III SA/Po 659/18

Dnia 14 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi M.J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wymierzył M.J. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą: [...] ul. [...] w [...], zwanej dalej skarżącą, karę pieniężną w wysokości w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach do gry poza kasynem gry. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 26 września 2016 r. w toku kontroli przeprowadzonej przez funkcjonariuszy celnych ustalono, że w lokalu [...], znajdują się urządzenia do gry o nazwach [...] nr [...] oraz [...] nr [...], które wyglądem i budową przypominały automaty do gier hazardowych w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W drodze eksperymentu funkcjonariusze celni ustalili, że gry oferowane na w/w automatach są grami na automatach w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, urządzanymi z naruszeniem przepisów tej ustawy. Organ wyjaśnił, że z treści zapisów przedłożonej umowy najmu części powierzchni lokalu z dnia [...] września 2015 r. między M.J., a Sp. Q w [...] strona oddała w najem część lokalu o powierzchni [...] m2 i miała otrzymywać od tej spółki czynsz w wysokości [...] zł kwartalnie. Strona zobowiązała się zapewnić graczom swobodny dostęp do urządzeń, dostarczać energię elektryczną w celu jego zasilania, utrzymywać nad nim stały nadzór i niezwłocznie informować spółkę o jego uszkodzeniach. Następnie w dniu [...] listopada 2016 r. pełnomocnik skarżącej nadesłał kolejną umowę dzierżawy powierzchni użytkowej z dnia [...] lipca 2016 r. między tymi samymi stronami, wskazując w niej jedynie, że dzierżawca wydzierżawia powierzchnię w celu prowadzenia w tym miejscu działalności gospodarczej (bez określenia jej charakteru). Nadto z treści zeznań złożonych do protokołu przesłuchania świadka, skarżąca wskazała jakie obowiązki należały do niej wynikające z treści umowy, potwierdzając ustalenia przyjęte przez organ. Mając na uwadze ustalenia kontrolujących z przeprowadzonego eksperymentu w postaci gry kontrolnej, organ podatkowy I instancji stwierdził, że znajdujące się w kontrolowanym lokalu przedmiotowe urządzenia są urządzeniami umożliwiającym gry, w rozumieniu przepisów ustawy o grach hazardowych. Organ uznał, że prowadzone przez stronę gry miały charakter komercyjny, który polegał przede wszystkim na osiągnięciu zysku. W oparciu o poczynione ustalenia, organ uznał, że gry urządzane przez stronę spełniają kryteria definicji zawartej w art. 2 ust. 5 u.g.h. Naczelnik Urzędu Celnego za urządzającego gry na przedmiotowych urządzeniach komputerowych uznał stronę skarżącą. Z uwagi na powyższe urządzanie takich gier winno odbywać się wyłącznie na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry, a brak koncesji stanowi podstawę do nałożenia kary pieniężnej. W odwołaniu kwestionowanej decyzji organu I instancji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów, m. in. art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h., podnosząc przede wszystkim zarzut błędnej wykładni pojęcia "urządzającego gry". Decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800, ze zm.), dalej: "O.p.", w zw. z art. 2 ust. 3-5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016, poz. 471) dalej: "u.g.h." w brzmieniu obowiązującym na dzień przeprowadzenia kontroli, tj. na dzień [...] września 2016 r., utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z [...] stycznia 2017 r. o wymierzeniu skarżącej M.J., kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach do gry poza kasynem gry. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji przyjęto prawidłowo, że gry na spornych automatach spełniają kryteria określone dla gier na automatach w rozumieniu u.g.h. Prawidłowo również skarżąca została uznana za urządzającą gry na automatach, odnosząc się do treści zawartej umowy dzierżawy, gdzie strona miała otrzymywać od właściciela automatu czynsz dzierżawny, płatny od chwili uruchomienia urządzeń do miesiąca w którym urządzenie przestało być eksploatowane. W ocenie organu aby uznać, że gra ma charakter losowy, wystarczy by jeden z jej elementów był losowy zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.h. W skardze strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Kwestionowanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na objęciu dyspozycją ww. przepisu skarżącej, pomimo że jako podmiot nieposiadający statusu "osoby urządzającej gry na automatach" nie jest adresatem normy prawnej wyrażonej w tej regulacji. Skarżąca w uzasadnieniu skargi podniosła, że samo oddanie powierzchni lokalu do wyłącznego władania osobie trzeciej nie świadczy o "zaangażowaniu" w działalność która jest prowadzona na tej powierzchni i nie można utożsamiać uzyskiwania czynszu najmu z czerpaniem zysku z działalności prowadzonej przez najemcę polegającej na eksploatacji urządzeń do gier. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016, poz.1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm. - dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, w ocenie Sądu stwierdzić należy, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu. Decyzja znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Ustalenia faktyczne zostały przyjęte z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego oraz poparte przekonującą argumentacją. Dowody zgromadzone w aktach sprawy potwierdzają, że gry urządzane na spornych urządzeniach miały charakter komercyjny, bo odpłatny, a także losowy, bo ich wynik był nieprzewidywalny dla grającego. Automaty wypłacały wygrane pieniężne. Sąd uznał, że w sprawie prawidłowo wymierzono stronie karę pieniężną w kwocie 24.000 zł, w związku z urządzaniem gier na automatach poza kasynem gry. Zdaniem Sądu, ocena zachowania podmiotu urządzającego gry hazardowe z naruszeniem prawa winna odbywać się w oparciu o przepisy obowiązujące w okresie objętym kontrolą. Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego wydania zaskarżonego aktu w stosunku do strony jako podmiotu nie urządzającego gry na automatach należy wskazać, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za taki delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry i to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której - jak wynika z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r., poz. 1540, ze zm.), dalej: "u.g.h." - nie może uzyskać osoba fizyczna, jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej ani osoba prawna nie mająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Z powyższego wynika, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Oznacza to, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, nawet wówczas, gdy gry te urządza bez koncesji lub zezwolenia - od 14 lipca 2011 r. także bez zgłoszenia lub wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry - podlegać będzie karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Sankcja określona w art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot w sytuacji, gdy każdy z nich jest "urządzającym gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu pojęcia "podmiot urządzający gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań (por.: wyrok NSA o sygn. akt II GSK 2736/16 - dostępny w CBOSA). Pojęcie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. W języku polskim rozumiane jest ono jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować, zagospodarować, zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981 r.) urządzić to m. in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie. W tym kontekście "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. to podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie, ale także inne zachowania aktywne, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowaniu go do danego rodzaju działalności, umożliwieniu dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywaniu automatu w stanie stałej aktywności umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacaniu wygranych związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniu odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkoleniu. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także ze stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używania do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por.: wyrok WSA w Poznaniu o sygn. akt I SA/Po 402/15; prawomocny wyrok WSA w Rzeszowie o sygn. akt II SA/Rz 1094/15; prawomocny wyrok WSA w Szczecinie o sygn. akt II SA/Sz 439/15 - dostępne w CBOSA). Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie, ale także inne zachowania aktywne, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy i utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także ze stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z organizowaniem gier hazardowych. Uznanie danego podmiotu za urządzającego gry w rozumieniu analizowanego przepisu każdorazowo wymaga uwzględnienia okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, w tym ustalenia, czy osoba taka lub podmiot podejmował czynności, polegające m. in. na opisanych wyżej aktywnych działaniach, wskazujących na istotny udział w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych. Zdaniem Sądu o takich zachowaniach można mówić w przypadku skarżącej. Na podstawie umowy najmu części powierzchni lokalu z [...] września 2015 r. między M.J., a Sp. Q. w [...] strona miała otrzymywać od tej spółki czynsz w wysokości [...] zł kwartalnie za udostępnioną powierzchnię w okresie jego eksploatacji (§ 3 umowy). Strona zobowiązała się zapewnić graczom dostęp do urządzenia (§ 2 ust. 1 umowy), dostarczać energię elektryczną w celu jego zasilania (§ 2 ust. 4 umowy), utrzymywać nad nim stały nadzór i niezwłocznie informować spółkę o jego uszkodzeniach (§ 2 ust. 2 i 6 umowy), a ponadto do nieprowadzenia w przedmiotowym lokalu działalności konkurencyjnej wobec spółki (§ 2 ust. 3 umowy). Powyższe oznacza, że skarżąca zapewniła odpowiednie warunki do uruchomienia automatu. Czynsz był uzależniony od eksploatacji urządzeń (§ 3 umowy). Udział skarżącej nie ograniczał się więc jedynie do wynajmu powierzchni pod automaty do gry. Zasadnie organy obu instancji przyjęły, że podejmowała ona szereg czynności wykraczających poza typowe obowiązki wynajmującego, a pozostających w związku z działalnością najemcy. Okoliczności te potwierdziła także Mieczysława M.J. przesłuchana w charakterze świadka. Skarżąca była zatem podmiotem współpracującym, co najmniej współorganizującym gry. W świetle art. 6 ust. 1 u.g.h. działalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry i urządzanie takich gier jest dozwolone wyłącznie w kasynach gry. Zgodnie z art. 14 ust. 1 u.g.h. urządzanie na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry. Zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.h. grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Zakres definicji legalnej gry na automatach został poszerzony w art. 2 ust. 5 u.g.h., według którego grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Stosownie zaś do treści art. 89 ust. 1 u.g.h. karze pieniężnej podlega: urządzający gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia, bez dokonania zgłoszenia, lub bez wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry (pkt 1); urządzający gry na automatach poza kasynem gry (pkt 2); uczestnik w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia (pkt 3). Według art. 89 ust. 2 u.g.h., wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa: w ust. 1 pkt 1 - wynosi 100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry (pkt 1); w ust. 1 pkt 2 - wynosi 12.000 zł od każdego automatu (pkt 2); w ust. 1 pkt 3 - wynosi 100% uzyskanej wygranej (pkt 3). Zgodnie z art. 90 u.g.h., kary pieniężne wymierza, w drodze decyzji, naczelnik urzędu celnego, na którego obszarze działania jest urządzana gra hazardowa (ust. 1). Karę pieniężną uiszcza się w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna (ust. 2). W myśl zaś art. 91 u.g.h., do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy O.p. Z tego wynika, że na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. penalizowane jest zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier na automatach, nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełnienia których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach. Przepis art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h. dotyczy natomiast "urządzającego gry" - czyli "podmiotu", wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt. Tego rodzaju zabieg służy identyfikacji sprawcy i prowadzi do wniosku, że podmiotem tym jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym miejscu - czyli poza kasynem gry. I to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna, której przecież - co wynika z art. 6 ust. 4 u.g.h. - nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialności, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. W przedmiotowej sprawie nie było sporne, że skarżąca nie legitymowała się dokumentem legalizującym jej działania (art. 6 i 7 u.g.h.). Sąd w całości podziela ocenę prawną organów celnych, co do tego, że pozyskana "umowa najmu części powierzchni lokalu" oraz zeznania skarżącej są dowodami, które doprecyzowują udział skarżącej w realizacji znamion deliktu administracyjnego, ale w żadnym zakresie nie potwierdzają zarzutów o niewłaściwym zastosowaniu prawa materialnego poprzez skierowanie decyzji do podmiotu, który nie spełniał warunku urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W świetle powyższego Sąd uznał, że organy celne nie naruszyły przepisów prawa materialnego przez zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wydano w toku postępowania prowadzonego zgodnie z przepisami O.p. Organy nie dopuściły się również naruszeń prawa materialnego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu