III SA/Po 636/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia ... w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 lutego 2015 r., działając na podstawie art. 59 § 1 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec ... Uzasadniając powyższe orzeczenie organ egzekucyjny wskazał, że prowadzi wobec zobowiązanego ... postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły egzekucyjne z dnia 23 października 2014 r. obejmujące zaległości w opłacie paliwowej określonej decyzją z dnia 29 września 2014 r. Pismem z dnia 3 lutego 2015 r. zobowiązany wniósł o umorzenie na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. postępowania egzekucyjnego ze względu na uznanie za zasadną w dniu 16 stycznia 2015 r. skargi na czynności egzekucyjne z dnia 13 listopada 2014 r. Skargą tą strona zakwestionowała zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego dokonane zawiadomieniami z dnia 24 października 2014 r. Zdaniem organu egzekucyjnego, argumenty podniesione we wspomnianej skardze z dnia 13 listopada 2014 r. oraz w podaniu z dnia 3 lutego 2015 r. są tożsame i dotyczą wadliwości tych samych czynności egzekucyjnych z dnia 24 października 2014 r. Zasadniczo jednak skarga na czynność egzekucyjną może być wnoszona na czynności o charakterze wykonawczym, natomiast nie może mieć zastosowania, gdy chodzi o czynności procesowe polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, w ramach których organ egzekucyjny rozstrzyga o prawach i obowiązkach uczestników postępowania egzekucyjnego. Celem skargi jest wyeliminowanie uchybień oraz nieprawidłowości podczas realizacji określonej czynności egzekucyjnej. W przypadku uznania skargi za zasadną nie dochodzi do umorzenia postępowania egzekucyjnego, lecz jedynie do uchylenia wadliwej czynności bądź podjęcia działań mających na celu usunięcie nieprawidłowości o charakterze formalnym. Takie działania podjął Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu, który wycofał z realizacji od dłużników zajętej wierzytelności błędnie wystawione zajęcia wierzytelności. Organ egzekucyjny wskazał, że regulacje prawne zawarte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym w art. 59 tej ustawy, nie przewidują umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego wskutek uznania za zasadną skargi na czynność egzekucyjną. Stąd organ stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki skutkujące umorzeniem prowadzonego postępowania wskazane w art. 59 u.p.e.a. Zobowiązany do chwili wydania przedmiotowego postanowienia nie uregulował należności wynikających z decyzji określającej jej wysokość. Stąd obowiązek podlegający egzekucji istnieje i jest wymagalny. W rezultacie złożonego przez stronę zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 18 i art. 59 § i 5 u.p.e.a., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że uwzględnienie skargi strony na czynności egzekucyjne, w następstwie którego organ egzekucyjny wycofał z trzech banków wadliwe zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, nie może być utożsamiane z niedopuszczalnością zastosowanego środka egzekucyjnego. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie powyższej skargi, organ nadzoru ocenił wyłącznie prawidłowość dokonanych czynności egzekucyjnych od strony wykonawczej, a więc jej zgodność z przepisami ustawy, które regulują sposób i formę jej dokonania. Nie wypowiedział się natomiast w zakresie dopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego. Według organu drugiej instancji, w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek warunkujących stwierdzenie niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego. Zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, choć wadliwe, były prawnie dopuszczalne. Natomiast obowiązki objęte tytułami wykonawczymi z dnia 23 października 2014 r. nie zostały dotychczas wykonane ani nie stały się bezprzedmiotowe. Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. .... wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, żądając uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 16 kwietnia 2015 r. i przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi określona w tym przepisie przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego w postaci zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w toku postępowania organ egzekucyjny uznał zasadność złożonej przez skarżącego skargi na czynność egzekucyjną. Oznacza to, że zajęcie egzekucyjne zostało dokonane z naruszeniem przepisów postępowania egzekucyjnego. Zdaniem strony, nie sposób zgodzić się z twierdzeniem Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, że wadliwe zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nie mogą być utożsamiane z niedopuszczalnością zastosowanego środka egzekucyjnego. Uchybienie przepisom procedury przez organy egzekucyjne winno skutkować uznaniem, że czynność dokonana z uchybieniem przepisom jest niedopuszczalna. Za niedopuszczalny należy zwłaszcza uznać środek egzekucyjny zastosowany na podstawie wadliwych zawiadomień o zajęciu. W takiej sytuacji dochodzi do zrealizowania przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wyrażonej w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi, wskazując na niezasadność zawartego w niej zarzutu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżony akt nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Innymi słowy, sąd obowiązany jest zasadniczo dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 16 kwietnia 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec ... z tytułu zaległości w opłacie paliwowej. Zgodnie z treścią art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W myśl § 2 art. 59 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Natomiast na podstawie art. 59 § 3 u.p.e.a. w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego; postanowienie to wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu (§ 4). Żądanie umorzenia postępowania zobowiązany może wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny umarza postępowanie egzekucyjne, jeżeli stwierdzi wystąpienie jednej z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone albo środek egzekucyjny nie może być stosowany, przy czym przyczyny niedopuszczalności mają trwały charakter. Niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego ma miejsce w sytuacji, gdy dany środek egzekucyjny nie został przewidziany w ustawie (vide art. 1a pkt 12 u.p.e.a.), a ponadto jeżeli został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Ponadto stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy (art. 7 § 3 u.p.e.a.). Natomiast skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1, 3–6 u.p.e.a., można wnieść na poszczególne czynności o charakterze faktycznym w toku trwającej egzekucji administracyjnej. W tej fazie postępowania egzekucyjnego nie ma mowy o działaniu przez organ egzekucyjny przy pomocy aktów administracyjnych – przeciwko którym wskazany środek nie przysługuje. Skarga na czynność egzekucyjną służy bowiem kontroli formalnej (technicznej) prawidłowości stosowania środków egzekucyjnych. Nie dotyczy kwestii merytorycznych trwającego postępowania egzekucyjnego, związanych z jego dopuszczalnością albo dopuszczalnością zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarga ta przysługuje zobowiązanemu wyłącznie wówczas, gdy ustawa nie przewiduje innych środków zaskarżenia wskazanych czynności, w tym zarzutów, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego czy powództwa do sądu powszechnego (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1999 r., III SA 4503/97; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2000 r., III SA 827/99; wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2007 r., III SA/Wa 3474/06 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga na czynność egzekucyjną nie może dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem wniosku o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 u.p.e.a. Argumentum a contrario, wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną. Jak zasadnie wskazały organy administracyjne obu instancji, wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego – podobnie jak zarzuty z art. 33 u.p.e.a. – odnosi się do sfery praw i obowiązków procesowych zobowiązanego, natomiast skarga na czynności egzekucyjne dotyczy sfery realizacji (wykonania) zastosowanych czynności egzekucyjnych. Zakres przedmiotowy stosowania obu tych środków prawnych jest rozłączny. W świetle powyższego za bezzasadny należy uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Należy stwierdzić, że organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że nie zachodziła w niniejszej sprawie przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego w postaci niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego. Uchylenie zastosowanych środków egzekucyjnych nie skutkuje automatycznie umorzeniem postępowania egzekucyjnego, w toku którego organ może w dalszym ciągu stosować kolejne środki egzekucyjne w celu przymusowego wykonania wymagalnego obowiązku. Z tego względu działanie organu egzekucyjnego było zgodne z obowiązującym prawem. Wobec powyższego, Sąd na podstawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.