III SA/Po 638/14

Dnia 5 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w P. z dnia ... stycznia 2014 roku nr ... w przedmiocie odmowy wydania wtórnika prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Chodzieskiego z dnia ... listopada 2013 roku nr ..., 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącego kwotę ... złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Starosta X. decyzją z dnia ... listopada 2013 r., nr ..., na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151 z późn. zm.: dalej: u.k.p.) oraz § 9 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 31 lipca 2012 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (DZ.U. z 2012 r., poz. 1005 z późn. zm.), orzekł o odmowie wydania J. wtórnika prawa jazdy w zakresie kategorii C, C+E. W uzasadnieniu organ administracyjny wyjaśnił, że w dniu ... października 2013r. J. zwrócił się do Starostwa Powiatowego w X. z wnioskiem o wydanie wtórnika prawa jazdy w zakresie kategorii C, C+E. Organ przeprowadził weryfikację dokumentów w zakresie posiadanych uprawnień i zakazów prowadzenia pojazdów. Z akt ewidencyjnych kierowcy wynika, że Prokurator Prokuratury Rejonowej w X. w dniu ... kwietnia 2013 r. wydał postanowienie o zatrzymaniu stronie prawa jazdy kategorii A,B,C,B+E,C+E,T nr 00726/02/3001 (nr druku L0786856), wydanego ...sierpnia 2010 r. przez Starostę X. Wyrokiem z dnia ... czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w Y. orzekł wobec J., na podstawie art. 42 § 2 kodeksu karnego, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych przez okres jednego roku, z wyjątkiem uprawnień do kierowania pojazdami, na które wymagane jest prawo jazdy kategorii C+E (sygn. akt ...). Postanowieniem z dnia ... czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w Y. wyjaśnił wątpliwości w zakresie orzeczonego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów w ten sposób, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych nie obejmuje również pojazdów, do prowadzenia których uprawnia kategoria C prawa jazdy. W ocenie organu pierwszej instancji, z przepisów art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. wynika, że w niniejszej sprawie wnioskodawca nie może prowadzić pojazdów mechanicznych kategorii C, C+E w okresie obowiązywania orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, który obejmuje uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Jednocześnie organ stwierdził, że sąd karny nie musiał orzekać, co do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii C, C+E, bowiem zakaz ten wynika bezpośrednio z ustawy. W związku z tym, w świetle obowiązujących przepisów, określonych w ustawie o kierujących pojazdami, nie istniały podstawy do wydania prawa jazdy kategorii C, C+E w czasie trwania zakazu kierowania pojazdami w zakresie kategorii B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez J. od wskazanej wyżej decyzji, decyzją z dnia ... stycznia 2014 r., nr ..., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 12 ust.1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i pkt 3 u.k.p,, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie norma z art. 12 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Zakaz prowadzenia pojazdów, do których uprawnia kategoria A, B, B+E, T prawa jazdy wynika z orzeczenia sądu i decyzji organu pierwszej instancji. Natomiast zakaz wydania wtórnika prawa jazdy kategorii C, C+E w okresie obowiązywania tego zakazu i cofnięcia uprawnień wynika z normy zawartej w przepisach ustawy o kierujących pojazdami. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty X. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów ustawy o kierujących pojazdami: art. 104 w zw. z art. 103 ust. 1 pkt 4 i ust. 3 oraz art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 3 – poprzez uznanie, że mają one zastosowanie do osób, które posiadając już uprawnienie do kierowania pojazdami kategorii C oraz C+E wnoszą o wydanie tych uprawnień w czasie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów kategorii B. Zdaniem skarżącego przepisy art. 12 u.k.p. nie mają zastosowania do osób już posiadających uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii C oraz C+E, a wyłącznie do osób ubiegających się o wydanie takiego uprawnienia po raz pierwszy. Ponadto skarżący podniósł błędną interpretację art. 182 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodek karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 ze zm ) poprzez nieuprawnione rozszerzenie przez Kolegium zakresu orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów oraz pozbawienie strony uprawnień nieobjętych zakazem wynikającym z wyroku Sądu Rejonowego w Y. z dnia ... czerwca 2013 r. Powyższe okoliczności wskazują na uchybienie jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. W przedmiotowej sprawie stan faktyczny nie jest sporny. Z materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji wynika, że prawomocnym wyrokiem z dnia ... czerwca 2013 r. (sygn. akt ...) Sąd Rejonowy w Y. orzekł wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych przez okres jednego roku, z wyjątkiem uprawnień do kierowania pojazdami, na które wymagane jest prawo jazdy kategorii C+E. Środek ten nie obejmował również zakazu prowadzenia pojazdów do prowadzenia, których uprawnia kategoria C prawa jazdy. Nie ma zatem wątpliwości, że orzeczony przez sąd zakaz nie obejmował kierowania pojazdami na które wymagane jest prawo jazdy kategorii C, C+E i w zakresie tej kategorii skarżący wnioskował o wydanie mu wtórnika prawa jazdy. Podstawę materialnoprawną decyzji organów obu instancji odmawiających wydania skarżącemu wtórnika prawa jazdy stanowił przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. Zgodnie z art. 12 ust 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku, do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Przepis ten stosuje się, zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii: - AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B oraz - B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że powyższe przepisy znajdują również zastosowanie do osób posiadających uprzednio uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii w nich wymienionych, a które nie zostały bezpośrednio wymienione w wyroku sądowym orzekającym o środku karnym określonym w art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 z późn. zm.), które wnoszą o wydanie dokumentu potwierdzającego ich posiadanie. W ocenie Sądu, przyjęty przez organy pogląd jest błędny. Z brzmienia art. 12 ust. 2 u.k.p. w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wynika, że odnosi się on do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonych kategorii. Skarżący posiadając uprawnienia do prowadzenia pojazdów określonej kategorii (C, C+E ), których nie został pozbawiony mocą wskazanego wyżej wyroku sądu, nie jest osobą ubiegającą się – w rozumieniu ustawy o kierujących pojazdami - o wydanie prawa jazdy tej kategorii, lecz osobą ubiegającą się o zwrot dokumentu prawa jazdy (art. 102 ust. 2 u.k.p.), który stwierdza posiadanie już przez nią uprawnień tej kategorii. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 lutego 2014 r. wydanym w sprawie o syg. akt I KZP 29/13 (publ. LEX nr 1430460) "zakaz prowadzenia pojazdów określony w art. 42 k.k. może obejmować zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, wszelkich pojazdów albo wszelkich pojazdów mechanicznych. Treść przepisu nie budzi wątpliwości. Sąd zależnie od okoliczności konkretnej sprawy decyduje o zakresie orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów. Orzekając o zakazie prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sąd dokonuje konkretyzacji zakazu w sposób pozytywny (to jest przez wymienienie rodzajów pojazdów objętych zakazem) lub negatywny (to jest przez wyłączenie spod orzeczonego zakazu pojazdów danego rodzaju). Zgodnie z art. 182 § 1 zd. 1 k.k.w. w razie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów sąd przesyła odpis wyroku odpowiedniemu organowi administracji rządowej lub samorządu terytorialnego właściwemu dla miejsca zamieszkania skazanego. Jeżeli zaś skazany prowadził pojazd, wykonując pracę zarobkową, o orzeczeniu sąd zawiadamia ponadto pracodawcę, u którego skazany jest zatrudniony. Stosownie zaś do art. 182 § 2 k.k.w. organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Rozwinięcie wskazanej regulacji stanowi art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, który stanowi, że to starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. Z przytoczonych przepisów wynika zatem jednoznacznie, że sąd orzeka o zakazie prowadzenia pojazdów, określając jednocześnie, jakiego rodzaju pojazdów zakaz dotyczy, i dopiero to orzeczenie sądu stanowi podstawę do cofnięcia uprawnień do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie przez właściwy organ administracji. Organ ten nie może przy tym rozszerzyć ani zawęzić orzeczonego przez sąd zakazu. Odnośnie do normy określonej przez art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami zauważyć należy, że przepis ten odwołuje się w zakresie swojej dyspozycji do art. 12 ust. 1 pkt 2 (stanowiącego, że prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku, do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu), wskazując, że artykuł ten (art. 12 ust. 1 pkt 2) stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. W doktrynie brak jest wypowiedzi dotyczących relacji art. 42 k.k. do art. 12 ust. 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Analizując przepisy ustawy o kierujących pojazdami, rozważyć należy, czy odróżniają one osoby, które posiadają uprawnienie do kierowania określonymi pojazdami od osób, które o określone uprawnienie dopiero się ubiegają. (...) Zgodnie bowiem z art. 103 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami starosta wydaje decyzję administracyjną o przywróceniu uprawnień do kierowania pojazdami po ustaniu przyczyn, które spowodowały jego cofnięcie oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jednakże stosownie do art. 103 ust. 4 powołanej ustawy przytoczonego przepisu nie będzie się stosować w przypadkach, o których mowa w nieobowiązującym jeszcze ust. 1 pkt 2 i 3 (gdy podstawą cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami będzie ponowne przekroczenie liczby 24 punktów otrzymanych za naruszenie przepisów ruchu drogowego w okresie 5 lat od dnia wydania skierowania na kurs reedukacyjny, o którym mowa w art. 99 ust. 1 pkt 4 lit. a, oraz popełnienie w okresie próbnym trzech wykroczeń przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji lub jednego przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji). W tych przypadkach, zgodnie z art. 104 ustawy o kierujących pojazdami, osoba, w stosunku, do której zostanie wydana decyzja o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami będzie mogła uzyskać prawo jazdy po ponownym spełnieniu wszystkich wymagań stawianych osobom po raz pierwszy ubiegającym się o uprawnienie do kierowania pojazdem. Podkreślić należy, że art. 104 ustawy o kierujących pojazdami wszedł w życie w dniu 19 stycznia 2013 r., jednakże zawiera on w sobie odniesienie do przepisów jeszcze nieobowiązujących, to jest wspomnianego art. 103 ust. 1 pkt 2 i 3 (por. także art. 11 ust 6 ustawy). Niemniej umożliwia on wnioskowanie a contrario, zgodnie, z którym stwierdzić trzeba, że wymogi określone dla osób po raz pierwszy ubiegających się o uprawnienie do kierowania pojazdami nie mają i nie będą mieć zastosowania do osób, którym uprawnienia do kierowania pojazdami zostały cofnięte między innymi w związku z orzeczeniem zakazu ich prowadzenia przez sąd, (co wynika z braku powołania obowiązującego już art. 103 ust. 1 pkt 4 w treści art. 104 ustawy). Oczywiste więc jest, że wymogi te nie będą mieć zastosowania do tych osób także w zakresie uprawnień, które nie zostały im cofnięte. Jeżeli zatem ustawa o kierujących pojazdami rozróżnia osoby ubiegające się o uprawnienie do kierowania pojazdami od osób, które takie uprawnienie posiadają, to odpowiedzieć należy na pytanie, o jakiej grupie podmiotów mowa jest w art. 12 ust. 2 ustawy, który posługuje się w tej materii wyrażeniem "osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy". W świetle wcześniejszych rozważań należy przyjąć, że przepis dotyczy osób, które dopiero ubiegają się o wydanie prawa jazdy, a nie ma zastosowania do osób, które posiadają określone uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Takie rozumienie przepisu jest na poziomie systemowym zgodne z normą wyprowadzoną z art. 42 k. k., w sytuacji, w której sąd pozbawił sprawcę uprawnień tylko do kierowania niektórymi kategoriami pojazdów. Odmienna interpretacja prowadziłaby do niedopuszczalnego wniosku, że środek karny może być istotnie modyfikowany przez art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami. Ograniczając się do najprostszego przykładu, wskazać można, że zakaz prowadzenia pojazdów określonych w prawie jazdy kategorii A na podstawie ustawy o kierujących pojazdami rozciągałby się także na pojazdy wymienione w prawie jazdy kategorii B. W istocie więc orzeczenie sądu stawałoby się iluzoryczne, gdyż surowsza dolegliwość byłaby tu niejako automatycznie wprowadzana przez ustawodawcę. Nie do przyjęcia jest rozumowanie, że dolegliwość owych skutków (wyznaczona w ustawie) będzie przekraczać dolegliwość odpowiadającego im środka karnego zawartego w rozstrzygnięciu sądu. Oznaczałoby to bowiem, że ustawodawca wkroczył nieproporcjonalnie daleko w zakres kognicji sądu, co budziłoby wątpliwości dotyczące zgodności rozważanych regulacji z Konstytucją. Wskazane argumenty przekonują do tego, aby wyrażenie "osoba ubiegająca się o wydanie prawa jazdy" w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami odnosić do podmiotu, który ubiega się o wydanie prawa jazdy potwierdzającego istnienie uprawnień, których nie posiadał w chwili prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie karne. W tym znaczeniu przepis ten przewiduje negatywne skutki skazania, ale nieingerujące w zakres orzeczenia sądu i nienaruszające proporcji między sankcją orzeczoną przez sąd a jej dalszymi konsekwencjami przewidzianymi ex lege przez ustawodawcę. (...) Powyższe uwagi znajdują potwierdzenie przy analizie funkcjonalnych aspektów rozważanych norm. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że art. 42 k.k. wyznacza faktyczną dolegliwość karną, jak również realizuje funkcję prewencyjną zakazu, która wyraża się w zapewnieniu bezpieczeństwa na drogach. Ustawa o kierujących pojazdami, stanowiąc akt administracyjny, którego zasadniczym celem jest regulacja problematyki technicznej sfery ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojazdami, dopiero wtórnie może być rozpatrywana, jako akt powołany w celu realizacji funkcji prewencyjnej w zakresie bezpieczeństwa na drogach między innymi w stosunku do sprawców przestępstw przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji." Przedstawiony wyżej pogląd Sądu Najwyższego Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiegał się o wydanie wtórnika prawa jazdy, a nie o wydanie nowego prawa jazdy (wydanie uprawnienia do kierowania pojazdami), co wynika jednoznacznie z treści złożonego wniosku. Skoro zatem wniosek był wnioskiem o wydanie wtórnika prawa jazdy, to należy uznać, że przy jego rozpoznaniu nie mogły mieć zastosowania wskazane wyżej regulacje zawarte w art. 12 u.k.p. dotyczące wydania uprawnień, ani § 9 ww. rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 31 lipca 2012r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami, który określa jakie czynności weryfikacyjne po zarejestrowaniu w systemie teleinformatycznym wniosku o wydanie prawa jazdy lub pozwolenia należy wykonać (ust. 1), a w ust. 2 pkt 1 stanowi, że w przypadku negatywnej weryfikacji dokumentów, o których mowa w ust. 1 należy odmówić wydania prawa jazdy. Tym samym, w ocenie Sądu, organy administracji publicznej orzekające w przedmiotowej sprawie dokonały rozszerzającej wykładni art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. i poprzez odmowę wydania wtórnika prawa jazdy pozbawiły skarżącego uprawnień do prowadzenia pojazdów nie objętych zakazem orzeczonym przez sąd powszechny. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej rozważania, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd uznając, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.