III SA/Po 659/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Walentyna Długaszewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia ... w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora ... Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... 2. przyznaje radcy prawnemu ... od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę ... złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie ... złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Na podstawie tytułów wykonawczych nr.: od ... wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych , obejmujących zobowiązania X. z tytułu zaległych składek, Dyrektor u ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego. Pismem z dnia 12 kwietnia 2013 r. X. wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wskazując na podstawy z art. 33 pkt. 1-3, 6-8 oraz 10 u.p.e.a. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2013 r. organ egzekucyjny odmówił uwzględnienia zarzutów i umorzenia postępowania egzekucyjnego. W rezultacie wniesionego przez stronę zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 19 lipca 2013 r. utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy w części dotyczącej tytułów wykonawczych nr.: ... i umorzył postępowanie prowadzone w oparciu o tytuł nr .... Wojewódzki Sąd Administracyjny , po rozpoznaniu skargi X., wyrokiem z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1304/13, uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 lipca 2013 r. w części utrzymującej w mocy postanowienie Dyrektora ZUS z dnia 23 kwietnia 2013 r. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd stwierdził, że w ramach rozpoznawanej sprawy, organy egzekucyjne odnosząc się do podniesionego przez skarżącego zarzutu przedawnienia, przechodząc do jego merytorycznej oceny, w ogóle nie zbadały, czy kwestia przedawnienia zobowiązań skarżącego nie jest już przedmiotem rozpoznania w ramach innego postępowania administracyjnego. Tymczasem z informacji znanych Sądowi z urzędu (zob. wyroki tutejszego Sądu z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 458/12, z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 678/13 oraz III SA/Po 679/13) wynikało, że wobec skarżącego prowadzone było postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, które obejmowało między innymi: 1) składki na ubezpieczenie społeczne finansowane przez płatnika za styczeń 2002 roku, za okres od marca 2002 do grudnia 2003 roku oraz za lipiec 2004 roku, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne finansowane przez płatnika za okres od lutego 2002 do lipca 2004 roku, 3) składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych finansowane przez płatnika za okres za okres od lutego do sierpnia 2002 roku oraz od lipca do listopada 2003 roku. Sąd zwrócił uwagę, że w wyroku z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 458/12, uchylając wydaną względem skarżącego decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, wskazano, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien przede wszystkim ustalić w jednoznaczny sposób, czy wszystkie należności z tytułu składek mogą być dochodzone, a więc czy nie nastąpiło ich przedawnienie, gdyż tylko w takim przypadku można rozpatrywać merytorycznie żądanie umorzenia zaległości wraz z odsetkami. Sąd wskazał, iż organ egzekucyjny badając zarzut skarżącego dotyczący przedawnienia egzekwowanych należności powinien, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., wziąć pod uwagę powyższe okoliczności i zważyć czy w tym przypadku nie zajdzie konieczność zastosowania art. 34 § 4 w zw. z § 1a u.p.e.a. Organ powinien przy tym w pierwszej kolejności ustalić, czy należności wobec których zostały wystawione tytuły wykonawcze nr.: ... są objęte wspomnianym postępowaniem w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, a w konsekwencji w jakim zakresie art. 34 § 4 w zw. 1a u.p.e.a. w ogóle może znaleźć zastosowanie. Odnosząc się do pozostałych wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym zarzutów z art. 33 pkt. 2, 3, 6 i 8 u.p.e.a., Sąd stwierdził, że organy egzekucyjne prawidłowo ich nie uwzględniły. Dyrektor Izby Skarbowej ponownie rozstrzygnął sprawę postanowieniem nr ..., uchylając postanowienie organu pierwszej instancji w części – w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr.: ..., i przekazał sprawę w tym zakresie do ponownego rozpatrzenia w pierwszej instancji. Dyrektor u Zakładu Ubezpieczeń Społecznych , po ponownym rozpatrzeniu zarzutów zobowiązanego, postanowieniem z dnia 20 lutego 2015 r., nr ...., uznał zarzut przedawnienia i wygaśnięcia obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym w stosunku do należności wynikających z tytułów wykonawczych nr.: ... za niedopuszczalny, poza tym nie uwzględnił zarzutów opartych na art. 33 § 1 pkt. 2-3, 6-8 i 10 u.p.e.a., odmawiając tym samym umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. W rezultacie złożonego przez stronę zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2015 r., nr ..., zaskarżone orzeczenie organu egzekucyjnego utrzymał w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podzielił stanowisko organu pierwszej instancji w przedmiocie uznania zarzutów opartych o art. 33 § 1 pkt. 2-3, 6-8 i 10 u.p.e.a. za nieuzasadnione, zaś w przedmiocie uznania zarzutu opartego o art. 33 §1 pkt 1 u.p.e.a., tj. przedawnienia i wygaśnięcia obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym, za niedopuszczalny. Organ podkreślił, że kwestia przedawnienia zobowiązań jest już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawach o sygn. akt: III SA/Po 458/12, III SA/Po 678/13 oraz III SA/Po 679/13, w ramach postępowania wszczętego na wniosek X. z dnia 4 czerwca 2008 r. Stąd na podstawie art. 34 § 1a u.p.e.a. zaistniała podstawa do orzeczenia o niedopuszczalności zarzutu przedawnienia wskazanych należności. W skardze X. wskazał na wygaśnięcie zobowiązania wskutek przedawnienia, gdyż w jego ocenie nie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, wskazując na jej bezzasadność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż organy administracyjne naruszyły przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W przedmiotowej sprawie organy administracyjne były w pierwszej kolejności związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Sądu z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1304/13. Pomimo powoływania się przez organy na to orzeczenie w uzasadnieniach decyzji wydanych w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, nie uwzględniły one oceny prawnej ani wskazań Sądu w nich zawartych. Należy podkreślić, że we wskazanym wyżej wyroku wydanym w niniejszej sprawie Sąd wskazał, że organy powinny zbadać, czy należności, wobec których zostały wstawione tytułu wykonawcze nr.: ... są objęte postępowaniem w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, a w konsekwencji, w jakim zakresie art. 34 § 4 w zw. z § 1a u.p.e.a. w ogóle może znaleźć zastosowanie. Równocześnie jednak Sąd zwrócił uwagę, że w wyroku z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Po 458/12, stwierdzono, że na dzień 1 stycznia 2003 r. (czyli wejścia w życie nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) zaległości skarżącego z tytułu składek, obejmujące okres od maja 2001 r., nie były przedawnione, wobec czego objęte zostały nowym, 10-letnim ustawowym terminem przedawnienia. Wskazał przy tym, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien ustalić w jednoznaczny sposób, czy wszystkie należności z tytułu składek mogą być dochodzone, a więc czy nie nastąpiło ich przedawnienie, gdyż tylko w takim przypadku można rozpatrywać merytorycznie żądanie umorzenia zaległości wraz z odsetkami. Niedopuszczalne jest bowiem objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Z powyższych wskazań organy, w toku ponownego rozpatrzenia sprawy objętej niniejszym postępowaniem, wyprowadziły nieprawidłowy wniosek, według którego sam fakt, iż kwestia przedawnienia zobowiązań jest (była) już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawach o sygn. akt: III SA/Po 458/12, III SA/Po 678/13 oraz III SA/Po 679/13, "w ramach postępowania wszczętego na wniosek X. z dnia 4 czerwca 2008 r." – pozwala na zastosowanie przepisu art. 34 § 1a u.p.e.a. Organy nie wyjaśniły przy tym, jakich dokładnie należności dotyczą wskazane przez nią sprawy toczące się przed Sądem, czy postępowania te dotyczą w ogóle umorzenia zaległości oraz czy rozstrzygnięto w nich w sposób ostateczny (prawomocny) kwestię przedawnienia tych należności. Kwestie te nie mogą stanowić przedmiotu domysłu ani zobowiązanego, ani Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę. Podkreślić również należy, iż problem ten jest o tyle istotny, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdyby doszło do przedawnienia należności, jest niedopuszczalne. W rezultacie nie istniały podstawy do zastosowania w postanowieniach organów obu instancji przepisu art. 34 § 1a u.p.e.a. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził, że analiza organów administracyjnych obu instancji odnośnie do zarzutów z art. 33 pkt. 2, 3, 6 i 8 u.p.e.a. – wobec prawomocnych ustaleń Sądu poczynionych w tym względzie w wyroku z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1304/13 – była bezpodstawna. W toku ponownego rozpoznania sprawy Dyrektor u Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Dyrektor Izby Skarbowej uwzględnią wskazania Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku 17 września 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1304/13, oraz w niniejszym orzeczeniu. Organy powinny wyjaśnić w sposób niebudzący wątpliwości, w jakich postępowaniach doszło do badania kwestii przedawnienia należności, wobec których zostały wstawione tytułu wykonawcze nr.: ...., oraz czy rozstrzygnięto w tych postępowaniach w sposób ostateczny (prawomocny) kwestię przedawnienia tych należności. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., jak w punkcie I wyroku. W przedmiocie zwrotu skarżącemu kosztów postępowania sądowego orzeczono w punkcie II sentencji na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 3 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).