III SA/Po 636/11

Dnia 29 listopada 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 czerwca 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 22 sierpnia 2008 r. określił wysokość zadłużenia J. K. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za styczeń, luty, sierpień, wrzesień i październik 2000 r. na kwotę 1.228,03 zł. Po uprawomocnieniu się wymienionej wyżej decyzji, wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił w dniu 19 stycznia 2011 r. tytuły wykonawcze oznaczone numerami od [...] do [...], obejmujące ww. zaległości i przekazał Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, celem przymusowego dochodzenia. Na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia 19 stycznia 2011 r. nr. [...] organ egzekucyjny – Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w ramach posiadanych kompetencji, podjął czynności zmierzające do zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej J. K. Pismem z dnia 3 lutego 2011 r. J. K. wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w których podniosła nieistnienie obowiązku określonego tytułami wykonawczymi oraz przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, objętych egzekucją. Zobowiązana zarzuciła, że obowiązki objęte zaskarżonymi tytułami wykonawczymi nie istnieją, gdyż skarżąca nigdy nie otrzymała żadnych decyzji od wierzyciela, ani tez żadnych upomnień. Ponadto, w świetle art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności wskazane w tytułach wykonawczych uległy przedawnieniu. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2011 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mając na względzie swoje stanowisko, jako wierzyciela, z dnia 15 lutego 2011 r., na podstawie art. 34 § 1 i § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 tekst jedn. ze zm.), w zw. z art. 123 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił uznania zarzutów i umorzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględniając zażalenie J. K. na powyższe postanowienie, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2011 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ za niedopuszczalne uznał działanie organu egzekucyjnego, polegające na zaniechaniu szczegółowego uzasadnienia wydanego postanowienia i poprzestanie jedynie na odwołaniu się do postanowienia wierzyciela, które w niniejszej sprawie było bezprzedmiotowe. Organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06 stwierdził, że w sytuacji, gdy organem egzekucyjnym jest dyrektor oddziału ZUS, wydawanie postanowień przez wierzyciela jest bezprzedmiotowe, bowiem ZUS jest państwową osobą prawną o jednolitej organizacji. Rozpoznając sprawę ponownie, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2011 r. wydanym na podstawie art. 34 § 1 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zw. z art. 123 § 1 k.p.a., odmówił uznania zarzutu przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek, uznania zarzutu nieistnienia obowiązku określonego tytułami wykonawczymi nr [...] oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 10 czerwca 2011 r. wydanym na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k. p. a oraz art. 18 i art. 14 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, po rozpoznaniu zażalenia J. K., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy, odnosząc się do podniesionego zarzutu przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi, stwierdził, że nie znajduje on żadnego uzasadnienia w istniejącym stanie faktycznym i prawnym. W ocenie organu, decyzja Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2008 r. określająca wysokość zadłużenia zobowiązanej za okres prowadzenia działalności gospodarczej, przerwała bieg terminu przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek. Organ zwrócił uwagę, iż zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w orzecznictwie sądów administracyjnych, 10-letni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2005 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r., znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., o ile do tej daty nie uległy przedawnieniu. Z kolei stosownie do art. 24 ust. 5b powołanej ustawy, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy wskazał, iż za inne, oprócz wystawienia tytułu wykonawczego, czynności zmierzające do ściągnięcia należności, mogą być uznane takie czynności, jak: orzeczenia, pisma kierowane do strony, itp., z których treści, czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Wobec powyższego, organ uznał, że decyzja z dnia 22 sierpnia 2008 r. zawierała wszystkie elementy przymusu, zatem z dniem jej doręczenia tj. 1 września 2008 r., stosownie do art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu. Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ, powołując treść art. 59 § 3 powołanej ustawy stwierdził, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może zostać rozpatrzony do czasu zakończenia niniejszego postępowania w sprawie zarzutów. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. K. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając: - naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu - naruszenie 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony w związku z wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 sierpnia 2008r. decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych W ocenie skarżącej, samo wydanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji określającej wymiar i wysokość zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nie stanowi pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Zatem, zdaniem skarżącej, w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 19 stycznia 2011r. należności z tytułu składek były już przedawnione i nie mogły być egzekwowane. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie Przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 czerwca 2011 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 kwietnia 2011 r., w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, iż skarżąca J. K. w okresie od stycznia do października 2000 r. prowadziła działalność gospodarczą i podlegała z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, unormowanym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wobec nieuregulowania należnych składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 10 czerwca 2008 r. powiadomił skarżącą o stanie jej zadłużenia i wezwał do zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Następnie, decyzją z dnia 22 sierpnia 2008 r. Zakład określił zobowiązanej, w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia do października 2000r., wskazując jednocześnie w decyzji, że brak uregulowania należności określonych w decyzji, będzie skutkował skierowaniem jej do przymusowego dochodzenia, bez uprzedniego wysłania upomnienia. Decyzja ta została doręczona skarżącej w dniu 1 września 2008 r. Po uprawomocnieniu się powyższej decyzji, wierzyciel wystawił w dniu 19 stycznia 2011 r. tytuły wykonawcze od numeru [...] do numeru [...], obejmujące wskazane zaległości, celem przymusowego dochodzenia. Skarżąca, jako podstawę wniesionych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wskazała przedawnienie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także nieistnienie obowiązków określonych tytułami wykonawczymi nr [...]. Dokonując oceny wskazanych w skardze zarzutów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo przyjął, że do okresu przedawnienia spornych zobowiązań należy stosować przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) zwanej dalej u.s.u.s., w brzmieniu uwzględniającym zmiany obowiązujące od 1 stycznia 2003 r. Jednocześnie, słusznie przyjęto, w kwestii przedawnienia zaległości składkowych wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że przepisy, które weszły w życie dnia 1 stycznia 2003 r., mają zastosowanie do trwającego w momencie ich wejścia w życie zdarzenia, w postaci niewykonania obowiązku uregulowania składek. Skoro zatem, należności skarżącej z tytułu składek za okres od stycznia do października 2000 r. nie uległy przedawnieniu przed wejściem w życie nowelizacji art. 24 ust. 4 u.s.u.s., czyli przed dniem 1 stycznia 2003 r., to do należności tych ma zastosowanie znowelizowany przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowiący, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d . Istota przedawnienia polega na tym, że ze względu na upływ określonego czasu od momentu wymagalności świadczenia, w którym właściwe organy (zgodnie z przepisem art. 19 § 4 ustawy o Postępowaniu egzekucyjnym w administracji - dyrektor oddziału ZUS), nie podjęły czynności, w celu jego wyegzekwowania lub czynności te okazały się nieskuteczne, zobowiązanie to wygasa. Zobowiązanie takie przestaje zatem istnieć, a wygaśnięcie zobowiązania pociąga za sobą również skutek w postaci wygaśnięcia odsetek za zwłokę w jego zapłacie. Skutek taki powstaje z mocy samego prawa po upływie terminu przedawnienia. W tym stanie rzeczy, podstawowym w sprawie zagadnieniem wymagającym oceny, było to, czy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2008r., określająca zobowiązanej wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia do października 2000 r., spowodowała zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, czy też, jak zarzuca skarżąca, zobowiązanie to uległo przedawnieniu. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu, decyzja Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2008 r. określająca wysokość zadłużenia zobowiązanej za okres prowadzenia działalności gospodarczej, zawierała wszystkie elementy przymusu, zatem z dniem jej doręczenia tj. 1 września 2008 r., stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s – bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu. W stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 lipca 2004r. , zgodnie z art. 24 ust. 5 b, bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 04.121.1264) z dniem 1 lipca 2004 r., ustawodawca dokonał zmiany art. 24 ust. 5 b, zgodnie z którym, dla skorzystania z instytucji zawieszenia biegu przedawnienia nie wymaga się już wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a jedynie podjęcia czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, za wiedzą dłużnika. Niewątpliwie, czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności, z której treści jak i uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierza ona do ściągnięcia należności jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2008 r., w której Zakład określił zobowiązanej, w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia do października 2000 r. wskazując na wynikający z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązek płatnika do uregulowania zaległych składek wraz z odsetkami za zwłokę, jak i wskazując, że brak uregulowania należności, określonych w decyzji, będzie skutkował skierowaniem jej do przymusowego dochodzenia, bez uprzedniego wysłania upomnienia. Jak wskazał organ i co wynika z akt sprawy J. K. potwierdziła odbiór ww. decyzji w dniu 1 września 2008r. Po uprawomocnieniu się decyzji 22 sierpnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił w dniu 19 stycznia 2011r. tytuły wykonawcze nr [...] , zaś Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie ww. tytułów, dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, prawidłowo organy przyjęły, że ww. decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiła czynność zmierzającą do wyegzekwowania od skarżącej należnych składek, która w myśl art. 24 ust 5b u.s.u.s. spowodowała zawieszenie biegu okresu przedawnienia. Zasadnie zatem w rozpoznawanej sprawie organy odmówiły uznania zarzutu przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek. Jak również, w związku z powyższym, zasadnie odmówiły także uznania zarzutu nieistnienia obowiązku. Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 zm.), oddalił skargę.