III SA/Po 651/18

Dnia 26 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2019r. przy udziale sprawy ze skargi P. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia [...] sierpnia 2018r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oddala skargę Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O., po rozpatrzeniu wniosku P. N., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek i osoby będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 22 287,25 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne - za okres od października 2000 r. do lutego 2001 r. w łącznej wysokości 14 851,12 zł, w tym z tytułu: - składek - w wysokości 2 525,12 zł, - odsetek liczonych na 6 czerwca 2018 r. - w wysokości 12 326 zł, w tym odsetek od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych - w wysokości 6 320 zł; b) ubezpieczenie zdrowotne - z tytułu odsetek liczonych na 6 czerwca 2018 r. od składek za okres od lipca 2000 r. do lutego 2001 r. - w łącznej wysokości 5 206 zł; c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres od sierpnia 2000 r. do lutego 2001 r. - w łącznej wysokości 2 230,13 zł, w tym z tytułu: - składek - w wysokości 649,13 zł, - odsetek liczonych na 6 czerwca 2018 r. - w wysokości 1 581 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, co następuje. W dniu 6 czerwca 2018 r. strona wniosła o umorzenie należności z tytułu składek. Od 27 marca 1999 r. do 28 lutego 2001 r. i od 1 sierpnia 2005 r. do 31 sierpnia 2008 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, nie wywiązując się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia z tytułu jej prowadzenia. W ten sposób stał się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Wnioskodawca uzyskuje dochód z renty w wysokości 1 293,42 zł brutto oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Po potrąceniu kwoty 591,01 zł na poczet alimentów do wypłaty pozostaje 715,84 zł. Na 4 kwietnia 2018 r. wnioskodawca miał zaległości alimentacyjne w wysokości 5 313,08 zł i obowiązek bieżącej alimentacji w wysokości 400 zł miesięcznie. Gospodarstwo domowe wnioskodawca prowadzi z żoną uzyskującą dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 2 150 zł brutto, tj. 1 564,26 zł netto. Miesięczne wydatki wynoszą 500 zł i koszty leczenia w wysokości 600 zł. Poza zobowiązaniami wobec ZUS wnioskodawca ma zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości ok. 763 000 zł, które nie są spłacane. Wnioskodawca nie korzysta z żadnych form pomocy. Nie posiada wierzytelności ani majątku ruchomego i nieruchomego. Prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne. Cierpi na szereg chorób, stąd zaliczono go do znacznego stopnia niepełnosprawności do 30 czerwca 2023 r. i uznano za niezdolnego do pracy. Nie są spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dłużnik żyje), pkt 2, pkt 4 i pkt 4b (nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego), pkt 4a (wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym). Nie zaszły również przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 ani pkt 6 u.s.u.s., gdyż wnioskodawca uzyskuje dochód z renty w wysokości 1 293,42 zł brutto oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Po potrąceniu kwoty 591,01 zł na poczet alimentów do wypłaty pozostaje 715,84 zł. Na 4 kwietnia 2018 r. wnioskodawca miał zaległości alimentacyjne w wysokości 5 313,08 zł i obowiązek bieżącej alimentacji w wysokości 400 zł miesięcznie. Gospodarstwo domowe wnioskodawca prowadzi z żoną uzyskującą dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 2 150 zł brutto, tj. 1 564,26 zł netto. Organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W przypadku zakończenia egzekucji alimentów istnieje szansa zaspokojenia zaległych składek ze świadczenia rentowego. Nie można też stwierdzić, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Brak którejkolwiek przesłanki całkowitej nieściągalności skutkuje odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ nie mógł przeanalizować sprawy pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi art. 28 u.s.u.s. wprowadza wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności, gdyż zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wnioskodawca takich należności nie ma. W skardze na decyzję skarżący wskazał, że: 1. w podanych w decyzji okresach mimo zarejestrowania działalności gospodarczej faktycznie działalności takiej nie prowadził; był zatrudniony w innym podmiocie, stąd nie miał obowiązku opłacania składek; 2. wbrew ustaleniu organu nie prowadzi gospodarstwa domowego z żoną; pozostaje z nią w ustroju rozdzielności majątkowej; 3. nie jest prawdą, że nie skorzystał z prawa wglądu do akt; stało się tak, ponieważ pracownik organu stwierdziła, że nie ma to sensu, bo i tak dokumenty już wysłałam; 4. nie jest prawdą, że nie było prowadzone wobec niego postępowanie upadłościowe; 5. jego dochody są tak niskie, że nawet "po zakończeniu postępowania alimentacyjnego" nie ma możliwości uzyskania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Pełnomocnik skarżącego zarzuciła (k. 27-30) naruszenie: 1. przepisów postępowania: a) art. 7 w zw. z art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej: "K.p.a.", przez zaniechanie: - wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego mimo wykazania, że z uwagi na stan zdrowia i całkowitą niezdolność do pracy skarżący nie jest w stanie opłacić wymaganych należności; - zbadania, czy w latach 2000-2001 skarżący faktycznie prowadził działalność gospodarczą, jako że w związku z jego oświadczeniami działalności takiej nie prowadził, lecz podlegał w tym okresie ubezpieczeniu z tytułu pozostawania w stosunku pracy, co zgodnie z art. 9 ust. 1 u.s.u.s wyłączało obowiązek zapłaty składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej; dla przyjęcia prowadzenia działalności gospodarczej nie wystarcza istnienie wpisu w ewidencji działalności gospodarczej; jeżeli skarżący nie podejmował w ramach zarejestrowanej działalności żadnych czynności, nie wystawiał faktur, a zarejestrowana działalność nie przynosiła zysków ani strat, należy uznać, że nie była prowadzona; b) art. 107 § 1 K.p.a. przez niewskazanie w zaskarżonej decyzji, z jakich względów należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika nie mogły zostać umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. 2. przepisów prawa materialnego przez niezastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie". Pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ ma w tym zakresie swobodę decyzji, przejawiającą się w możliwości, a nie konieczności, umorzenia tych należności. Rozstrzygnięcie organu nie może być jednak dowolne, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Organ stwierdził, że: 1. nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.; 2. nie mógł zastosować art. 28 ust. 3a u.s.u.s. analizując sprawę pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes skarżącego, gdyż zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a skarżący takich należności nie ma. W ocenie Sądu wyżej powołane stanowisko organu jest zasadne. Przede wszystkim należy podnieść, że skarżący w istocie nie zanegował, że w okresie, co do którego orzeczono w zaskarżonej decyzji - od lipca 2000 r. do lutego 2001 r. - miał zarejestrowaną działalność gospodarczą. Zakwestionował jedynie, że - mimo wpisu do ewidencji działalności gospodarczej - faktycznie jej nie prowadził. Nie można jednak uznać, że skarżący w tym okresie działalności nie prowadził. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności (art. 13 pkt 4 u.s.u.s.). Co prawda ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana, należy do sfery ustaleń faktycznych, a wpis do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże skutkuje domniemaniem prawnym, zgodnie z którym osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. Zgodnie bowiem z obowiązującym w okresie objętym zaskarżoną decyzją art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. nr 41, poz. 324 ze zm.) wpis do ewidencji podlega wykreśleniu w przypadku zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, aby zawiadomienie takie złożył. Skarżący podniósł, że w powyższym okresie był zatrudniony w innym podmiocie, stąd nie miał obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Niemniej jednak nie przedstawił dowodu na to zatrudnienie, a ponadto niniejsza sprawa nie dotyczy umorzenia należności z tytułu składek za skarżącego, ale za zatrudnionych przez niego pracowników. Z tego względu nie można było zastosować art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącego, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Nie jest zatem zasadny zarzut naruszenia art. 107 § 1 K.p.a. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Jeżeli chodzi o brak przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. to, w szczególności należy podnieść, odnosząc się do zarzutów, że odnośnie przesłanki z: - pkt 2 i pkt 4b - skarżący nie wykazał, aby było prowadzone wobec niego postępowanie upadłościowe; - pkt 3 - nawet gdyby nastąpiło zaprzestanie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, to skarżący ma żonę, co sprawia, że przesłanka z pkt 3 nie jest spełniona; dla wystąpienia tej przesłanki nie ma znaczenia, czy ma ona majątek, z którego można by egzekwować należności ani czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe; wspólne jego prowadzenie wynika zresztą z oświadczenia skarżącego z 6 czerwca 2018 r. (k. 12 akt adm.); - pkt 6 - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; suma pozostających do dyspozycji skarżącego, bez uwzględnienia dochodów jego żony, po potrąceniu wpłat na poczet alimentów, kształtuje się w wysokości ok. 700 zł; ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalania zaś małżonków z wzajemnego obowiązku alimentacji (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy; Dz. U. z 2017 r., poz. 682). Zgodnie z art. 123 § 1 o.p. organ zapewnił skarżącemu czynny udział w postępowaniu, a przed wydaniem zaskarżonej decyzji umożliwił mu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (zawiadomienie - k. 42 akt adm., zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 43 akt adm.). Powyższe wskazuje, że organ nie naruszył przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 77 K.p.a. ani przepisów prawa materialnego. Wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.