III SA/Po 630/23

Dnia 5 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 31 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia 31 lipca 2023 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej: k.p.a., art. 18 i art. 59 § 2, § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.), dalej: "p.e.a.", art. 6 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z 6 czerwca 2023 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec E. B. na podstawie wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wymienionych w tym postanowieniu tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, co następuje. Postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej od 2011 r. do 2017 r. prowadził Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]. W celu ustalenia źródeł majątku, do których można kierować egzekucję, organ egzekucyjny 14 września 2011 r., 29 maja 2012 r., 10 stycznia 2013 r., 28 lipca 2014 r. spisywał z zobowiązaną protokół o stanie majątkowym. Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia: - 24 lipca 2014 r. nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w S. (czynność nieskuteczna), - 20 sierpnia 2014 r. nr [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę u pracodawcy - W. w P. (zbieg egzekucji, przejęcie egzekucji przez komornika sądowego), - 25 maja 2015 r. nr [...] dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w Urzędzie Skarbowym [...] -15 kwietnia 2016 r. nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Pocztowym S. A. [...] (na dzień zajęcia stan środków nie przekraczał kwoty wolnej od potrąceń), - 8 czerwca 2016 r. nr [...] dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w Urzędzie Skarbowym [...] Organ egzekucyjny na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalił, że zobowiązana nie figuruje w tym rejestrze, co oznacza, że nie posiada zarejestrowanych środków transportu. Prowadzenie postępowania egzekucyjnego przejął Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], który dokonał dalszych czynności egzekucyjnych: - zawiadomieniem z 14 lutego 2019 r. nr [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę u pracodawcy - R. S. w K. (pracodawca poinformował, że zobowiązana jest zatrudniona do 28 lutego 2019 r. na ˝ etatu, wynagrodzenie [...] zł brutto), - 11 marca 2022 r. i 22 maja 2023 r. dokonał spisania protokołu o stanie majątkowym ze zobowiązaną (brak majątku, do którego można kierować egzekucję, pobiera świadczenie emerytalne). Z informacji udzielonej przez ZUS pismem z 23 czerwca 2022 r. wynika, że zobowiązana pobiera świadczenie emerytalne, z którego dokonywane są potrącenia na rzecz egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego. W tej sytuacji organ egzekucyjny zawiadomieniem z 28 kwietnia 2023 r. nr [...] dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] Inspektorat [...]. W odpowiedzi na zajęcie ZUS poinformował organ egzekucyjny, że potrącenia ze świadczenia w wysokości [...] zł będą przekazywane na rachunek bankowy organu właściwego, tj. komornika sądowego R. N. (tytuł KM [...] w kwocie [...]zł). Ponadto organ egzekucyjny ustalił, że nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr KW [...], poł. w Ł. o pow. [...] ha stanowiąca pastwisko, będąca w ˝ części własnością zobowiązanej, posiada obciążenie hipoteką przymusową na łączną kwotę [...]zł. Korzystając z dostępnych systemów teleinformatycznych organ egzekucyjny ustalił ponadto, że zobowiązana nie posiada rachunku bankowego, ostatni dochód udokumentowała w zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2019 r. w wysokości [...] zł. Innych składników majątkowych, do których można by skierować skuteczną egzekucję organ egzekucyjny nie ustalił. W ocenie organu, w sprawie wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Prowadzona wobec zobowiązanej egzekucja okazała się nieskuteczna. Organ egzekucyjny nie uzyskał informacji o składnikach majątkowych, do których można by skutecznie prowadzić egzekucję administracyjną. Tym samym dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie doprowadzi do osiągnięcia podstawowego celu egzekucji, jakim jest szybkie i skuteczne wyegzekwowanie zaległości. Jak wskazał organ, nie zmienia tego stanu rzeczy fakt, że zobowiązana pobiera świadczenie z ubezpieczenia społecznego, które jest wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w kwocie brutto [...] zł (netto [...] zł), gdyż nie oznacza, że z tego świadczenia można prowadzić skuteczną egzekucję. Wypłacane świadczenie jest już bowiem zajęte przez komornika sądowego R. N. i dokonywane są z niego potrącenia w kwocie [...]zł miesięcznie. Jak wynika z art. 139 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251), ze świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż należności, o których mowa w pkt 3 (tj. należności alimentacyjne, likwidatora, wypłaconej zaliczki alimentacyjnej). Kwoty wolne od potrąceń wymienione są w art. 141 ustawy o FUS, gdzie w ust. 1 pkt 5 wskazana jest kwota emerytury i renty wolna od egzekucji i potrąceń, przy potrącaniu należności, o których mowa w art. 139 ust. 1 pkt 5, wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi. Od 1 marca 2023 r. zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2023 r. (M. P. z 2023 r., poz. 209) kwota wola od potrąceń wynosi 1 125,26 zł. Taka właśnie kwota pozostaje do dyspozycji zobowiązanej po potrąceniu zajęcia przez komornika sądowego, który realizuje tytuł KM [...] w wysokości [...] zł. Realizacja tego tytułu (według aktualnego stanu sprawy) potrwa zatem ponad 9 lat. Nieprawdziwe jest więc twierdzenie, że świadczenie z ubezpieczenia społecznego przewyższa kwotę wolną od zajęcia. W tej sytuacji niemożliwe jest prowadzenie egzekucji ze wskazanego świadczenia. Zobowiązana nie posiada innych składników majątkowych, do których można kierować skuteczną egzekucję. Jedynie posiadany przez zobowiązaną udział w nieruchomości może ewentualnie stać się przedmiotem egzekucji. Egzekucja taka prowadzona jest na wniosek wierzyciela, który jest zobowiązany do pokrycia kosztów związanych z prowadzeniem takiego postępowania. Nieruchomość ta posiada jednak znaczne obciążenie hipoteczne, stąd przeprowadzenie egzekucji z udziału w tej nieruchomości przyczyni się jedynie do powstania dodatkowych kosztów po stronie wierzyciela. Jak dalej wyjaśnił organ, umorzenie postępowania egzekucyjnego nie oznacza zwolnienia zobowiązanej od ciążącego na niej obowiązku. W myśl bowiem art. 61 p.e.a. postępowanie egzekucyjne, które zostało umorzone z przyczyn określonych w art. 59 § 2 p.e.a. można ponownie wszcząć, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Jeżeli zatem wierzyciel ujawni majątek lub inne źródła dochodu zobowiązanej, to w każdym czasie organ egzekucyjny będzie miał możliwość ponownie wszcząć wobec niej postępowanie egzekucyjne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 59 § 2 p.e.a. W uzasadnieniu skargi wskazano, co następuje. Zobowiązana pobiera świadczenie z ubezpieczenia społecznego - emeryturę w wysokości [...] zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia w wysokości [...] zł. Pobierana emerytura przewyższa kwotę wolną od zajęcia, stąd organ egzekucyjny winien kontynuować postępowanie egzekucyjne do całkowitego zaspokojenia należności wierzyciela wynikających z przekazanych tytułów wykonawczych, tym bardziej, że jest to jedyny składnik majątkowy zobowiązanej, z którego możliwe jest odzyskanie chociażby części należności. Należności publiczno-prawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia i to, że komornik sądowy prowadzi egzekucję w sprawie KM [...] w wysokości [...] zł nie oznacza, że egzekucja prowadzona na rzecz wierzyciela ZUS będzie bezskuteczna. Takie twierdzenie prowadzi do nieuzasadnionego uprzywilejowania pozycji wierzyciela na rzecz wierzyciela, którego egzekucję prowadzi komornik sądowy. Po przekazaniu adnotacji do komornika sądowego organ prowadzący egzekucję łączną nadal miałby możliwość umorzenia postępowania z uwagi na bezskuteczność, jeśli po dokonaniu podziału środków uznałby, że jest ona ekonomicznie niezasadna. Przepis art. 59 § 2 p.e.a. nie odwołuje się do skuteczności egzekucji administracyjnej, jako takiej, ale do ustalenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przepis ten znajduje zastosowanie, gdy zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz że stan ten ma charakter definitywny. Przepis ten nie uzależnia umorzenia postępowania egzekucyjnego od długości jego trwania. Organ egzekucyjny może prowadzić postępowanie egzekucyjne i podejmować czynności egzekucyjne tak długo, jak długo istnieje ważny tytuł wykonawczy, skutecznie doręczony zobowiązanemu. Dopóki istnieje majątek, z którego można prowadzić egzekucję, brak jest podstaw do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 p.e.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej o utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec E. B. na podstawie wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego przed dniem wejścia w życie noweli p.e.a. z 4 lipca 2019 r. i niezakończeniem go przed tym dniem, zgodnie z art. 6 tej noweli, stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis art. 59 § 2 p.e.a., stanowiący podstawę prawną zaskarżonego postanowienia, stanowi, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W kontrolowanej sprawie, jak wskazano wyżej, organ egzekucyjny, w wyniku podejmowanych działań mających na celu ujawnienie majątku dłużnika, do którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję, ustalił brak majątku, wobec czego uznał, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem Sądu, w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego jak i obowiązujących ww. przepisów, ocena ta jest uzasadniona. Rozstrzygnięcie o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego musi być poprzedzone przeprowadzeniem przez organ egzekucyjny postępowania wyjaśniającego, spełniającego wymagania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a. Organ powinien w pierwszej kolejności ustalić stan majątkowy zobowiązanego. Następnie należy dokonać oceny efektywności możliwych czynności egzekucyjnych oraz porównania szacowanych wydatków egzekucyjnych, a także możliwych do wyegzekwowania kwot w celu stwierdzenia, czy uzyska się kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja potencjalnych wydatków egzekucyjnych oraz możliwych do odzyskania kwot powinna być załączona do akt postępowania. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II GSK 2373/11, Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX ). W kontrolowanej sprawie nie było sporu, co do stanu majątkowego zobowiązanej. Organ ustalił, że zobowiązana pobiera świadczenie z ubezpieczenia społecznego (emeryturę), które jest wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wysokości brutto [...] zł ([...] zł netto). Nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą nr KW [...], poł. w Ł. o pow. [...] ha, stanowiąca pastwisko, będąca w ˝ części własnością zobowiązanej, posiada obciążenie hipoteką przymusową na łączną kwotę [...]zł. Jednocześnie, organ egzekucyjny nie ustalił innych składników majątkowych, do których można by skierować skuteczną egzekucję. Takich środków nie wskazał również skarżący. Jak prawidłowo wskazał organ, jedynym źródłem dochodu zobowiązanej i jednocześnie jedynym składnikiem majątkowym, z którego możliwe byłoby odzyskanie chociażby części należności., jest emerytura wypłacana zobowiązanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Z pobieranego świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto, dokonywane są potrącenia na rzecz egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego (tytuł KM [...] w kwocie [...]zł) w wysokości [...] zł miesięcznie. Z powyższego wynika, co słusznie wskazał organ, powołując obowiązujący od od 1 marca 2023 r. komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2023 r. (M. P. z 2023 r., poz. 209), z którego wynika, że kwota wolna od potrąceń wynosi [...] zł, że taka kwota pozostaje zobowiązanej do dyspozycji po potraceniu przez komornika sądowego. Oznacza to zatem, że nie jest możliwe prowadzenie egzekucji ze wskazanego świadczenia. W rezultacie zaś, nie jest możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę .