III SA/Po 657/12

Dnia 4 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś po rozpoznaniu w dniu 4 września 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi RP na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na pismo dot. pozostawienia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2007 bez rozpoznania postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący RP wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu skarżący nie wskazał źródła przychodu, wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu, ani też kosztów utrzymania koniecznego. W rubryce stan rodzinny oraz dochody wpisano "nie dotyczy". W uzasadnieniu żądania Wnioskodawca wyjaśnił, że wniosek jest zasadny, albowiem nie ma żadnego dochodu, jest zadłużony z winy skarżonego organu, został eksmitowany, a sąd wpisał go do rejestru dłużników niewypłacalnych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do wyjaśnienia źródeł dochodów skarżący stwierdził, że nie ma żadnych dochodów, jest bezdomny i zadłużony z winy skarżonego organu na ponad 300.000zł. Działalność rolniczą prowadził, gdy mógł, a obecnie z powodu braku środków działalności tej nie wykonuje. Spółce A "pomagał społecznie". Spółka popadła w zadłużenie, a skarżący zrzekł się funkcji prezesa ze względu na zawał serca i psychiczny rozstrój zdrowia. Wnioskodawca wyjaśnił, że utrzymuje się "z datków od ludzi i pożyczek od znajomych". Postanowieniem z dnia [...] r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, że nie wykazał, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych lub kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. W dniu 29 lipca 2012 r. skarżący złożył sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, ani wysokości przychodów, ani kosztów utrzymania koniecznego, zaś jedynie ogólnikowe twierdzenia, że utrzymuje się z pożyczek od różnych osób fizycznych oraz prawnych, należy uznać jako równoważne z brakiem wyjawienia źródeł pozyskiwania środków na zapewnienie koniecznego utrzymania. Wyjaśnienia Skarżącego w żaden sposób nie identyfikują, ani źródła, ani wysokości, przychodu i świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W konsekwencji przekazane informacje nie stanowią właściwej podstawy dla oceny zdolności płatniczych strony postępowania. W tej sytuacji należy uznać, że oświadczenie majątkowe wnioskodawcy jest niepełne i jako takie nie stanowi wystarczającej podstawy do zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych. W efekcie należy stwierdzić, że w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy pozostaje poniesienie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie oraz pozostałych. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.