III SA/Po 663/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do opuszczenia terytorium RP I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej [...] Nr [...] z dnia [...] r., II. zasądza na rzecz skarżącego od Wojewody kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Górecka /-/W. Długaszewska /-/M. Kosewska Komendant Straży Granicznej decyzją z dnia [...] roku wydaną na podstawie art. 97 ust. 1 w zw. z art. 88 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o cudzoziemcach (Dz. U. Nr 234, poz. 1694 z 2006 roku) zobowiązał A.S. do opuszczenia terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w terminie do dnia [...] roku. W uzasadnieniu organ administracji wskazał, że w dniu [...] roku cudzoziemiec został wylegitymowany i zatrzymany przez funkcjonariuszy Placówki Straży Granicznej na terenie hodowli norek w G., należącej do Spółki A, podczas kontroli legalności pobytu i zatrudnienia cudzoziemców prowadzonej wspólnie z funkcjonariuszami Izby Celnej. Zatrzymania dokonano w związku z wykonywaniem pracy bez wymaganego zezwolenia oraz wizy, tj. niezgodnie z ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz w związku z brakiem środków finansowych na pokrycie kosztów pobytu na terenie RP. W trakcie prowadzenia kontroli funkcjonariusze Izby Celnej, jako organ uprawniony do kontroli legalności zatrudnienia, stwierdzili, że ww. wykonywał prace przy hodowli norek na terenie należącym do spółki A. bez wymaganych zezwoleń. W trakcie przesłuchania A.S. wyjaśnił, że do Polski przyjechał w odwiedziny do swojego ojca wraz ze swym kuzynem oraz wujkiem. Ojciec cudzoziemca A. S. jest udziałowcem spółki A, która zajmuje się hodowlą norek. A. S. wyjaśnił, że na fermie norek przebywa często, ale nie codziennie. W trakcie wizyt chodził po pawilonach, rozmawiał z pracownikami. Oświadczył, że odzież roboczą, którą miał na sobie kazał mu założyć brygadzista, żeby mógł wejść na teren fermy. Wyjaśnił, że martwą młodą norkę, którą miał w kieszeni w momencie kontroli, znalazł chodząc po pawilonie i zabrał w celu wyrzucenia do miejsca, gdzie składowane są odpady. Wyjaśnienia A. S. organ uznał za mało wiarygodne. W ocenie organu A. S., przedstawiając swoją wersję wydarzeń, starał się podważyć fakty stwierdzone na miejscu przez organy sprawujące kontrolę. W trakcie czynności kontrolnych A.S., wezwany do okazania środków finansowych na pokrycie kosztów pobytu na terytorium RP, nie okazał żadnych środków kontrolującym go funkcjonariuszom. Wyjaśnił jednak, że koszty jego pobytu pokrywa ojciec A.S. Organ prowadzący postępowanie uznał powyższe wyjaśnienia za wiarygodne. A.S. odwołał się od wskazanej wyżej decyzji. W odwołaniu podniósł, m.in., że nie wykonywał pracy na terenie spółki A Rzekome wykonywanie pracy jest, jak wskazał, okolicznością nieudokumentowaną a zasadzającą się jedynie na pobycie skarżącego na terenie przedsiębiorstwa w ubraniu roboczym. Wojewoda decyzją z dnia 22 czerwca 2007 roku, wydaną na podstawie art. 104 § 1 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa, w związku z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o cudzoziemcach (Dz. U. Nr 234, poz. 1694 z 2006 roku), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazał, iż w wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych stwierdzono, że A.S. w trakcie pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podjął wykonywanie pracy wbrew warunkom określonym w ustawie z 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Z akt sprawy wynika, że A.S. nie spełnia żadnego z warunków wymienionych w art. 87 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zwalniających z obowiązku posiadania zezwolenia na wykonywanie pracy. Wyniki przeprowadzonej kontroli zostały odzwierciedlone w protokole kontroli legalności pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 maja 2007 roku. W dokumencie tym stwierdzono, że A.S. ubrany w strój roboczy, wykonywał prace przy hodowli norek. Jak wynika z akt sprawy A.S. odmówił podpisania protokołu kontroli, gdyż nie zgodził się z wynikiem kontroli wskazanym w wymienionym dokumencie. Zdaniem organu z analizy całości materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że ustalenia dokonane w dniu 18 maja 2007r. przez funkcjonariuszy Izby Celnej i funkcjonariuszy Straży Granicznej są prawidłowe. W przeciwieństwie do opinii odwołującego, zdaniem organu II instancji, fakt przebywania przez A.S. na terenie fermy norek w ubraniu roboczym oraz martwa norka znajdująca się w jego kieszeni pozbawiają zeznania wymienionego wiarygodności, co do prywatnego charakteru pobytu na fermie należącej do jego ojca. Okoliczności te mają racjonalne wytłumaczenie, zgodne z ustaleniami dokonanymi przez kontrolujących. Ponadto, organ podkreślił, iż zgodnie z art. 2 ust.1 pkt 14 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, nielegalne wykonywanie pracy przez cudzoziemca oznacza również wykonywanie pracy niezgodnie z deklarowanym celem pobytu oraz bez zawarcia wymaganych umów o prace lub umów cywilnoprawnych. Jak dalej wskazał organ II Instancji bezspornym jest, iż deklarowany przez Cudzoziemca cel pobytu w Polsce nie był zgodny z czynnościami, które A.S. wykonywał w dniu 18 maja 2007 r. na terenie fermy norek w Gł, które miały charakter pracy w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Wojewoda stwierdził również, iż organ nie podważa zamiaru odwiedzin przez A.S. ojca mieszkającego w Polsce. Fakt przebywania i prowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności gospodarczej przez ojca Wymienionego uzasadnia jego przyjazd i pobyt w Polsce. Nie sposób jednak przyjąć za uzasadniony pobyt A.S. na terenie fermy norek, chociażby należącej do Jego ojca. Tym bardziej, że w dniu przeprowadzonej kontroli A.S. – ojciec strony i współudziałowiec spółki A przebywał poza granicami Polski, co wynika z zeznań złożonych przez odwołującego w dniu kontroli. Wobec powyższego organ nie dał wiary twierdzeniom strony, że pobyt Wymienionego w dniu 18 maja 2007 r. na terenie fermy norek związany był z odwiedzeniem ojca. Przeczy temu również fakt zatrzymania A.S. w stroju roboczym. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że osoba, która przebiera się w strój roboczy wykonuje lub zamierza wykonać pracę. Stroju roboczego nie zakłada osoba, która przychodzi w odwiedziny, z wizytą. Ponadto fakt wystąpienia przez spółkę A do Wojewody z wnioskiem o wydanie zezwolenia na wykonywanie przez A.S. pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej świadczy o tym, że pobyt Wymienionego w Polsce nie miał jedynie charakteru odwiedzin. Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że ustalenia organu I instancji, stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji, zostały oparte na wynikach kontroli przeprowadzonej w dniu 18 maja 2007 r. Kwestie związane z pobytem, działaniami, sposobem spędzania przez A. S. czasu na terenie należącym do spółki A w okresie poprzedzającym kontrolę, nie były brane pod uwagę i nie mają znaczenia dowodowego dla niniejszej sprawy. Okres pobytu czy częstotliwość pobytów A.S. na terenie fermy norek należącej do firmy ojca, przed dniem [...] r. nie jest przedmiotem niniejszych rozważań. Celem organu II instancji jest ocena zasadności wydania decyzji o zobowiązaniu Wymienionego do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku ustaleń dokonanych przez funkcjonariuszy Straży Granicznej i funkcjonariuszy Izby Celnej w dniu [...] r. A.S. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w szczególności art. 7 kpa i 77 kpa, naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 97 w zw. z art. 88 pkt 1 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach z 13 czerwca 2003 roku, w związku z art. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 roku. W uzasadnieniu skargi podniósł, m.in., iż pominięcie w rozważaniach okoliczności związanych z rygorem weterynaryjnym i nie przeprowadzenie postępowania dowodowego, co jest naruszeniem granic uznania administracyjnego, oznacza także nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Skarżący podniósł także, iż organ nie udokumentował w żaden sposób czynności, na które miała się składać praca, jaka to była praca, jakiego rodzaju czynności były wykonywane. Kwestią podstawową jest tu brak jakichkolwiek dowodów przemawiających za jakimkolwiek wykonywaniem pracy. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę decyzji organu I instancji, zobowiązującą skarżącego do opuszczenia terytorium Polski stanowiła, wynikająca z przepisu art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, przesłanka – wykonywania pracy niezgodnie z ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z tą ustawą (art. 87 ust. 1) cudzoziemiec może wykonywać pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli posiada zezwolenie na pracę wydane przez wojewodę właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy. Jednocześnie, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 14, wykonywanie pracy przez cudzoziemca bez zezwolenia na pracę, z wyjątkiem cudzoziemców zwolnionych na podstawie art. 87 z obowiązku posiadania takiego zezwolenia, lub na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w zezwoleniu na pracę, niezgodnie z deklarowanym celem pobytu oraz bez zawarcia wymaganych umów o pracę lub umów cywilnoprawnych, stanowi nielegalne wykonywanie pracy. W rozpatrywanej sprawie organy administracji ustaliły, że A.S. wykonywał prace przy hodowli norek na terenie należącym do spółki A w R., nie posiadając wizy określonej w art. 26 pkt 4 lit. h ustawy o cudzoziemcach oraz stosowanych zezwoleń, niezgodnie z deklarowanym celem pobytu. Podstawą ustaleń dokonanych przez organy był protokół kontroli legalności pobytu cudzoziemca na terytorium RP sporządzony w dniu 18 maja 2007 roku przez funkcjonariusza Izby Celnej oraz protokół przesłuchania strony sporządzony przez funkcjonariusza Straży Granicznej. Wskazane dowody organy uznały za wystarczające dla przyjęcia, że cudzoziemiec wykonywał nielegalnie pracę. Strona skarżąca zakwestionowała ustalenia dokonane przez organy, podnosząc w pierwszej kolejności, iż organ nie udokumentował w żaden sposób czynności, na które miała się składać praca, jaka to była praca, jakiego rodzaju czynności były wykonywane. W ocenie Sądu, słuszny jest zarzut skarżącego, iż organy w żaden sposób nie wyjaśniły, na czym polegało wykonywanie pracy przez cudzoziemca. Jak wynika z treści protokołu legalności pobytu, kontroli w rozpatrywanej sprawie dokonano z powodu uzasadnionych podejrzeń, że A. S. wykonuje prace związane z hodowlą norek. W wyniku kontroli zaś stwierdzono, że A.S. ubrany w strój roboczy wykonywał prace przy hodowli norek. Poza wskazanym stwierdzeniem, protokół nie zawiera żadnych innych informacji, które w istocie wskazywałyby na to, że skarżący wykonywał pracę, w szczególności zaś, jaka to była praca, jakiego rodzaju czynności wykonywał A.S. w chwili zatrzymania na terenie fermy. A.S. przyjechał do Polski [...] roku w odwiedziny do ojca, który jest jednym z udziałowców spółki A, do której należy ferma norek. Jak wskazał skarżący, często, ale nie regularnie odwiedzał fermę, rozmawiał z brygadzistą, chodził po pawilonach, gdzie hoduje się norki, przebywał w pomieszczeniu socjalnym. Zdaniem organu I instancji trudno uznać za normę sytuację, w której na terenie każdej spółki kapitałowej dzieci udziałowców lub akcjonariuszy mogą bez przeszkód poruszać się po terenie niejako należącym do ich rodziców. W ocenie Sądu jednak, nawet gdyby przyjąć, tak jak chce organ, iż trudno wskazaną wyżej sytuację uznać za normę, to jednak w tym wypadku nie można jej wykluczyć, zwłaszcza, gdy istniejące w tym zakresie wątpliwości – skarżący zaprzeczył, jakoby wykonywał jakąkolwiek pracę, zaś z jego wyjaśnień wynikało, że miał możliwość swobodnego poruszania się po terenie firmy, nie zostały wyjaśnione w przeprowadzonym przez organy postępowaniu. Organ II instancji również uznał, iż takie okoliczności jak przebywanie na terenie fermy w ubraniu roboczym oraz martwa norka mają racjonalne wytłumaczenie, zgodne z ustaleniami protokołu i odmówił wiarygodności zeznaniom A.S., co do prywatnego charakteru pobytu na fermie należącej do jego ojca. W ocenie Sądu wskazane okoliczności tj. fakt przebywania na terenie firmy należącej do ojca, posiadanie na sobie stroju roboczego, czy też ochronnego – jak wskazano w odpowiedzi na skargę oraz martwej norki w kieszeni, w świetle okoliczności podnoszonych przez skarżącego, nie są wystarczającym dowodem na to, że cudzoziemiec nielegalnie wykonywał pracę. Wprawdzie okoliczności te mogą nasuwać podejrzenia, że mogło dojść do naruszenia przepisów wskazanych wyżej ustaw, jednakże, w ocenie Sądu, organy administracji chcąc zastosować wobec cudzoziemca tak surowy środek, jakim jest zobowiązanie do opuszczenia terytorium Polski, nie mogą opierać swoich decyzji na przypuszczeniach czy podejrzeniach. Ocena, czy zachodzą przesłanki do zastosowania wobec A.S. przepisów art. 97 ust. 1 w zw. z art. 88 ust.2 ustawy o cudzoziemcach musi odbywać się z odwołaniem do okoliczności konkretnego przypadku i znajdować poparcie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy. Jak wskazano zaś wyżej, z dowodów zgromadzonych w sprawie tj. protokołu kontroli legalności pobytu cudzoziemca i protokołu przesłuchania nie wynika, czy i jaką pracę A.S. wykonywał na terenie fermy. Innych dowodów uzasadniających stanowisko organów w tym zakresie brak. Brak również dostatecznych ustaleń dotyczących kwestii przebywania skarżącego na terenie fermy w stroju roboczym, czy też ochronnym. Organy w sposób kategoryczny przyjęły, odwołując się do zasad doświadczenia życiowego, że osoba, która przebiera się w strój roboczy wykonuje lub zamierza wykonać pracę. A.S., kwestionując te ustalenia, podnosił już w odwołaniu, że zakładania tego rodzaju ubrań wymagają przepisy sanitarno – weterynaryjne, obwiązujące na terenie fermy, które dotyczą również osób z zewnątrz. Skarżący do skargi dołączył pismo lekarza weterynarii, które potwierdza jego wyjaśnienia składane w toku postępowania, iż każda osoba przebywająca na terenie fermy – dostawcy, kontrahenci, goście, ma obowiązek zakładania ubrań ochronnych. Ponadto należy również wskazać, iż z uwagi na to, że w rozpatrywanej sprawie przesłanką decyzji wydanej na podstawie art. 97 ustawy o cudzoziemcach było wykonywanie pracy niezgodnie z ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, nie może budzić wątpliwości, że dokonując oceny zachowania skarżącego, w świetle przepisów wskazanych ustaw "należy mieć na uwadze naruszenia warunków dotyczących wykonywania pracy" wskazanych w przepisach wymienionych ustaw. Słusznie bowiem podniósł skarżący, że czym innym jest grzecznościowe, czy wynikające z norm kulturowych zachowanie, czym innym zaś zatrudnienie lub wykonywanie pracy w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Organ, odnosząc się do charakteru wykonywanej przez A.S. pracy na fermie norek, wskazał na przepisy ustawy oraz zawarte w niej definicje pojęcia "zatrudnienie" i ,,inna praca zarobkowa", konkludując, iż czynnikami wspólnymi dla powyższych stosunków prawnych jest działanie na rzecz pracodawcy, a także korzyść chociażby niemajątkowa, którą działanie cudzoziemca przyniosło lub mogło przynieść pracodawcy. Z uwagi na to, iż wykonywanie pracy przez A.S. na terenie fermy norek, w tym wypadku byłoby tożsame z nielegalnym zatrudnieniem, bądź też wykonywaniem pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej, w każdym razie, jak wskazał organ – działaniem na rzecz pracodawcy, w ocenie Sądu, należało uzupełnić materiał dowodowy, np. poprzez uzyskanie stosownych wyjaśnień pracodawcy, brygadzisty, czy też innych zatrudnionych w firmie pracowników. Organy nie przeprowadziły żadnego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Powyższe, w ocenie Sądu uzasadnia ocenę, iż organy wydając decyzje nie dopełniły obowiązku wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym naruszyły art. 7 i art. 77 kpa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien przeprowadzić postępowanie dowodowe, zgodnie z dyspozycją przepisu art. 75 § 1 i art. 86 kpa. Dopiero bowiem jednoznaczne ustalenia stanu faktycznego sprawy mogą stanowić podstawę do wyrażenia stanowiska, które nie przekracza granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 kpa. Mając zatem na względzie powyżej wskazane braki w materiale dowodowym służącym do ustalenia stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, Sąd uznał, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, wobec czego na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. /-/M. Górecka /-/W. Długaszewska /-/M. Kosewska KS