej wniosek o umorzenie. Skutkiem oparcia kompetencji orzeczniczych o uznanie administracyjne jest to, że strona postępowania nie ma roszczenia o wydanie rozstrzygnięcia o treści przesądzonej ustawowo (uchwała SN z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNAP 2004/16/285). Pomimo stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie skorzystał jednak z możliwości umorzenia zaległości, a w konsekwencji odmówił jednak umorzenia należności z tytułu składek z uwagi pozytywną prognozę, co do możliwości zaspokojenia wierzytelności z ewentualnych przyszłych dochodów oraz majątku. W rozpoznawanej sprawie organ administracji trafnie stwierdził również, że likwidacja działalności gospodarczej nie była wynikiem klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. W ocenie składu orzekającego uzasadnienie zaskarżonej decyzji ujawnia, że realizując kompetencję o charakterze uznania administracyjnego Zakład odniósł się nie tylko do ustawowych przesłanek przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek, ale podejmując decyzję rozważał także słuszny interes strony i interes publiczny (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego), w zakresie możliwości wyboru rozstrzygnięcia, czyli umorzenia zaległości bądź odmowy przyznania ulgi. Odmawiając umorzenia zaległości pomimo trudnej sytuacji materialnej Skarżącego Zakład wyjaśnił, że przyznanie ulgi prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż skutkiem uwzględnienie żądania byłoby zwolnienie przyznające preferencje skarżącemu względem innych podmiotów gospodarczych, które ponosiły ciążące na nich obowiązki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład działał w zakresie uznania administracyjnego, a zatem po spełnieniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, mógł nie uwzględnić żądania Wnioskodawcy, jeśli okoliczności sprawy wskazywały, że takie rozstrzygnięcie będzie naruszało interes publiczny, w szczególności może prowadzić do naruszenia zasady równoważnego traktowania powinności finansowych. W ocenie Sądu orzekającego zaskarżona decyzja został wydana w granicach obowiązującego prawa okoliczności uzasadniające wybór rozstrzygnięcia są rzeczywiste i stanowią zgodną z prawem podstawę odmowy umorzenia zaległości z uwagi na obowiązek ochrony interesu publicznego, którym jest dbałość o stan finansów ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na względzie, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.