III SA/Po 661/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędzia WSA Barbara Koś WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi P. U. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Ławniczak /-/ T.M. Geremek /-/ B. Koś Zastępca Kierownika Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W., działając z upoważnienia Prezesa ZUS, decyzją z dnia 20 kwietnia 2009 roku, adresowaną do P. U., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 74 286,76 zł. W uzasadnieniu organ podał, iż w sprawie nie znalazły odzwierciedlenia przesłanki, o których mowa w ust. 3 pkt 1 – 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 roku Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z pouczeniem P. U. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W środku zaskarżenia podniósł, iż jego sytuacja jest drastyczna, pozostaje na utrzymaniu żony, choruje przewlekle i pozostaje pod stałą kontrolą lekarską. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją wydaną w dniu 26 czerwca 2009 roku, nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ na podstawie zebranej dokumentacji uznał, iż opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zobowiązany nie podjął też żadnych działań, co do stwierdzenia stopnia niepełnosprawności lub stwierdzenia niezdolności do pracy przez uprawnionego lekarza. P. U. skorzystał z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W skardze podniósł, iż jest w trakcie kompletowania dokumentów w sprawie orzeczenia co do stwierdzenia stopnia niepełnosprawności. Już po wyznaczeniu terminu rozprawy do akt dołączono zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Oddział w [...], reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu stanowiska powtórzono argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz podkreślono, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z obowiązującym prawem i odpowiada stanowi faktycznemu na dzień jej wydania Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sądy Administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Natomiast w myśl art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 p.p.s.a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach, 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych, bowiem uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została przez organ niewłaściwy, co skutkować musi stwierdzeniem jej nieważności. Przepis art. 83 ust. 4 Ustawy z dnia 13.10.1998 r. – O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 cyt. ustawy o s. u. s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., IIGSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, iż sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s. u. s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz.164). W zaskarżonej decyzji z dnia 26 czerwca 2009 roku jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia 20 kwietnia 2009, gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), wynika to z nagłówka samej decyzji jak i treści odpowiedzi na skargę, gdzie wprawdzie jako skarżony organ wskazano Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jednakże w uzasadnieniu tegoż pisma procesowego wskazano, iż to decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podlega ocenie przez Sąd. Z uwagi na powyższe, wobec faktu, iż decyzję wydał organ niewłaściwy, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd stwierdził nieważność decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. /-/M. Ławniczak /-/T. M. Geremek /-/B. Koś