III SA/Po 634/17

Dnia 25 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie NSA Maria Lorych - Olszanowska WSA Ireneusz Fornalik Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Sądu z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania wpisu na listę stałych mediatorów oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2017r. sygn. [...] Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeksu Postępowania Administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 poz.1764) oraz art. 157a ustawy z dnia 27 lipca 2001r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.z 2016r. poz.2062) utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2017r., znak sprawy [...] odmawiającej dokonania wpisu na listę stałych mediatorów prowadzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano następujący stan faktyczny: Pismem z dnia [...] lutego 2017r. M. C. złożyła wniosek o wpis na listę stałych mediatorów prowadzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017r. Prezes Sądu Okręgowego w Poznaniu odmówił wnioskodawczyni wpisu na listę stałych mediatorów prowadzoną przez ten organ. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż nie spełnia warunków przewidzianych w art,157a pkt. 2 ustawy z dnia 27 lipca 200lr. "Prawo o ustroju sadów powszechnych" tzn. nie wykazała odpowiedniej wiedzy i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji. Organ pierwszej instancji wskazał, że ustawodawca nie określa kryteriów pozwalających uznać, że dana osoba spełnia przesłankę z art. 157a pkt2 ustawy "Prawo o ustroju sądów powszechnych". Kwestia weryfikacji spełnienia tej przesłanki została pozostawiona do swobodnego uznania organu dokonującego wpisu. Wobec braku określonych przez prawo standardów szkolenia mediatorów Prezes Sądu Okręgowego w Poznaniu uznał, iż szkolenie pozwalające uzyskać kwalifikacje mediatora winno co najmniej odpowiadać Standardom Szkolenia Mediatorów uchwalonym w dniu 29 października 2007r. przez Społeczną Radę ds. Alternatywnych Metod Rozwiązywania Konfliktów i Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości. Zgodnie z tymi standardami kwalifikacje mediatora uzyskuje się w wyniku odbycia szkolenia o charakterze teoretycznym i praktycznym w wymiarze co najmniej 40 godzin zegarowych potwierdzonego zaświadczeniem ukończenia kursu. Standardy określają szczegółowe wymogi i przedmiot szkolenia oraz podmioty jakie mogą takie szkolenia prowadzić. Zdaniem Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu z załączonego przez wnioskodawczynię świadectwa ukończenia studiów podyplomowych w zakresie psychologii sądowej i mediacji nie wynika, że studia te odpowiadały powyższym standardom, oraz że zostały przeprowadzone przez osoby posiadające określone w tych standardach kwalifikacje. Także złożone przez wnioskodawczynię wyjaśnienia w żaden sposób nie wyjaśniają powyższych okoliczności. Prezes Sądu Okręgowego w Poznaniu przypomniał w uzasadnieniu decyzji, że powodzenie mediacji jako skutecznej metody rozwiązywania konfliktów zależy w dużym stopniu od profesjonalizmu mediatorów i wysokiego poziomu ich etyki zawodowej, dlatego ustawodawca wskazuje na konieczność posiadania przez mediatora wpisanego na listę stałych mediatorów sądowych odpowiedniej wiedzy i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji. Jednocześnie, jak stwierdził należy odróżnić wiedzę o mediacji od umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji, to jest praktycznych umiejętności dotyczących prowadzenia mediacji, których wnioskodawczyni nie wykazała. Sam udział w symulacjach posiedzeń mediacyjnych jest niewystarczający do uznania, że wnioskodawczyni dysponuje praktycznymi umiejętnościami w tym zakresie. Jak wynika z wniosku M. C. nie przeprowadziła ona dotychczas żadnej mediacji. Nie jest również wpisana na jakąkolwiek listę mediatorów prowadzoną przez organizacje społeczne, nie posiada żadnych żadnej praktyki w zakresie mediacji. Organ pierwszej instancji podniósł, że fakt ukończenia studiów podyplomowych z wynikiem bardzo dobrym oraz wyróżnienie pracy magisterskiej [...] zasługują na uznanie, nie świadczą jednak o posiadaniu praktycznych umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji, podobnie jak osobiste doświadczenia wnioskodawczyni dotyczące realizacji prawa dziecka do nauki i prawa rodziców do decydowania o rozwoju dziecka i wyborze szkoły. Organ II-ej instancji podtrzymując stanowisko Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu podniósł także, że mediacja jest dobrowolnym, poufnym procesem w trakcie którego niezależna i bezstronna osoba o profesjonalnym przygotowaniu pomaga stronom w rozwiązaniu sytuacji trudnej, konfliktowej. Ma służyć ustaleniu kwestii spornych, zmniejszeniu barier komunikacyjnych, wspólnemu przygotowaniu propozycji rozwiązań i optymalnie zawarciu porozumienia satysfakcjonującego strony konfliktu. Podstawą powodzenia mediacji jest poza wolą samych stron także prawidłowe działanie mediatora. Prezes Sądu Apelacyjnego uznał również, że stosowną wymaganą wiedzę nabywa się poprzez kształcenie w ramach określonych studiów wyższych, studiów podyplomowych czy kursów specjalistycznych. Jednak ustawa od kandydatów na mediatora wymaga także posiadania określonych umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji. Nabycie takich umiejętności wiąże się z posiadaniem praktyki zawodowej, uczestniczeniem w rzeczywistych mediacjach, a nie tylko w ich ćwiczeniowych symulacjach. Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu zauważył również, że wnioskodawczyni, jakkolwiek zadeklarowała posiadanie wykształcenia pedagogicznego, to nie załączyła żadnego dyplomu czy zaświadczenia potwierdzającego takie wykształcenie. Nie wykazała także posiadania doświadczenia zawodowego w tym zakresie. Ponadto jednak i przede wszystkim nie wykazała posiadania umiejętności w zakresie mediacji. Nie można jako wystarczające niezbędne doświadczenie traktować osobistego i jednostkowego doświadczenia wnioskodawczyni w zakresie rozwiązania konfliktowej sytuacji wychowawczej czy udziału w symulacjach mediacji prowadzonych w ramach szkolenia teoretycznego. Wnioskodawczyni nie wykazała i nie opisała wspomnianego w odwołaniu doświadczenia z dyżurów w Sądzie Rejonowym. Samo lakoniczne przytoczenie tej okoliczności nie pozwala na weryfikację charakteru wykonywanych czynności i roli wnioskodawczyni. W skardze własnej na powyższą decyzję skarżąca nie sprecyzowała zarzutów. Z treści pisma wynika, że zakwestionowała przede wszystkim ocenę stanu faktycznego dokonaną przez organy obu instancji. Podkreślała swoje dotychczasowe doświadczenie oraz wykształcenie w jej ocenie wystarczające do pełnienia funkcji mediatora w rozumieniu art. 157a Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz 183(2) Kodeksu Postępowania Cywilnego. W rezultacie oceniła, że działania organów naruszają art. 32 Konstytucji RP albowiem dyskryminują ją jak i jej wiedzę i doświadczenie. W trakcie rozprawy pełnomocnik skarżącej wniósł uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu. Zarzucił obu rozstrzygnięciom sprzeczność istotnych ustaleń, które stały się podstawą wydania tych decyzji z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, a także naruszenie art. 157 a ustawy o ustroju sadów powszechnych oraz § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2016 roku w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów i przyjęcie, że dla dokonania wpisu na listę stałych mediatorów wnioskodawca zobowiązany jest przedłożyć wszystkie dokumenty wymienione w tych przepisach, a wiec np. spis przeprowadzonych mediacji oraz wydanych publikacji. W ocenie pełnomocnika choć istotnie skarżąca nie przeprowadziła mediacji w jej życiu zawodowym, nie może być to podstawą odmowy wpisu. Pełnomocnik przywołał treść wyroku WSA w Gliwicach w sprawie III SA/Gl 1487/16. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Skarga okazała się niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa W zakresie istotnym dla niniejszej sprawy kwestie prawnej pozycji mediatora, zakres jego funkcjonowania, jak też wymagania przed nim stawiane określają przepisy Ustawy Kodeks Postępowania Cywilnego od przepisu 183 (1) do 183(15) Kpc, rozdziału 6a Prawa o ustroju sądów powszechnych, oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 20 stycznia 2016r w sprawie prowadzenia list stałych mediatorów (Dz.U. 2016 poz. 122). Z przepisów tych wynika, że ustawodawca przyznał mediatorom rolę niezwykle istotnego podmiotu w procesie realizacji przed organami wymiaru sprawiedliwości prawa do uzyskania sprawiedliwego i zadawalającego jednocześnie rozstrzygnięcia. Wypracowane przez mediatora i strony stanowisko w formie ugody przed tym mediatorem – po jej zatwierdzeniu przez sąd - ma moc prawną ugody zawartej przed sądem (art. 183(15) Kpc). W sensie skutku zatem dla stron zastępuje wyrok sądu. Ustawodawca uznał w art. 183(2) § 1 Kpc, że mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, korzystająca w pełni z praw publicznych. W § 3 określono, że listy mediatorów oraz ośrodki mediacyjne mogą tworzyć organizacje pozarządowe (w zakresie swoich zadań statutowych) oraz uczelnie. Z § 3(1) wynika również, że oprócz "stanowiska" mediatora, ustawodawca przewidział także "stanowisko" mediatora stałego. Z usytuowaniu go systemie prawnym należy uznać, że stanowi ono szczególną, zaufaną pozycję wśród mediatorów. Świadczą o tym dodatkowe wymagania mu stawiane (art. 157 a Prawa o ustroju sądów powszechnych) w tym konieczność wpisania na listę prowadzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego. Wymaga także wydania w tym zakresie decyzji przez ten organ (art. 157 b § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych). Obowiązek wydania decyzji oznacza jednocześnie dla organu obowiązek weryfikacji spełnienia przez kandydata na stałego mediatora warunków przewidzianych przez prawo, w tym także ocenę, czy kandydat ma określoną w art. 157a pkt 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych wiedzę i umiejętności. Z powyższych względów dokonując wykładni systemowej tego przepisu należy uznać, że owa przewidziana ustawą "wiedza" muszą być na poziomie wyróżniającym kandydata na mediatora stałego spośród innych mediatorów. Natomiast "umiejętności w zakresie mediacji" należy rozumieć jako potwierdzone doświadczenie, którym dotychczasowy mediator powinien się legitymować. Swoją decyzją bowiem o wpisie na listę stałych mediatorów Prezes Sądu Okręgowego własnym autorytetem potwierdza wobec stron postępowania, że dana osoba ma nie tylko wiedzę i umiejętności potrzebne dla osiągnięcia ugody przez strony, lecz także społeczne zaufanie do rozwiązywania ich sporów. Należy również zauważyć, że w odróżnieniu od wielu innych uprawnień wymagających indywidualnej oceny (np. kandydatów na kierowców, kuratorów zawodowych), ustawodawca nie przewidział konieczności badania kandydata na mediatora stałego pod kątem przeciwwskazań do prowadzenia mediacji np. przez psychologa, co w ocenie sądu jest celowe wobec nałożenia na Prezesa Sądu Okręgowego obowiązku nadzoru nad sprawowaniem przez mediatora jego funkcji. Tymczasem niewątpliwie funkcja mediatora wymaga zróżnicowanych i wysokich kwalifikacji osobowościowych, merytorycznych i moralnych. Mediator musi mieć zdolność właściwej oceny sytuacji i adekwatnych do niej zachowań. Stając między stronami w sporze powinien mieć predyspozycje do tego, aby stać się dla nich autorytetem. Warto w tym miejscu także podkreślić, że ustawodawca nałożył na Prezesa Sądu Okręgowego nie tylko obowiązek prowadzenia listy stałych mediatorów, weryfikacji spełnienia wymagań przewidzianych przez ustawę Prawo o ustroju sądów powszechnych a następnie wydania indywidualnej decyzji o takim wpisie. Z ustawy wynika również obowiązek zawiadomienia przez sąd Prezesa Sądu Okręgowego o każdym przypadku uzasadniającym skreślenie stałego mediatora z listy, a Prezes Sądu Okręgowego dokonuje skreślenia z listy stałych mediatorów w przypadku nienależytego wykonywania przez mediatora swoich obowiązków (art. 157c §1 pkt 5 Prawa o ustroju sądów powszechnych), co wymaga indywidualnej oceny i decyzji. Na organie tym spoczywa zatem obowiązek pilnowania - w zakresie działań konkretnego mediatora - dobra wymiaru sprawiedliwości a przede wszystkim, aby w skutek braku umiejętności mediatora nie ucierpiały strony postępowania. Z punktu widzenia dobra wymiaru sprawiedliwości i stron występujących w postępowaniu mediacyjnym nie zasługuje na aprobatę stanowisko, że spełnienie przez kandydata na stałego mediatora wymienionych w art. 157a usp. literalnie rozumianych warunków zobowiązuje Prezesa Sądu Okręgowego do wpisu na listę mediatorów, uniemożliwiając mu realną ocenę umiejętności, w tym także doświadczenia i predyspozycji kandydata. Konsekwentnie jest niedopuszczalne - przy założeniu racjonalnego ustawodawcy – przyjęcie poglądu, że wiedza, doświadczenie i umiejętności stałego mediatora, którego kwalifikacje Prezes Sądu poświadczył decyzją o wpisie na listę miały by być weryfikowane i ewentualnie podważane dopiero w rezultacie szkód wyrządzonych poprzez nieumiejętne prowadzenie postępowań mediacyjnych. Kierując się tą samą zasadą byłoby nielogiczne uznać, że nakładając na Prezesa Sądu Okręgowego szczególne ustawowo określone obowiązki nadzoru w stosunku do stałych mediatorów, pozbawił ten organ jednocześnie możliwości własnej oceny kwalifikacji konkretnego kandydata na etapie wpisu na listę. W ocenie sądu zatem przewidziane w art. 157a pkt 2 Prawa o ustroju sądów powszechnych pojęcie "umiejętności" należy rozumieć szeroko – i to nawet nie tylko nie tylko jako "praktyczna znajomość czegoś, biegłość w czymś" (słownik języka polskiego pod red. W.Doroszewskiego) - lecz także funkcjonalnie i systemowo, mając na uwadze wskazane wyżej rozwiązania prawne dla pozycji "stałego mediatora" w polskim systemie prawnym oraz obowiązki nadzorcze nałożone na Prezesa Sądu Okręgowego. Dlatego ocena wiedzy i umiejętności kandydata musi sprowadzać się w takim przypadku także do oceny tych cech kandydata określonych przez ustawę, które decydują o umiejętnościach zachowania przez mediatora np. wymaganych ustawą bezstronności (art. 183(3) § 1 Kodeksu Postępowania Cywilnego), tajemnicy (183 (4) § 2 KPC), czy też predyspozycji do osiągnięcia ugody jak też sprawiedliwego rozwiązania sporu powstałego pomiędzy stronami, który jest przecież głównym celem działania wyznaczonego mediatora jako swoistego "sądu" - organu wymiaru sprawiedliwości dla stron. Odrębną kwestią – nieistotną w niniejszej sprawie - są konsekwencje przyjęcia tak rozumianej uznaniowości decyzji i konieczność każdorazowego jej uzasadnienia z uwzględnieniem wszystkich okoliczności mających wpływ na odmowę wpisu. Przenosząc powyższe uwagi na grunt postępowania i decyzji wydanej w sprawie skarżącej M. C. w ocenie sądu organy obu instancji działały nie tylko w ramach uznania przewidzianego przez cytowane wyżej przepisy prawa lecz także z poszanowaniem nałożonych na nie przez ustawodawcę obowiązków. Wprawdzie zakres uzasadnienia nie był faktycznie przedmiotem sporu, albowiem kwestionowana była prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego, sąd oceniając uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organy I szej instancji stwierdził, że choć są przesadnie zwięzłe, to niewątpliwe oparte na prawidłowych przesłankach prawnych i uwzględniają wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla sprawy, a także wydane są w ramach uznania przewidzianego prawem. Wymieniony przez skarżącą zarzut naruszenia art. 34 Konstytucji poprzez dyskryminację jej kandydatury jest całkowicie nieuzasadniony i pozbawiony podstaw faktycznych. Stanowisko strony skarżącej sprowadza się bowiem do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ. Skarżąca w żadnym z argumentów skargi nie wykazała, aby organ wydając decyzję odmowną stworzył wobec niej szczególne i niemożliwe do spełnienia warunki, nie przewidziane przepisami prawa. W świetle przedstawionych wyżej argumentów nie zasługuje na akceptację interpretacja przedstawiona przez stronę w skardze wymienionych tam przepisów prawa materialnego. W rezultacie sąd stwierdził, że zaskarżone decyzję są prawidłowe i zostały poprzedzone szczegółową analizą materiału przedstawionego przez skarżącą. Tym samym nie naruszają prawa. W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012.270 ), orzekł jak w sentencji. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącej zostanie wydane rozstrzygnięcie odrębne.