III SA/Po 634/13

Dnia 12 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Małgorzata Górecka ( spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi J S na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P z dnia ... 2013 rok nr .... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W z dnia ... 2012 roku, II. przyznaje radcy prawnemu L M od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę ... złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie ... złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia[...] 2012 r., wydaną na podstawie art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, ze zm.) ustalił J S kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, uzyskanych na mocy decyzji z dnia 22.12.2004 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P w łącznej wysokości 3.456,39 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P decyzją z dnia 22.12.2004 r. przyznał J S płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej kwocie 3.456,39 zł. Po wydaniu decyzji i przekazaniu płatności do Biura Powiatowego Agencji wpłynęły akty notarialne z dnia 02.06.2004 i 30.11.2004 r. , z których wynika, że działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] i. [...] Działka nr [...] została sprzedana osobom trzecim, a działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr[ ...], z czego działka nr [...] została sprzedana osobom trzecim. Na tej podstawie organ I instancji wydał w dniu 30.12.2010 r. decyzję o stwierdzeniu wydania decyzji z 22.12.2004 z naruszeniem prawa. Z tego względu w niniejszym postępowaniu należało uznać przedmiotowe świadczenie dopłatowe za świadczenie nienależne, podlegające zwrotowi. Strona wniosła pismem z dnia 31.07.2012 r. odwołanie od powyższej decyzji. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją wydaną w dniu [...] 2012r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a w zw. z art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, ze zm.) umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z dniem 1 sierpnia 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 27 stycznia 2012 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw, która w art. 5 w pkt 1 zmieniła przepis art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W myśl obecnie obowiązującego art. 29 ust 2 ustawy o Agencji właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1 jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. Organem właściwym do ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w pierwszej instancji od 1 sierpnia 2012 r. jest właściwy miejscowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR. Zmienił się również tryb weryfikacji decyzji wydanych w sprawach ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, tj. na gruncie przepisów obowiązujących od 1 sierpnia 2012 r. strona niezadowolona z decyzji może wnieść odwołanie do organu wyższego stopnia, tj do Dyrektora Oddziału Regionalnego. Wobec powyższego, organ umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., jako bezprzedmiotowe ze względu na utratę przez Prezesa ARiMR właściwości rzeczowej do rozpatrzenia sprawy. Jednocześnie, pismem z tego samego dnia tj. 12 września 2012 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przekazał odwołanie Dyrektorowi Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P decyzją z dnia [...] 2013 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że w przedmiotowym postępowaniu organ był zobowiązany do ustalenia, czy beneficjent pobrał nienależne lub nadmierne płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego W decyzji z dnia 16 lipca 2012 r. Prezes Agencji zasadnie ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności. Sporne działki deklarowane przez stronę we wniosku o przyznanie płatności faktycznie użytkowały inne podmioty. W skardze do WSA w Poznaniu strona podniosła, że złożono wnioski o dopłaty, ale ze względu na zły stan zdrowia skarżącego i jego żony zadecydowali oni o zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Wniosek został złożony w dobrej wierze i strona nie chciała wyłudzać spornych dopłat. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 9.09.2013r. strona skarżąca uzupełniła skargę zarzucając organowi naruszenie przepisów procesowych mających wpływ na wynik sprawy poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, wadliwą jego ocenę i błąd w ustaleniach faktycznych . Strona skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów materialnych mających wpływ na wynik spawy, poprzez błędną wykładnię pojęcia "posiadania" oraz poprzez nie zastosowanie art. 49 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001r. i uznanie, że skarżący nie działał w dobrej wierze, co doprowadziło do przyjęcia, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przedawnienie obowiązku zwrotu płatności uznanej za nienależną. W piśmie strona podnosiła, że skarżący był w posiadaniu gruntów rolnych objętych dopłatami i utrzymywał je zgodnie z normami użytkując rolniczo i to pomimo ich sprzedaży. Na rozprawie przed sądem w dniu 12 grudnia 2013r. pełnomocnik skarżącego oświadczył do protokołu, że po wydaniu przez organ decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z dnia 22.12.2004r. z naruszeniem prawa, skarżący złożył pismo z dnia 10.01.2011r., w którym zawarł m.in. wniosek o umorzenie przedmiotowych należności i do pisma tego organ w żaden sposób się nie ustosunkował. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, ze zm.) Prezes ARiMR ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących m. in. z funduszy Unii Europejskiej. Przedmiotem badania w takim postępowaniu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków. Podstawą do dokonania takich ustaleń może być m. in. decyzja stwierdzająca ( na skutek wznowienia postępowania ) wydanie decyzji przyznającej dane płatności z naruszeniem prawa. Taka decyzja została wydana przez organ I instancji w dniu 30.12.2010 r., jednak orzeczenie to nie ma waloru decyzji ostatecznej, wywołującej skutki prawne. Z akt administracyjnych tej sprawy wynika bowiem, że decyzja z 30.12.2010 r. została doręczona stronie w dniu 3.01.2011 r. i w ustawowym terminie 14 dni do wniesienia odwołania wniosła ona pismo z dnia 10.01.2011 r. w którym odnosi się merytorycznie do decyzji z dnia 30.12.2010 r. Organ zbyt arbitralnie uznał, że pismo to nie jest odwołaniem od decyzji I instancji, tylko wnioskiem o umorzenie spornej kwoty. W sytuacji, gdy w terminie otwartym do wniesienia środka zaskarżenia od decyzji strona wnosi pismo w którym m. in. kwestionuje to orzeczenie, to organ winien uznać, że jest to odwołanie, lub co najmniej wezwać stronę w trybie art. 64 par. 2 kpa, do wskazania, czy jej pismo należy traktować jako odwołanie, czy tez jako pismo procesowe innego rodzaju. Tym bardziej, ze skarżący w niniejszym postępowaniu wyraźnie już formułuje swoje stanowisko odnośnie posiadania i użytkowania gruntów rolnych pomimo ich sprzedaży. Do momentu jednoznacznego rozstrzygnięcia tej istotnej kwestii przez organ należy stwierdzić, że decyzja z 30.12.2010 r. nie ma waloru decyzji ostatecznej. Nie mogła ona wobec tego stanowić podstawy do wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji z dnia 16.07.2012 r. Tylko bowiem ostateczna decyzja stwierdzająca wydanie decyzji o przyznaniu płatności z naruszeniem prawa może stanowić faktyczną i prawną podstawę do uznania, że sporne dopłaty zostały wypłacone nienależnie i beneficjent winien dokonać ich zwrotu. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien brać pod uwagę powyższe okoliczności. Mając więc powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z §6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349, ze zm.)., a o wykonalności decyzji na podstawie art. 152 p. p. s. a.