III SA/Po 641/14

Dnia 17 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi U P na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2009 I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia[...], - umorzył postępowanie w sprawie przyznania ONW w części dotyczącej płatności do działki rolnej o symbolu I ( z powodu wycofania wniosku strony w tym zakresie ) - odmówił U P przyznania płatności ONW na 2009 rok w pozostałej części. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 20 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 7.03.2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, par. 3 i par. 5 rozporządzenia MRiRW z dnia 11.03.2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz art. 104 i 105 kpa. W uzasadnieniu organ wskazał, że do wniosku zadeklarowano działki ewidencyjne nr [...],W trakcie kontroli stwierdzono, że gospodarstwo UP jest powiązane terytorialnie i funkcjonalnie z gospodarstwem jej córki M M Oboje producenci współużytkują działkę [...],, ich pełnomocnikiem jest D P ( ojciec i mąż ). W trakcie kontroli krzyżowej stwierdzono, że działka [...], jest zadeklarowana przez obu użytkowników. U P zadeklarowała przy działce [...], powierzchnię 37,42 ha, a stwierdzono 10,15 ha. Organ dokonał przesłuchania T S i G D na okoliczność dokonywania w 2009 r. wykaszania działki rolnej w B. W ocenie organu gospodarstwo skarżącej ( 181,58 ha ) zostało podzielone w 2006 r. sztuczny sposób dla ominięcia progów procentowych obniżek i dla uniknięcia modulacji w celu uzyskania płatności różnych rodzajów w większej wysokości. Nastąpił podział gospodarstwa między skarżącą a jej córką, reprezentowanymi przez D P Organ powołał się na regulacje prawne dotyczące tworzenia sztucznych warunków dla uzyskania płatności – art. 4 ust. 3 rozporządzenia WE, Euratom nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r. Udzielenie płatności jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy na skutek podziału jednego gospodarstwa na mniejsze powierzchnie na każdej z nich podmioty wnioskujące o pomoc faktycznie obejmą w posiadanie wydzielone im działki rolne. W przeciwnym razie należy odmówić udzielenia wnioskowanej pomocy unijnej. W odwołaniu od decyzji U P zakwestionowała tezy organu o sztucznym podziale nieruchomości, mające wynikać ze związków rodzinnych i posiadania tego samego pełnomocnika. Wskazała, że doszło do naruszenia art. 8, 11, 107 kpa poprzez błędne uzasadnienie decyzji, z której nie wynikają motywy jej podjęcia. Odmówiono przyznania płatności do działek, które nie były kwestionowane przez organ. Z gospodarstwa należącego do U P i jej męża wydzielono w 2006 r. odrębną część dla córki M M która występowała o płatności unijne w zakresie gruntów przez nią posiadanych i uprawianych. Doradca rolnośrodowiskowy K M poleciła złożenie wniosku w ramach programu rolnośrodowiskowego dotyczącego uprawy użytków zielonych przez stronę i gruntów ornych przez jej córkę. Podział gospodarstwa strony nie miał sztucznego charakteru, nie miała ona zamiaru korzystania z dopłat przeznaczonych dla córki jako odrębnego producenta. Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania K M. Zdaniem strony niezasadna była teza organu o braku zabiegów agrotechnicznych na działce [...], Organ bezpodstawnie dokonywał oceny prawnej umów cywilnoprawnych dotyczących dzierżawy spornych działek. To U P uprawiała sporne grunty co wynikać ma m. in. z zeznań A P. To, że Agencja Nieruchomości Rolnych nie wyraziła pisemnej zgody na poddzierżawienie działek osobie trzeciej nie oznacza, że nie mogło do tego faktycznie dojść. Zawarto umowę poddzierżawy między stroną a A P ale nie zachowała się ona do czasu prowadzonego postępowania. Fakt ich zawarcia potwierdził A P wobec czego strona wniosła o przeprowadzenie ponownego dowodu z jego przesłuchania. Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia [...], r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że U P od 2006 r. deklarowała w różnych programach pomocowych działki nr[...],. Zdaniem organu obaj producenci dostosowywali powierzchnie deklarowanych działek dla uzyskania najbardziej korzystnych wysokości płatności w danych schematach pomocowych. U P i jej mąż sami zgłaszali działki do wniosków pomocowych, ale ponieważ było to niedozwolone prawnie, podmiotem zgłaszającym stała się również ich córka M. P nie zwracali się do Agencji Nieruchomości Rolnych o wydzierżawienie wskazanych gruntów ich córce. Nie zamierzała ona wykupić tych nieruchomości. Organ uznał tezy o poddzierżawieniu działki przez A. P za mało wiarygodne. Także za mało wiarygodne i niespójne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym uznał zeznania tego świadka dotyczące wykonywania zabiegów na rzecz skarżącej i jej córki . Zdaniem organu gospodarstwo U P miało za dużą powierzchnię dla uzyskania określonych płatności, wobec czego dokonano jego sztucznego podziału na dwa mniejsze gospodarstwa. Gospodarstwa skarżącej i jej córki są mocno powiązane terytorialnie i ekonomicznie. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji odnośnie nie wykonywania zabiegów agrotechnicznych na działce. W skardze do WSA w Poznaniu strona powtórzyła generalnie argumenty podnoszone w toku postępowania. Organ II instancji miał nie odnieść się do wielu istotnych zarzutów odwołania. Według skarżącej organy nie wykazały, że doszło do sztucznego podziału gospodarstwa w celu uzyskania wyższych dopłat unijnych. Organ II instancji nie dokonał własnego wyczerpującego postępowania dowodowego m. in. poprzez odniesienie się do wniosków dowodowych strony zawartych w odwołaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje : Skarga okazała się uzasadniona, albowiem w ocenie Sądu rację ma skarżąca, że organ odwoławczy nie dokonał wyczerpującego zebrania i zanalizowania całokształtu materiału dowodowego niezbędnego dla dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie i nie odniósł się do całości zarzutów zgłoszonych w odwołaniu. Organy obu instancji stwierdziły m. in., że do wniosku zadeklarowano działki ewidencyjne nr [...],Gospodarstwo U P jest powiązane terytorialnie i funkcjonalnie z gospodarstwem jej córki M M. Oboje producenci współużytkują działkę [...],ich pełnomocnikiem jest D P W trakcie kontroli krzyżowej stwierdzono, że działka [...], jest zadeklarowana przez obu użytkowników. Sporne grunty były na dzień 31 maja roku składania wniosku we władaniu A P, który podpisał w dniu 19.02.2009 r. umowę dzierżawy do dnia 30 września 2011 r. z możliwością poddzierżawienia nieruchomości za zgodą wydzierżawiającego osobom trzecim. Działka [...],nie była w użytkowaniu U P a jej gospodarstwo ( 181,58 ha ) zostało podzielone w 2006 r. sztuczny sposób dla ominięcia progów procentowych obniżek i dla uniknięcia modulacji w celu uzyskania płatności różnych rodzajów w większej wysokości. Wskazano, że U P od 2006 r. deklarowała w różnych programach pomocowych działki nr, [...], a jej córka deklarowała działki nr[...],. Miało to oznaczać, że obaj producenci dostosowywali powierzchnie deklarowanych działek dla uzyskania najbardziej korzystnych wysokości płatności w danych schematach pomocowych. U P i jej mąż nie zwracali się do Agencji Nieruchomości Rolnych o wydzierżawienie wskazanych gruntów ich córce. Organ uznał zeznania A P za mało wiarygodne i niespójne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zdaniem organów gospodarstwo U P miało za dużą powierzchnię dla uzyskania określonych płatności, wobec czego dokonano jego sztucznego podziału na dwa mniejsze gospodarstwa. Z kolei zdaniem skarżącej nie doszło do sztucznego podziału nieruchomości. Z gospodarstwa należącego do U P i jej męża wydzielono realnie w 2006 r. odrębną część dla córki M M która występowała o płatności unijne w zakresie gruntów przez nią posiadanych i uprawianych. Doradca rolnośrodowiskowy K M poleciła złożenie wniosku w ramach programu rolnośrodowiskowego dotyczącego uprawy użytków rolnych przez stronę i gruntów ornych przez jej córkę. Podział gospodarstwa strony nie miał sztucznego charakteru, nie miała ona zamiaru korzystania z dopłat przeznaczonych dla córki jako odrębnego producenta. Strona wniosła o przeprowadzenie w tym zakresie dowodu z przesłuchania K M. Zdaniem strony niezasadna była teza organu o braku zabiegów agrotechnicznych na działce [...],. Organy bezpodstawnie dokonały ponadto oceny prawnej umów cywilnoprawnych dotyczących dzierżawy spornych działek. To U P uprawiała sporne grunty co wynikać ma m. in. z zeznań A P To, że Agencja Nieruchomości Rolnych nie wyraziła pisemnej zgody na poddzierżawienie działek osobie trzeciej nie oznacza, że nie mogło do tego faktycznie dojść. Zawarto umowę poddzierżawy między stroną a A P ale nie zachowała się ona do czasu prowadzonego postępowania. Fakt ich zawarcia potwierdził A P, wobec czego strona wniosła o przeprowadzenie ponownego dowodu z jego przesłuchania. Zdaniem skarżącej o spełnianiu przesłanki do otrzymania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego decyduje nie tytuł własności danej działki rolnej, lecz jej faktyczne użytkowanie, przez co rozumie się rzeczywiste użytkowanie rolnicze danej działki. Brak istnienia umowy poddzierżawy nie oznacza wobec tego, że określona działka nie mogła być użytkowana rzeczywiście przez innego producenta rolnego. Otóż w omawianej sprawie organy prezentowały kategorycznie tezy, że sporne gospodarstwo rolne zostało w 2006 roku sztucznie (fikcyjnie) podzielone w celu uzyskania korzystniejszych płatności unijnych. Działka nr ewid. [...], nie była użytkowana w okresie składania wniosku o dopłaty a nadto w ogóle nie była w posiadaniu skarżącej. Powyższe ustalenia faktyczne organy oparły na dokumentach ( w szczególności wnioskach o dopłaty złożonych w poszczególnych latach przez obu producentów rolnych, umowach dzierżawy działek) i zeznaniach świadków. Tymczasem skarżąca twierdziła, że podział gospodarstwa został oparty na zaproponowanym przez doradcę środowiskowego K M planie rolnośrodowiskowym. Według doradcy najlepszym rozwiązaniem miała być uprawa gruntów ornych przez córkę skarżącej M M, zaś przez jej matkę (skarżącą) trwałych użytków zielonych. Skarżąca na poparcie tych twierdzeń wnioskowała o przesłuchanie w charakterze świadka doradcy rolnośrodowiskowego K M. Organy odmówiły przeprowadzenia tego dowodu. Zdaniem Sądu odmowa przeprowadzenia powyższego dowodu była bezpodstawna skoro tylko w ten sposób strona zainteresowana uzyskaniem dopłat unijnych mogła wykazać swoją rację. W ocenie Sądu wykazanie prawdziwości kolejnej tezy o braku posiadania przez skarżącą działki nr ewid. [...], i jej braku użytkowania wymagało przeprowadzenia szerszego postępowania dowodowego obejmującego całokształt czynności zawodowych podejmowanych ( lub nie ) wobec spornych działek przez samą skarżącą, jej córkę i ewentualnie jej męża. Rację ma skarżąca, że aby posiadać działkę zgłoszoną do dopłat nie jest koniecznym zawarcie umowy cywilnoprawnej ani zgoda czy zawiadomienie Agencji. Fakt posiadania działki zgłoszonej do dopłat nie wymaga zawarcia umowy cywilnoprawnej, zaś jej poddzierżawa nie wymaga zgody Agencji. Nawet w sytuacji, gdy takiego oświadczenia czy wręcz zgody wyrażonej przez Agencję wymagają zapisy umowy, to nie zastosowanie się do postanowień umowy co najwyżej skutkuje tym, że strona umowy ma prawo ją wypowiedzieć wobec nie wypełniania przez drugą stronę umowy nałożonych obowiązków zaś nie skutkuje uznaniem, że w istocie nie mogło dojść do niewykonywania przez osobę trzecią (podnajemcę) zabiegów na przedmiotowej nieruchomości ( jej faktycznego posiadania przez skarżącą i jej użytkowania). Zdaniem Sądu należy rozważyć konieczność przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w celu skonfrontowania twierdzeń skarżącej z zeznaniami A P, który konsekwentnie podtrzymywał, że dokonał na jej rzecz poddzierżawy spornej działki rolnej. Ustalenia czy i kiedy były wykonywane zabiegi na spornych działkach , jakie to były zabiegi i kto je zlecał oraz na czyją rzecz , czy skarżąca brała udział w jakichkolwiek ustaleniach tyczących się działek zgłoszonych do dopłat, czy wyłącznie o wszystkim decydował jej mąż będący jednocześnie pełnomocnikiem zarówno skarżącej jak i córki ma istotne znaczenie, gdyż są one podstawą dla formułowania tez o posiadaniu (lub nie) i użytkowaniu (lub nie) spornej działki przez skarżącą. Sąd zauważa, że w postępowaniu odwoławczym organ ma obowiązek ustosunkować się do wszystkich zgłoszonych w odwołaniu zarzutów. Nadto postępowanie odwoławcze oznacza konieczność ponownego zbadania merytorycznego sprawy administracyjnej. W tym celu należy dokonać uzupełniającego postępowania dowodowego lub zlecić przeprowadzenia określonych czynności dowodowych organowi I instancji. Dopiero tak uzupełniony materiał dowodowy podlegać może ocenie i stanowić może podstawę do ustaleń faktycznych. Wprawdzie ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, jednak nie może to oznaczać całkowitego ograniczenia czy wyeliminowania jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej ze strony samego organu. Niezależnie od tego zaakcentować trzeba, że skarżąca w odwołaniu wniosła o dokonanie konkretnych czynności dowodowych (przesłuchanie A P oraz K M – K ) , a zatem wykazała odpowiednią inicjatywę dowodową w zakresie dowodzenia okoliczności dla niej korzystnych. Zdaniem Sądu organ II instancji zbyt arbitralnie i przedwcześnie uznał, że przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę jest zbędne czy bezpodstawne. Uchybienia w zakresie postępowania dowodowego mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Zaznaczyć też należy, że wniosek o dopłatę dotyczy konkretnych działek, zaś z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika wprost dlaczego odmówiono dopłat do wszystkich działek. Czy podstawą odmowy jest zarzucany fikcyjny podział gospodarstwa rolnego czy brak zabiegów na zgłoszonych działkach (czy tylko na działce [...],) czy w końcu brak posiadania działki [...], przez skarżącą, czy też poprzez wykazanie braku posiadania i użytkowania przez skarżącą działki zgłoszonej do dopłat organ twierdzi, że miał miejsce fikcyjny podział gospodarstwa rolnego - co uzasadnia odmowę przyznania dopłat obu producentom rolnym wnioskującym o te dopłaty. Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono w pkt. 1 wyroku o uchyleniu decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U. z 2012r. poz. 1270, ze zm.). O wstrzymaniu wykonania decyzji i zwrocie kosztów postanowiono na podstawie art. 152 i 200 w/cyt. ustawy.