III SA/Po 66/22

Dnia 14 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia 17 grudnia 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] ([...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając wniosek A. sp. z o.o. w B. (dalej także jako skarżąca, spółka), wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 83b pkt 1 oraz art. 123 w zw. z art. 28 ust. 1 oraz art. 30 i art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423, dalej jako u.s.u.s.) w związku z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej jako K.p.a.) odmówił wszczęcia postępowania w zakresie: 1. umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek): a) na ubezpieczenia społeczne za 04/2019-06/2019, 09/2019, 11/2019-02/2020, 12/2020- 04/2021 w kwocie [...]zł, b) na ubezpieczenie zdrowotne za 03/2019-06/2019, 09/2019, 11/2019-02/2020, 08/2020- 04/2021 w kwocie 62.548,69 zł, 2. umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.: a) na ubezpieczenia społeczne za 04/2019-06/2013, 09/2019, 11/2019-02/2020, 12/2020- 04/2021 w łącznej kwocie [...]zł ([...] zł + [...] zł) oraz odsetki w kwocie [...]zł ([...] + [...] zł) b) na ubezpieczenie zdrowotne za 03/2019-06/2019, 09/2019, 11/2019-02/2020, 08/2020- 04/2021 w kwocie [...]zł oraz odsetki w kwocie [...]zł c) na FGŚP za okres 03/2019-06/2019, 11/2019-02/2020, 10/2020-04/2021 w kwocie [...]zł oraz odsetki w kwocie [...]zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółka napisała, że [...] lipca 2020 r. zawarła z ZUS umowę o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, wyliczoną na dzień zawarcia umowy na kwotę [...]zł oraz umowę o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, wyliczoną na dzień zawarcia umowy na kwotę [...]zł. Od [...] stycznia 2020 r. spółka przekazała na konto ZUS łącznie kwotę [...]zł, przy czym na szczególną uwagę – zdaniem spółki - zasługuje fakt, iż spółka uiściła tak ogromną kwotę w czasie trwającej pandemii. Spółka podjęła trud, wykazywała się dobrą wolą w zakresie uiszczenia należności na rzecz ZUS, mimo nieotrzymania żadnej pomocy ze strony państwa, w okresie tak ciężkim dla branży motoryzacyjnej. Obecnie kondycja finansowa spółki nie pozwala na dalsze regulowanie bieżących należności z tytułu składek, jak i pozostałej do spłaty zaległości. Blokada środków na rachunkach bankowych spowodowała utratę płynności finansowej i w konsekwencji paraliż w zakresie funkcjonowania spółki. Nadto spółka, mimo spadku dochodów nie otrzymała pomocy z Polskiego Fundusz Rozwoju jak również grantu z WARP. ZUS również nie udzielił spółce wsparcia w postaci umorzenie odsetek, mimo dwukrotnego wystąpienia ze stosownym wnioskiem. Spółka oceniła, że w tym stanie sprawy zachodzą podstawy do umorzenia zaległości w zakresie, w którym ZUS odmówił wszczęcia postępowania. Decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...] ([...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 123 u.s.u.s. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 61a § 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2021 r. Uzasadniając napisał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych (nie będących jednocześnie płatnikami składek) na ubezpieczenia społeczne za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji - nie podlega zatem umorzeniu. Nadto organ podał, że również nie znalazł zastosowania art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Przepis ten nie znajduje bowiem zastosowania w odniesieniu do zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek a takimi są te objęte zaskarżoną decyzją. Organ podał, że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w pozostałym zakresie został rozpatrzony merytorycznie decyzją nr [...] z [...].07.2021r., którą ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła A. sp. z o.o. w B. , domagając się uchylenia decyzji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Spółka zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ czynności niezbędnych do dokładnego, wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez niezgodne z rzeczywistością przyjęcie, iż po stronie spółki nie zachodzą podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Nadto zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji ZUS z [...] czerwca 2021 r., podczas gdy – zdaniem spółki - organ powinien wskazaną decyzję uchylić. Dalej zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365, dalej jako Rozporządzenie) poprzez przyjęcie, że wskazane przepisy nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadniając spółka podkreśliła, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Według dyspozycji § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 Rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Spółka oceniła, że wszystkie przesłanki wskazane ww. przepisach, stanowiące podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FGŚP, zachodzą po stronie spółki i zostały wykazane. Spółka podkreśliła, że w toku postępowania podniosła, że aktualna sytuacja uniemożliwia zapłatę zaległych składek. Co więcej, nadmieniono że w celu zapewnienia ochrony zatrudnionym pracownikom przedsiębiorstwo jest zobowiązane uiszczać także bieżące składki. W związku z tym osiągany dochód uniemożliwia uiszczanie zaległych składek, jak i bieżących. Zwrócono przy tym uwagę, że brak uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości doprowadzi do sytuacji, że spółka będzie zmuszona zwolnić pracowników, którzy korzystając z zasiłków dla osób bezrobotnych będą obciążać budżet Skarbu Państwa. W dodatku brak zwolnienia spowoduje konieczność wystąpienia przez spółkę z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, co również będzie miało negatywne konsekwencji dla budżetu państwa, bowiem spółka, mimo powstałej zaległości jest przedsiębiorcą, który uiszcza składki w ogromnej wysokości - natomiast ogłoszenie przez spółkę upadłości pozbawi państwo źródła dochodu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako P.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), lit. b) i lit. c) P.p.s.a. Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja ZUS z [...] grudnia 2021 r., którą organ utrzymał w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2021 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek, a także odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ZUS powołał się na art. 61a § 1 K.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z art. 61 § 1 K.p.a. wynika natomiast, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W myśl art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W ustępie 2 tego przepisu postanowiono, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki wymieniono enumeratywnie w ust. 3 pkt 1-6, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały określone w przepisach Rozporządzenia. Należy zauważyć, że z art. 30 u.s.u.s. wynika, iż do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie stosuje się przepisu pozwalającego ZUS-owi umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części ("nie stosuje się przepisu art. 28"). Sąd zaznacza, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym funkcjonował już wyjątek od zasady opisanej w art. 30 u.s.u.s. (art. 30 został zmieniony przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2021 poz. 1621). Zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Jako że opisany wyjątek dotyczy ogłoszenia upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej) nie ma znaczenia w sprawie. Zatem możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została wyłączona, z wyjątkiem który w kontrolowanej sprawie nie występuje. Płatnikowi składek nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do ZUS, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów u.s.u.s. Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, a także w przypadku składek ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek ustawodawca co do zasady nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, co do zasady nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania takiego wniosku. Organ zobligowany był więc do odmowy wszczęcia postępowania w tym zakresie. Decyzja obejmowała bowiem zadłużenie z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek) i zadłużenie z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek. Wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w pozostałym zakresie, w którym dopuszczalne było merytoryczne rozpoznanie wniosku w oparciu o w/w przepisy organ wydał drugą decyzję nr [...], stanowiącą przedmiot odrębnego zaskarżenia. Zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W konsekwencji Sąd stwierdza, że ZUS zasadnie odmówił wszczęcia postępowania, skoro wniosek dotyczył zaległości w zakresie składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek. Jest to rozstrzygnięcie formalne i z tego powodu argumenty skargi nie mogły zostać uwzględnione. Sąd podkreśla, że przepis prawa: art. 30 u.s.u.s. wprost nie pozwala na realizację wniosku spółki. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.