III SA/Po 632/10

Dnia 6 września 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi W. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 06 lipca 2010r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek I. oddala skargę, II. przyznaje radcy prawnemu B. S. – K. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] ([...] i [...] ) złotych, w tym [...] ([...] i [...]) złotych tytułem podatku od towarów i usług, Decyzją z dnia 29 stycznia 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1 oraz art. 30, art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) umorzył postępowanie w sprawie z wniosku W. N. z dnia 25 marca 2008r. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11-12/2004, 02/2005-01/2006 w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 25 marca 2008 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Pana W. N. o umorzenie zadłużenia z tytułu zaległych składek. Zobowiązany umotywował swój wniosek trudną sytuacją materialną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił wysokość zadłużenia zobowiązanego z tytułu nieuregulowanych składek na dzień złożenia wniosku, tj. 25.03.2008r. na łączną kwotę [...] zł, w tym: 1. na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł, w tym: - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (składki finansowane przez ubezpieczonych) za okres 11-12/2004, 02/2005-01/2006 w kwocie [...] zł; - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (składki finansowane przez płatnika składek) za okres 11 -12/2004, 02/2005-01 /2006 w kwocie [...] zł; - składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (składki finansowane przez płatnika składek) za okres 11/2004-02/2008 w kwocie [...] zł oraz odsetki liczone na dzień złożenia wniosku, tj. 25.03.2008r. w kwocie [...] zł: - koszty upomnienia w kwocie [...] zł; 2. na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł, w tym: - składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (składki finansowane przez płatnika składek) za okres 07/2004, 11/2004-01/2006, 05/2006-02/2008 w kwocie [...] zł oraz odsetki liczone na dzień złożenia wniosku, tj. 25.03.2008 r. w kwocie [...] zł; - koszty upomnienia w kwocie [...] zł; 3. na Fundusz Pracy i FGSP w łącznej kwocie [...] zł w tym: - składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (składki finansowane przez płatnika składek) za okres 12/2004-01/2005, 03/2005-02/2008 w kwocie [...] zł oraz odsetki liczone na dzień złożenia wniosku, tj. 25.03.2008r. w kwocie [...] zł; - koszty upomnienia w kwocie [...] zł. Zgodnie z treścią art.28 ust. l ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 30 cytowanej ustawy do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Zgodnie z wyżej cytowanym przepisem prawa w przedmiotowej sprawie zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11-12/2004, 02/2005-01/2006 w kwocie [...] zł nie podlega umorzeniu. W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem zobowiązanego z dnia 25 marca 2008 r. w zakresie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonego nie będącego jednocześnie płatnikiem składek jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. N. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne rozpatrzenie wniosku z dnia 25 marca 2008 r. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że we wniosku z dnia 25 marca 2008 r. nie wnosił o wydanie orzeczenia "w przedmiocie zaskarżonej decyzji". Ponadto zarzucił, iż w zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono, na jakiej podstawie ustalono kwotę [...] zł z tytułu składek za okres 11-12/2004 i 02/2005-01/2006 w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek, co – zdaniem skarżącego stanowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 kpa. Decyzją z dnia 6 lipca 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, iż organ po ponownym przeanalizowaniu akt sprawy stwierdził, że we wniosku z dnia 25 marca 2008 r. zobowiązany zwrócił się o umorzenie należności objętych tytułami wykonawczymi o numerach od [...] do [...] obejmujących zadłużenie z tytułu składek za okres 03/2007-09/2007, jednakże w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek z dnia 19 czerwca 2008r. zobowiązany doprecyzował wniosek wnosząc o umorzenie całości lub części zadłużenia, zatem organ w decyzji nr [...] odniósł się również do zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres 11-12/2004, 02/2005-01/2006 w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek w kwocie [...] zł na dzień wpływu wniosku tj. 25.03.2008r. Wielkość zadłużenia zobowiązanego została ustalona na podstawie posiadanej przez Zakład dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej. Zakład podkreślił, iż zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie miał prawnych możliwości umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek, a zatem decyzja Zakładu dotycząca umorzenia postępowania w tym zakresie w odniesieniu do składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...] zł jest prawidłowa. Organ wskazał, że powyższa sytuacja uzasadniała zastosowanie przez Zakład art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe, organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy poprzez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jej merytorycznego rozstrzygnięcia. W przyjętym orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Z uwagi na fakt, iż nie istnieją przepisy prawa umożliwiające umorzenie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami tych składek Zakład nie mógł merytorycznie rozpoznać wniosku strony w tym zakresie. W skardze na powyższą decyzję W. N. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 29 stycznia 2010 r., zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 kpa oraz art. 10 kpa. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ w ogóle nie odniósł się do wniosku strony z dnia 17 czerwca 2010 r. o sprostowanie i uzupełnienie akt postępowania o załączone do tego wniosku dokumenty. Podał przy tym, że stawił się osobiście w ZUS w dniu 2 czerwca 2010 r. oraz ponownie w dniu 17 czerwca 2010 r. celem złożenia oświadczenia oraz załączonych do wniosku dokumentów, lecz pracownik ZUS odmówił mu sporządzenia uwiarygodnionych kopii powodu awarii kserokopiarki. Ponadto zarzucił, że w obu decyzjach nie wzięto pod uwagę decyzji ZUS z dnia 23 września 2005 r. o niepodleganiu przez skarżącego ubezpieczeniu chorobowemu oraz ubezpieczeniom społecznym od 31 lipca 2004 r. do dnia wydania decyzji. Wskazał również na kolejną decyzję ZUS z dnia 17 czerwca 2010 r. w sprawie niepodlegania przez skarżącego ubezpieczeniu chorobowemu i ubezpieczeniom społecznym. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. Dodatkowo wskazał, że wskazane przez skarżącego kserokopie dokumentów nie wnosiły nic nowego do sprawy, nie wynika z nich żadna nowa okoliczność, która mogłaby mieć wpływ na rozstrzygniecie zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 lipca 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 29 stycznia 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku skarżącego umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w przypadku ich całkowitej nieściągalności (z zastrzeżeniem ust. 3 a), która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3 tego przepisu. Ponadto w myśl ust. 3 a) powołanego przepisu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – w przypadkach określonych w rozporządzeniu ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Przy czym w myśl art. 30 powołanej ustawy do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Z powyższej regulacji wynika jednoznacznie, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek przewidziana w art. 28 u.s.u.s. nie odnosi się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek (pracowników). Powyższe oznacza, że w odniesieniu do tego rodzaju składek nie jest w ogóle możliwe prowadzenie postępowania, w którym badaniu podlegałyby przesłanki umorzenia określone w art. 28 u.s.u.s. i wydanym na jego podstawie rozporządzeniu. W konsekwencji nie jest także dopuszczalne wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego – zarówno pozytywnego - o umorzeniu, jak i negatywnego - o odmowie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek, ponieważ takie rozstrzygnięcie musiałoby się opierać na art. 28 u.s.u.s., którego zastosowanie zostało wyłączone. W tej sytuacji, gdy wniosek o umorzenie składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek, koniecznym rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Zgodnie bowiem z art. 105 § 1 kpa (znajdującym zastosowanie z mocy art. 123 u.s.u.s.) gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Przy czym bezprzedmiotowość, o której mowa w powyższym przepisie zachodzi m.in., gdy – tak jak w niniejszej sprawie – brak jest przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że w zakresie objętym niniejszą sprawą nie istnieją należności z tytułu składek, do których znajduje zastosowanie art. 28 u.s.u.s. Należy przy tym zaznaczyć, że w niniejszej sprawie skarżący we wniosku o umorzenie należności z tytułu zaległych składek nie ograniczył swego żądania jedynie do składek, do których ma zastosowanie art. 28 u.s.u.s., wobec czego organ przyjął, iż dotyczy on wszelkich istniejących zaległości skarżącego. Należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika objął odrębną decyzją, a w odniesieniu do należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek - rozstrzygnięciem zaskarżonym w niniejszej sprawie - umorzył postępowanie. Wyjaśnił przy tym, iż stan zadłużenia został ustalony na dzień złożenia wniosku na podstawie dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej, czego ostatecznie skarżący nie kwestionował. W tym miejscu Sąd zauważa, iż stan zadłużenia winien być ustalony na dzień orzekania, a nie na dzień złożenia wniosku, jednak powyższe uchybienie nie mogło mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Niezależnie bowiem od wysokości zadłużenia, postępowanie należało umorzyć z uwagi na wyżej wykazaną jego bezprzedmiotowość wyrażającą się w niedopuszczalności merytorycznego orzekania co do należności, do których w ogóle nie odnosi się instytucja umorzenia przewidziana w art. 28 u.s.u.s. Stąd też bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy pozostawały powoływane w skardze dokumenty i decyzje, tym bardziej że w większości odnosiły się one do ubezpieczenia skarżącego i składek w części finansowanej przez płatnika, a więc nie dotyczyły przedmiotu niniejszej sprawy. Jak wynika z materiału sprawy, skarżący miał również zapewniony udział w postępowaniu, w tym możliwość zapoznania się z materiałem sprawy przed wydaniem zaskarżonej decyzji (z której to możliwości skarżący skorzystał). W konsekwencji, uwzględniając powyższe okoliczności na tle przedstawionych powyżej rozważań prawnych, Sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie naruszenia przepisów prawa wskazanych w skardze, ani innego naruszenia prawa, które mogłoby skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Należy przy tym dodać, że umorzenie postępowania administracyjnego jest orzeczeniem formalnym i na gruncie niniejszej sprawy oznacza jedynie niedopuszczalność prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek i tym samym nie powoduje żadnych negatywnych konsekwencji w sferze materialnoprawnej skarżącego. Mając powyższe na względzie, skargę należało oddalić jako bezzasadną, o czym orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w punkcie II sentencji wyroku zgodnie z art. 250 powyższej ustawy oraz § 13 ust. 2 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).