III SA/Po 658/17

Dnia 17 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie WSA Małgorzata Górecka (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia[...] . nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") decyzją z [...]r. po rozpatrzeniu odwołania X (dalej: "strona") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...]r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] r. X złożyła wniosek o płatność rolnośrodowiskową na rok[...] wskazując na zamiar realizacji programu w ramach pakietu 1.1 oraz pakietu 8.3.1. Kierownik BP ARiMR przyznał jej decyzją z dnia[...] r. płatność PRŚ na [...] r. w kwocie [...] zł. Terminem rozpoczęcia 5 letniego okresu zobowiązania był dzień [...]r. Płatności przekazano na konto strony [...]r. W dniu [...] r. X złożyła kontynuacyjny wniosek o płatność rolnośrodowiskową na rok [...]. Kierownik BP ARiMR przyznał jej decyzją z dnia [...] r. płatność PRŚ w kwocie [...] zł. Płatności przekazano na konto strony. W dniu [...] r. X złożyła kontynuacyjny wniosek o płatność rolnośrodowiskową na rok [...]. Kierownik BP ARiMR przyznał jej decyzją z dnia [...] r. płatność PRŚ w kwocie [...] zł. Płatności przekazano na konto strony. Strona nie wniosła o przyznanie kolejnej płatności za [...] r. i nie złożyła informacji o realizowanym zobowiązaniu w ramach wariantu 1 i 8. [...] r. Y złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na [...] rok w ramach przeniesienia posiadania gruntów rolnych od X. Uzyskał on grunty na których do[...] r. zobowiązanie realizowała X. W ocenie organu nie doszło jednak do bezpośredniego przeniesienia posiadania gruntów między X a Y w zakresie działek nr[...]. Działki te zostały wydzierżawione X na mocy umowy z [...] r. zawartej z [...]oraz drugiej umowy z tej daty zawartej z[...]. X nie była stroną tych umów. W zakresie działek nr [...] organ nie stwierdził dokumentu potwierdzającego przeniesienia posiadania. Organ I instancji stwierdził częściowe zaprzestanie realizacji przedmiotowego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...]r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wskazał, że strona podjęła z dniem [...]r. 5 letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe dla wariantu 1.1 na powierzchni minimum [...] ha. W [...] r. X wykazał natomiast skuteczne przejęcie realizacji powyższego zobowiązania do powierzchni zmniejszonej ( o [...]ha ). Grunty dzierżawione od [...] mogą być uznane za grunty przejęte prawidłowo w ramach przedmiotowego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Nie doszło bowiem do bezpośredniego przekazania tych gruntów pomiędzy przekazującym a przejmującym ich posiadanie. W skardze od decyzji organu II instancji skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Strona zarzuciła naruszenie : - § 32 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. poz. 361 ze zm. ) poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że X nie wypełnił warunków wskazanych w tym przepisie podczas gdy dokonał on skutecznego przejęcia działek od skarżącej - art. 21 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. z 2016 r., poz. 1387 ze zm. ) poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego sprawy, który wskazywał, że X wypełnił wszelkie wymogi skutecznego przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego, - art. 8 kpa, poprzez zastosowanie wykładni norm, która w sposób nieuzasadniony i nieproporcjonalny uniemożliwia jednostce prawidłowe wykonanie zobowiązania, do którego realizacji się zobowiązała. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w odpowiedzi na skargę strony wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") oznaczałby konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. W sprawie zastosowanie znajduje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. poz. 361 ze zm. ). Zgodnie z § 39 ust. 1 ww aktu prawnego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego (...). Niespornym jest, że skarżąca nie złożyła wniosku o przedmiotową płatność na [...] rok pomimo, że [...]roku podjęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe 5 letnie, które zobowiązała się kontynuować przez ten okres. Grunty objęte wnioskiem przekazała bowiem synowi Y aktem notarialnym z dnia [...]r. [...]. Syn skarżącej Y w jej miejsce złożył wniosek o płatności rolnośrodowiskowe w przypadku przejęcia zobowiązania w całości w [...]roku. Z ustaleń Sądu wynika, że wniosek Y został rozpoznany przez Kierownika BP ARiMR, który decyzją z[...]. częściowo odmówił przyznania przedmiotowej płatności w zakresie działek rolnych, które objęte były zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez skarżącą obejmującym działki rolne przez nią dzierżawione od [...]a następnie po rozwiązaniu umowy dzierżawy, dzierżawione przez Y (działki rolne[...]), oraz w zakresie działek rolnych także pierwotnie zgłoszonych przez skarżącą do płatności rolnośrodowiskowych i dzierżawionych od [...]a po rozwiązaniu umowy dzierżawy, dzierżawionych przez Y (działka rolna[...]). W uzasadnieniu decyzji Kierownik BP ARiMR wskazał, że przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego przez Y od jego matki X w zakresie ww działek objętych dzierżawami było nieskuteczne. Decyzja ta wskutek jej niezaskarżenia jest prawomocna (informacja od organu w aktach sądowych) . Tak więc podnoszone zarzuty dotyczące naruszenia przez organ norm prawa materialnego w stosunku do Y są w tym postępowaniu nieuzasadnione bowiem mogły być zgłoszone w postępowaniu zakończonym wydaniem ww decyzji. W zaskarżonej decyzji organ przedmiotem badania uczynił kwestię ustalenia, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pieniężnych a w konsekwencji czy istniały podstawy do zwrotu pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy na lata 2007-2013" , którego szczegółowe uregulowania w zakresie przyznawania, zmniejszania i zwrotu pomocy finansowej zawiera rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009r., nr 33, poz. 262, ze zm.) oraz tożsame rozporządzenie z 13 marca 2013r. Organ uznał, że skarżąca podjęła się realizacji 5-letniego programu rolnośrodowiskowego począwszy od [...] roku na zadeklarowanych gruntach, którego szczegółowy zakres określony został w decyzji z dnia. [...] przyznającej jej płatność w oparciu o wniosek na [...] rok. Skarżąca zadeklarowała realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach wariantu 1.1 na powierzchni nie mniejszej niż [...]ha. Organ uznał, że ze zobowiązania skarżąca się nie wywiązała bowiem ze względu na uznane przez organ nieskuteczne przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego przez jej syna Y (postępowanie w sprawie wniosku Y o płatności wskutek przejęcia zobowiązania na rok [...]) doszło do zmniejszenia powierzchni gruntów, na których Y powinien realizować przejęte zobowiązanie w [...]roku o [...] ha. Organ wyliczył za poszczególne lata ([...]do [...]roku) łączną kwotę do zwrotu: [...] zł. Organ wskazał, że brak jest możliwości odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (...)), gdyż każda z kwot za poszczególne lata przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 ww rozporządzenia. Także w sprawie nie zaistniały przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności (rozporządzenie Komisji (UE)_ nr 65/2011 z 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich- Dz. Urz. UE Nr L 25 z 28.01.2011r., z późn. zm.). Tak więc w konsekwencji organ uznał, ze wyliczona łączna kwota nalezności do zwrotu [...]zł jest płatnością nienalezną w rozumieniu art. 5 ust. 1 ww rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 i nie zachodzą przesłanki negatywne obowiązku zwrotu tej płatności , o których mowa jest w art. 5 ust. 3 tegoż rozporządzenia. Oceniając powyższe, Sąd wskazuje na treść § 32 ust. 1 rozporządzenia krajowego z dnia 13 marca 2013r (wymienionego wcześniej z nazwy) , w myśl którego w przypadku przeniesienia w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, posiadania gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika, które nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania pierwszej płatności rolnośrodowiskowej, nowemu posiadaczowi tych gruntów lub stada mogą być przyznane kolejne płatności rolnośrodowiskowe, jeżeli są spełnione warunki określone w art. 25 ust. 2 ustawy. Według § 32 ust. 2 rozporządzenia jeżeli przeniesienie posiadania gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym podjętym przez rolnika nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za poprzedni rok i zanim złożył on wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za dany rok, nowy posiadacz tych gruntów lub stada składa wniosek o przyznanie tej płatności w terminie 7 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania. W myśl § 32 ust. 3 płatność rolnośrodowiskowa za dany rok może zostać przyznana nowemu posiadaczowi gruntów lub stada, jeżeli wniosek, o którym mowa w ust. 2, złożył w terminie określonym do składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a po upływie tego terminu - wyłącznie w przypadku określonym w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014. Jeżeli nie zachodzą przypadki określone w ust. 3, a wniosek, o którym mowa w ust. 2, został złożony przed upływem terminu, o którym mowa w ust. 2, nie przyznaje się płatności rolnośrodowiskowej za dany rok, a nowy posiadacz gruntów lub stada jest uprawniony do ubiegania się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych za następne lata ( § 32 ust. 4 ). Z treści § 32 oraz § 29 rozporządzenia wynika, że do skutecznego przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego wymagane jest : - przejęcie zobowiązania wraz z przeniesieniem faktycznego użytkowania tych działek rolnych, do których przyznano płatność rolnośrodowiskową - podstawą przeniesienia posiadania działek winna być umowa – sprzedaży, dzierżawy lub inna - przekazanie działek rolnych i danego zobowiązania winno nastąpić od tej samej osoby - przejmującym grunty i samo zobowiązanie winna być jedna osoba. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że warunki te nie zostały spełnione. Strona skarżąca podjęła z dniem[...] r. 5 letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe dla wariantu 1.1 na powierzchni minimum [...]ha. W [...]r. Y wykazał natomiast skuteczne przejęcie realizacji powyższego zobowiązania, ale tylko do powierzchni zmniejszonej ( o [...]ha ). Dnia [...]r. Y złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na [...] rok w ramach przeniesienia posiadania gruntów rolnych od X. Uzyskał on grunty na których do[...] r. zobowiązanie realizowała X. X przekazała mu aktem notarialnym z dnia [...]r. grunty o pow. [...]ha. W ocenie Sądu zasadnie stwierdził organ, że nie doszło jednak do bezpośredniego przeniesienia posiadania gruntów między X a Y w zakresie działek nr[...]. Działki te zostały wydzierżawione [...]na mocy umowy z [...]r. zawartej z [...]oraz drugiej umowy z tej daty zawartej z[...]. X nie była stroną tych umów. W zakresie działek nr [...] organ nie stwierdził dokumentu potwierdzającego przeniesienia posiadania. Grunty dzierżawione od[...] nie mogą być zatem uznane zdaniem Sądu za grunty przejęte prawidłowo w ramach przedmiotowego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Nie doszło bowiem do bezpośredniego przekazania tych gruntów pomiędzy przekazującym a przejmującym ich posiadanie. Wbrew zarzutom skargi istotny jest wymóg bezpośredniego przekazania gruntów, który to wymóg nie został w przedmiotowej sprawie spełniony. Z powyższych względów uznać należało, że w sprawie doszło do nienależytego /nadmiernego pobrania środków z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008r o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 15212, ze zm.) . W sprawie prawidłowo też organ uznał, iż w odniesieniu do przedmiotowej płatności nie zachodziły przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, gdyż w istocie każda z kwot uznanych za nienależnie/nadmiernie pobraną ([...] zł za każdy rok) przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro , przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Również za prawidłowe należało uznać stanowisko organu w kwestii braku negatywnych przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określonych w art. 5 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 65/2011(wcześniej wskazanego w pełnej nazwie).. Otóż aby wyłączyć zastosowanie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności muszą łącznie wystąpić poniżej podane przesłanki: - płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, - błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika z tym wyjątkiem, że jeżeli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Z oczywistych względów (inne okoliczności żądania zwrotu) przepis wskazany powyżej nie odnosił się do omawianej sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że organy obu instancji wydały swoje decyzje zgodnie z prawem, wobec czego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.