III SA/Po 632/19

Dnia 03 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi J. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] lutego 2019r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.); dalej: u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu 1. nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...]zł 2. nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł. Organ stwierdził, że nie ma przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie ma ponadto przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł. Ponosi on wydatki dotyczące mieszkania – czynsz - [...] zł, prąd - [...] zł, gaz – [...] zł, wydatki określone jako "klasowe" – [...] zł. Ma zobowiązania wobec innych wierzycieli. Skarżący miał wypadek, ale nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Stara się o rentę, ale nie przedłożył dokumentacji w tym zakresie. Przedłożona dokumentacja medyczna dotyczy daty wypadku i kilku kolejnych miesięcy, ale nie odnosi się do sytuacji aktualnej. Nie korzysta z pomocy społecznej, ale jego żona pobiera zasiłek rodzinny na dziecko. Zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podnosząc zarzut błędnej interpretacji art. 28 ust. 1, 2, 3, 3 a u.s.u.s. oraz zarzut naruszenia art. 7, 77, 80 i 103 § 3 kpa W uzasadnieniu skargi powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną oraz na niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego przez organ. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2019 r., poz. 300), zwanej dalej u.s.u.s., zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie należności wobec ZUS organ wydaje swoją decyzję w ramach uznania administracyjnego, ale musi być ona zawsze wyczerpująco uzasadniona, szczególnie w odniesieniu do przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego. Odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dokonana przez Zakład ocena sprawy, zdaniem Sądu, jest niewyczerpująca. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł. Ponosi on wydatki dotyczące mieszkania – czynsz - [...] zł, prąd - [...] zł, gaz – [...] zł, wydatki określone jako "klasowe" – [...] zł. Ma zobowiązania wobec innych wierzycieli. Skarżący miał wypadek, ale nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Stara się o rentę, ale nie przedłożył dokumentacji w tym zakresie. Przedłożona dokumentacja medyczna dotyczy daty wypadku i kilku kolejnych miesięcy, ale nie odnosi się do sytuacji aktualnej. Nie korzysta z pomocy społecznej, ale jego żona pobiera zasiłek rodzinny na dziecko. Organ przyznał, że sytuacja finansowa skarżącego jest niełatwa na podstawie dokonanego wyliczenia: porównania przychodów i wydatków. Organ przyjął jednak jedynie przychód żony skarżącego uzyskany z jednego miesiąca ([...] zł) i wskazane przez skarżącego wydatki stałe ([...] zł). Należy zauważyć, że oprócz uwzględnienia przez organ podanych przez wnioskodawcę wydatków stałych, doświadczenie życiowe podpowiada, że są jeszcze inne, konieczne do przeżycia wydatki : na jedzenie, ubranie, środki czystości czy - jak w przypadku skarżącego -dodatkowo lekarstwa w związku z jego stanem zdrowia. Sąd zauważa, że sytuacja zdrowotna skarżącego także jest trudna, czego nie kwestionuje organ. W związku z wypadkiem, który miał miejsce w 2016 roku skarżący doznał wielu obrażeń, które niewątpliwie utrudniają świadczenie pracy. Prawdą jest, że skarżący nawet nie uprawdopodobnił twierdzeń, że obecnie stan zdrowia uniemożliwia podjęcie pracy bądź w znacznym stopniu utrudnia. Przedłożył jedynie dokumentację szpitalną bezpośrednio związaną z przebytym wypadkiem. Skarżący twierdzi, że ubiega się o przyznanie renty w związku ze swoim stanem zdrowia i tu także nawet nie uprawdopodobnił swoich twierdzeń. Prawdą jest i to, że organ wzywał wnioskującego o umorzenie skarżącego do złożenia wszelkiej dokumentacji w związku ze złożonym wnioskiem, jednak mając na uwadze stan skarżącego spowodowany przyjmowanymi lekami przeciwbólowymi i antydepresyjnymi - o czym w odwołaniu pisał skarżący, a nie ma podstaw aby a priori przyjmować, że nie jest to prawdą - organ winien skonkretyzować wezwanie, biorąc pod uwagę treść złożonych oświadczeń przez skarżącego, chociażby poprzez wskazanie, że żąda od skarżącego złożenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i wyznaczyć termin do jego złożenia uwzględniający możliwość wykonania tego wezwania. Sąd uznał więc zarzut skargi, w którym skarżący stwierdza, że organ dość swobodnie posłużył się argumentem ważnego interesu społeczno-publicznego za zasadny. Sąd stwierdza, że aby użyć argumentu ważnego interesu społeczno- publicznego należy wpierw dokonać pełnej analizy określonego na ten czas minimum socjalnego i minimum egzystencji. Dopiero taka analiza sytuacji wnioskodawcy w odniesieniu do powyższych kryteriów pozwoli na wnioskowanie, czy sytuacja, w której spłata należności wobec ZUS spowoduje pozbawienie możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych i zmusi wnioskodawcę do sięgnięcia do środków pomocowych Państwa nie jest tym szczególnym przypadkiem, w którym interes społeczno-publiczny ucierpi, bowiem Państwo będzie ponosiło dodatkowo koszty utrzymania rodziny świadcząc jej pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni poczynione przez Sąd uwagi. W świetle powyższego, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.