III SA/Po 656/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. przy udziale sprawy ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 13.697,- (trzynaście tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Dyrektor Izby Skarbowej, decyzją z dnia 13 sierpnia 2018 roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. M. od decyzji Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. z dnia 6 grudnia 2018 roku, nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymierzeniu kary pieniężnej w wysokości 288.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Rozstrzygnięcie zapadło w poniższych okolicznościach. W dniu 26 stycznia 2017 roku funkcjonariusze Urzędu Celnego przeprowadzili kontrolę w ogólnodostępnym lokalu – Z. "U. P." położonym pod adresem S. pod B. oraz w pomieszczeniach przyległych do tego budynku. W pomieszczeniu głównym funkcjonariusze ujawnili dziewięć włączonych i gotowych do gry urządzeń o nazwach: Black Horse - 5 sztuk, Adell – 2 sztuki, Hot Slot – 1 sztuka oraz Apex – 1 sztuka. Przy czym dwa urządzenia były zablokowane. Na urządzeniach nie było ani informacji o zezwoleniu, ani poświadczenia rejestracji przez właściwego naczelnika urzędu skarbowego. W pomieszczeniu przyległym, nieudostępnianym graczom, ujawnionych zostało 15 automatów o nazwach: Black Horse - 10 sztuk, Adell – 1 sztuka, Hot Slot – 1 sztuka, Video Games – 2 sztuki oraz Cash Reels – 1 sztuka, a ponadto sto osiemdziesiąt kluczy funkcyjnych do automatów, zeszyt z informacjami o wypłaconych wygranych oraz rejestrator monitoringu otwartego pomieszczenia punktu gier. W drodze przeprowadzonego eksperymentu funkcjonariusze ustalili, że siedem urządzeń przyjmuje wpłaty pieniężne i wypłaca wygrane oraz oferuje gry, które mają charakter losowy. Przeprowadzenie gier kontrolnych na urządzeniach znajdujących się w pomieszczeniu przyległym nie było możliwe. Automaty zostały zajęte i przewiezione do magazynu Urzędu Celnego. Z czynności sporządzono protokół przeszukania, oględzin, eksperymentu procesowego, dokumentację fotograficzną oraz przebieg czynności za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk. Funkcjonariusze ustalili, że budynkiem wraz z pomieszczeniem przyległym dysponuje R. M., który prowadzi działalności gospodarczą pod nazwą S. R. M. D., ul. [...], [...]. Naczelnik Urzędu Celnego, postanowieniem z dnia 16 lutego 2017 roku, wszczął z urzędu wobec R. M. postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w związku z urządzeniem gier na automatach poza kasynem gry. Do akt sprawy, jako dowód włączono kopie dokumentów z postępowania przygotowawczego w postaci: postanowienia Prokuratury Rejonowej o żądaniu wydania rzeczy i przeszukaniu, protokoły przeszukania wraz z dokumentacją fotograficzną, protokół eksperymentu procesowego, protokół oględzin, zeszyt z zapiskami wygranych, protokół przesłuchania Z. C., protokół przesłuchania R. M., protokół przesłuchania K. N., przedwstępną umowę sprzedaży nieruchomości w S. pod B. , 24 ekspertyzy biegłego sądowego oraz pismo Komendy Powiatowej Policji informujące o realizacji postanowień prokuratorskich w punktach urządzania gier na automatach poza kasynem gier, ilości zatrzymanych automatów oraz środków pieniężnych ujawnionych po otwarciu automatów. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i analizie materiału dowodowego Naczelnik Urzędu Celnego wymierzył R. M. karę pieniężną w kwocie 288.000 zł z tytułu urządzania gier na 24 automatach poza kasynem gry. Adresat decyzji skorzystał z prawa do odwołania. Zaskarżył decyzję w całości i zażądał jej uchylenia oraz umorzenia postępowania w sprawie, ewentualnie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Naczelnikowi Urzędu Celnego. Zdaniem strony organ dowolnie przyjął, że R. M. urządzał gry na automatach w lokalu pod adresem S. pod B. w sytuacji, gdy jedynym dysponentem lokalu i prowadzącym działalność w tym lokalu był Z. C.. Ponadto organ błędnie przyjął, że gry były urządzane na 24 automatach podczas, gdy w kontroli ujawniono jedynie 7 sprawnych urządzeń na 9 urządzeń podłączonych do sieci i gotowych do gry. Pozostałe 15 urządzeń znajdowało się w komórce przyległej do budynku, a urządzenia te nie były ani włączone do sieci, ani udostępniane osobom trzecim do gier. Odwołujący się zażądał przeprowadzenia rozprawy wskazując, że zachodzi potrzeba wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego poprzez przesłuchanie świadków (K. N. oraz Z. C.) i biegłych, a także wykonanie oględzin urządzeń, co ma umożliwić stronie złożenie wyjaśnień, zadawanie pytań świadkom i biegłym, a ponadto sprecyzowanie argumentacji prawnej strony. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy odmówił przeprowadzenia rozprawy. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że całokształt materiału dowodowego (protokoły oględzin, ekspertyzy z oględzin, eksperymentu, zeznań świadków oraz podejrzanych, a także 24 ekspertyzy biegłego) bezsprzecznie wskazuje, że gry urządzane na zatrzymanych automatach, były grami w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Wskazując na prawo dysponowania lokalem pod adresem S. pod B. nr [...] A przez R. M. oraz zeznania świadków i podejrzanych organ odwoławczy uznał, że podmiotem urządzającym gry był odwołujący się, gdyż to R. M. miał prawo dysponowania lokalem, ponosił koszty utrzymania lokalu, zatrudniał K. N. oraz wypłacał wynagrodzenia Z. C. za pilnowanie lokali z automatami oraz zarejestrowanie działalności gospodarczej pod adresem S. pod B. nr [...] A. R. M., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał uchylenia w całości skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego, a także umorzenia postępowania administracyjnego. Skarżący podtrzymał zarzuty sformułowane w odwołaniu i wskazał, że kwestionowane decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, z uwagi na: - brak przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez stronę, a w szczególności przesłuchanie świadków oraz dopuszczenie dowodu z akt sprawy Sądu Rejonowego, które zawierają poszerzony materiał dowodowy, - dowolne przyjęcie, że skarżący urządzał gry poza kasynem gry na 24 automatach, gdy w sprawie ujawniono jedynie 7 zdatnych do użytkowania urządzeń (sprawnych i podłączonych do sieci), - dowolne przyjęcie, że skarżący urządzał gry w barze "U. P." oraz w pomieszczeniach przyległych, gdy jedynym dysponentem i prowadzącym w tym lokalu działalność był wyłącznie Z. C., - brak przeprowadzenia rozprawy, - brak wymaganego prawem uzasadnienia decyzji. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne. W art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz.U. 2016, poz. 417 ze zm.) ustawodawca ukonstytuował odpowiedzialność administracyjną za popełnienie deliktu opisanego jako "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry". Podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry - i to nawet wówczas, gdy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy o grach hazardowych nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Pojęcie "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry" obejmuje działania polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, czynności związane z obsługą urządzenia, zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. Warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył (podejmował działania) w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności związane z procesem udostępniania automatów w niedozwolonym do tego miejscu, w tym także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone używanie urządzenia do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Stosownie do przepisu art. 2 ust. 3 i 5 ustawy grach hazardowych grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości oraz gry na urządzeniach mechanicznych, elektronicznych lub elektrycznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Sąd w całości podziela stanowisko organów, co do charakteru gier oferowanych na zatrzymanych urządzeniach. Ustalenia organów zostały potwierdzone zarówno przeprowadzonym eksperymentem (w zakresie 7 automatów), jak i pozyskanymi z postępowania karnego ekspertyzami biegłego. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że gry oferowane na 24 zatrzymanych automatach charakteryzowały się wszystkimi wymaganymi prawem cechami warunkującymi stwierdzenie, że urządzenia oferowały gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Wynik gier oferowanych na zatrzymanych automatach nie zależał od umiejętności uczestnika gry, jego predyspozycji fizycznych lub intelektualnych. Po wniesieniu odpowiedniej opłaty i uruchomieniu mechanizmu, grający nie miał już żadnego wpływu na ustawienie się bębnów w odpowiedniej konfiguracji. Uruchomieniem automatu (gry) było odpłatne. Automaty wypłacały wygrane. W tym stanie rzeczy Sąd nie ujawnił żadnych okoliczności uzasadniających kwestionowanie stanowiska organów. Zatrzymane urządzenia umożliwiały prowadzenie gier na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Sąd nie ujawnił naruszenia przepisów prawa w zakresie gromadzenia materiału dowodowego, w tym naruszenia przepisów poprzez przyjęcia ustalenia, że skarżący to podmiot, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za delikt urządzania gier na automatach w lokalu Z. "U. P." pod adresem S. pod B. nr 74A.. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający dla podjęcia ustaleń faktycznych zgodnych z prawdą materialną. W ocenie Sądu organ odwoławczy zgodnie z prawem odmówił przeprowadzenia rozprawy. W sprawie nie zachodziła potrzeba prowadzenia postępowania wyjaśniającego w takiej formie. Brak rozprawy nie czynił niemożliwym, ani też w najmniejszym stopniu nie utrudniał, możliwości kontestowania okoliczności potwierdzonych dowodami pozyskanymi z postępowania karnego (protokoły przesłuchań, ekspertyzy biegłego). Skarżącemu zapewniono możliwość wypowiedzenia się, co do zgromadzonego materiału dowodowego. Analiza akt administracyjnych, w szczególności treści odwołania oraz treść załączonego do odwołania protokołu przesłuchania podejrzanego Z. C. z dnia 5 czerwca 2017 roku, nie potwierdza zarzutów strony skarżącej o tym, że na dalszym etapie postępowania karnego zostały ujawnione dowody o istotnym znaczeniu dla załatwienia kontrolowanej sprawy. Skarżony organ trafnie uznał, że rozbieżności w zeznaniach składanych przez Z. C. można z poszanowaniem zasad wydawania decyzji na podstawie ustaleń zgodnych z prawdą materialnej rozstrzygnąć poprzez wyczerpujące rozpatrzenie już zgromadzonego materiału dowodowego. Wskazać zatem należy, że w aktach sprawy, poza aktem notarialnym (umową przedwstępną), nie ma żadnych innych dowodów określających prawo do dysponowania lokalem Z. "U. P.". Brak jest dowodów potwierdzających argumentację skargi o tym, że wskazany lokal został wynajęty Z. C.. Bark jest dowodów wskazujących, że koszty użytkowania przedmiotowego lokalu ponosił Z. C.. Treść zeznań R. M., które złożył w postępowaniu karnym nie pozostawia żadnych wątpliwości, że skarżący jest osobą, która w sposób zorganizowany, w wielu punktach, prowadzi działalność obejmującą urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, w tym prowadzi "lokale, które nie są zarejestrowane na jego nazwisko". W ocenie Sądu organy administracji publicznej trafnie uznały za wiarygodne te zeznania Z. C., w których wskazuje on, że otrzymywał wynagrodzenie za pilnowanie i obsługę automatów w punktach gier należących do skarżącego, w tym za zarejestrowanie działalności gospodarczej pod adresem S. pod B. nr [...] A. Takie ustalenia pozostają w zgodzie z treścią wyjaśnień R. M. z dnia 27 stycznia 2017 roku, gdzie wyjaśnił on, że "przed listopadem 2016 roku uruchomił punkt gier w S. pod B.". Przyjęcie takich ustaleń koresponduje z treścią zeznań K. N. oraz innymi dowodami w sprawie. Ustalenia, że skarżący to podmiot organizujący gry na automatach w należącym do niego lokalu Z. "U. P." pod adresem S. pod B. nr 74A. zostały przyjęte z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, a także zostały poparte materiałem dowodowym i przekonującą argumentacją. Z powyższych względów Sąd uznaje, że ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 ustawy - Ordynacja podatkowa. Zgodnie art. 90 ust. 1 i art. 91 ustawy o grach hazardowych karę pieniężną za delikt urządzania gier na automatach poza kasynem gry wymierza się w drodze decyzji, a do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 rok - Ordynacja podatkowa. Przypomnieć zatem należy, że decyzja jest określoną w przepisach prawa czynnością prawną organu administracji publicznej, która kształtuje w sposób jednostronny i władczy prawa oraz obowiązki imiennie oznaczonego adresata w indywidualnej sprawie. Decyzja, jako akt, który rozstrzyga sprawę co do jej istoty, ma mieć określoną prawem treść, aby wypełniać prawem określone funkcje, w szczególności decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, które wyjaśnia stronom zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 210 §4 w związku z art. 124 ustawy - Ordynacja podatkowa). Skoro nie można odstąpić od uzasadnienia decyzji wydanej na skutek odwołania (art. 210 §5 ustawy - Ordynacja podatkowa), to zrealizowany obowiązek procesowy strony, co do powołania zarzutów przeciw decyzji, określeniu istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazania dowodów uzasadniających to żądanie (art. 222 ustawy – Ordynacja podatkowa), kształtuje procesowy obowiązek organu odwoławczego, co do zakresu treść uzasadnienia decyzji odwoławczej. Wskazując na powołane powyżej regulacje prawa materialnego i prawa procesowego Sąd uznaje, że organ odwoławczy naruszył obowiązek uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, co do kwestii wymierzenia kary pieniężnej od automatów, które nie były podłączone do sieci elektrycznej i znajdowały się w pomieszczeniu niedostępnym dla graczy. W ten sposób Dyrektor Izby Administracji Skarbowej całkowicie pominął kwestię, która expressis verbis została podniesiona w odwołaniu, a wyrażała się stanowiskiem strony, że art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie daje możliwości nałożenia kary pieniężnej za te urządzenia, co do których podczas kontroli nie stwierdzono urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd uznaje, że powyższe wyczerpuje przesłanki naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem wysokość kary pieniężnej wymierzanej za popełnienie deliktu opisanego, jako "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry" wynosi 12.000 zł od każdego automatu - art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Sąd podkreśla jednak, że organy obu instancji, niezależnie od zarzutów sformułowanych w odwołaniu, miały obowiązek wyjaśnienia podstaw prawnych podjętego rozstrzygnięcia, co do aktualizacji warunków nałożenia kary pieniężnej za delikt "urządzania gier na automatach poza kasynem gry" w odniesieniu do piętnastu automatów, które oferowały gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, ale nie były udostępnione graczom. Odpowiedź organu administracji publicznej na skargę nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w niej ocen i rozważań, które powinny zostać sformułowane w uzasadnieniu (wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 1992r., III SA 1938/91, ONSA 1992, nr 2, poz. 45). Sąd podkreśla jednocześnie, że skarżony organ nie ustosunkował się do zarzutów skarżącego także w odpowiedzi na skargę. Brak stanowiska organu odwoławczego powoduje, że w tym zakresie skarżona decyzja uchyla się spod kontroli sądowej, gdyż nie jest rolą Sądu uzupełnianie braków decyzji wydanej przez organ administracji publicznej. Organ nie ustosunkował się również do zarzutów strony dotyczących wymierzania kary pieniężnej za dwa "niesprawne automaty". Niemniej analiza dowodów zgromadzonych w akt administracyjnych wskazuje jednoznacznie, że w lokalu Z. "U. P.", a więc poza kasynem gry udostępniano graczom dziewięć urządzeń, które oferowały gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Wszystkie automaty były podłączone do sieci i gotowe do gry. Wbrew twierdzeniom skargi każdy z dziewięciu automatów był sprawny. Jednak na dwóch spośród automatów udostępnionych graczom wyświetlał się komunikat o treści "Brak wystarczającej ilości monet. Proszę przywołać obsługę". Z uwagi na powyższe w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie ma wątpliwości, co do tego, że także w odniesieniu do wskazanych dwóch zablokowanych urządzeń spełnione zostały przesłanki dla stwierdzenia popełnienia deliktu "urządzania gier na automatach poza kasynem gry". W tym zakresie Sąd nie stwierdził, aby wymierzenie kary pieniężnej za dziewięć automatów, pomimo braku odniesienia się do zarzutów strony, stanowiło o istotnym naruszeniu przepisów prawa, czyli naruszeniu prawa, które miało wpływ lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe konieczne okazało się uchylenie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy dokona oceny wysokość kary pieniężnej nałożonej na skarżącego z uwzględnieniem okoliczności faktycznych, że piętnaście, spośród dwudziestu czterech, automatów umożliwiających prowadzenie gier hazardowych, które ujawniono na nieruchomości pod adresem S. pod B. nr [...] A, nie zostało udostępnionych graczom. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 i 205 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 ze zm.), orzeczono jak w pkt 1 i pkt 2 sentencji wyroku. Przy określaniu wysokość kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przez stronę skarżąca uwzględniono uiszczony wpis od skargi w kwocie 2.880 zł, zgodnie z §1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2003, nr 221 poz. 2193 ze zm.), oraz koszty reprezentowania strony przez adwokata obejmujące wynagrodzenie (10.800 zł) w stawce przewidzianej w §2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015, poz. 1800 ze zm.) oraz udokumentowane, zgodnie z art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej (Dz.U. 2018, poz. 1044 ze zm.), wydatki adwokata obejmujące opłatę skarbową uiszczoną od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).